به گزارش مهر،  تصمیم برای فرزندآوری در بسیاری از خانواده‌ها دیگر تنها به علاقه داشتن به فرزند محدود نمی‌شود، این تصمیم امروز مجموعه‌ای از نگرانی‌ها و پرسش‌ها درباره آینده، شرایط اقتصادی، کیفیت زندگی، حمایت اجتماعی و میزان اطمینان خانواده‌ها به مسیر پیش‌رو را در بر می‌گیرد.

زوج‌هایی که هنوز برای داشتن فرزند مردد هستند معمولاً فقط درباره هزینه‌های مستقیم فرزندآوری فکر نمی‌کنند. آنها درباره آینده تحصیلی، سلامت، تربیت، امنیت شغلی و اینکه در مسیر والد شدن تا چه اندازه تنها یا حمایت‌شده خواهند بود، تصمیم می‌گیرند.

کارشناسان حوزه جمعیت و خانواده معتقدند اگرچه مسائل اقتصادی یکی از عوامل مهم در کاهش تمایل به فرزندآوری است اما در کنار آن متغیرهای اجتماعی مانند اعتماد عمومی، احساس امنیت و سرمایه اجتماعی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.

اعتماد اجتماعی عامل پنهان در تصمیم خانواده‌ها

اعتماد اجتماعی به این معناست که افراد تا چه اندازه احساس می‌کنند در مواجهه با مشکلات، جامعه، نهادهای مسئول و شبکه‌های پیرامونی در کنار آنها قرار دارند.

بابک نگاهداری رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس می‌گوید:‌ خانواده‌ها فقط به هزینه‌های ماه‌های اول تولد فکر نمی‌کنند بلکه نگران سال‌های بعد، از جمله آموزش، تربیت، سلامت، امنیت و آینده فرزند هستند. علاوه بر این برخی خدمات قانونی یا به‌طور کامل اجرا نشده‌اند یا دسترسی به آن‌ها بسیار محدود بوده است. حتی در مواردی که مردم از خدمات استفاده کرده‌اند، کیفیت برخی خدمات مانند مرخصی زایمان یا مشاوره خانواده نتوانسته رضایت آنان را جلب کند.

وی تصریح می‌کند: همچنین لازم است سیاست‌گذار به این نکته توجه کند که تصمیم برای فرزندآوری یک تصمیم کوتاه‌مدت نیست بلکه تصمیمی بلندمدت و مبتنی بر احساس امنیت، توانمندی و امید به آینده است. بنابراین هرچه سیاست‌ها بیشتر بتوانند این احساس امنیت را در خانواده‌ها ایجاد کنند، احتمال اثرگذاری آن‌ها نیز بیشتر خواهد شد. به همین دلیل، بازتنظیم سیاست جمعیتی باید بر تسهیل ساختاری و توانمندسازی خانواده‌ها استوار باشد تا سیاست‌ها به نیازها و واقعیت‌های زندگی مردم نزدیک‌تر شوند.

کارشناسان معتقدند خانواده برای تصمیم به فرزندآوری علاوه بر منابع مالی به احساس ثبات، حمایت و همراهی نیاز دارد زمانی که افراد احساس کنند مسئولیت تربیت فرزند تنها بر دوش آنها خواهد بود ممکن است تصمیم خود را به تعویق بیندازند.

زوج‌ها پیش از فرزندآوری به چه مشاوره‌ای نیاز دارند؟

یکی از موضوعاتی که کارشناسان بر آن تأکید دارند، ضرورت تغییر نگاه به مشاوره‌های پیش از فرزندآوری است. این مشاوره‌ها نباید تنها به بررسی شرایط پزشکی محدود شود بلکه باید ابعاد روانی، اجتماعی و خانوادگی تصمیم برای داشتن فرزند را نیز پوشش دهد.

نورا خوش چین گل دکترای روانشناسی عمومی اما معتقد است که عدم تمایل به فرزندآوری همیشه به دلیل مشکلات اقتصادی نیست و در برخی موارد مسائل دیگر دخیل است مثلا اختلال اضطرابی، شخصیت ضد اجتماعی، عدم مسوولیت پذیری، تجارب ناخوشآیند کودکی از عوامل روحی و روانی هستند که می توانند در تصمیم فرزندآوری نقش ایفا کنند.

وی ادامه می‌دهد: به طور مثال در اختلال اضطرابی، فرد اضطراب خیلی زیادی درباره یک آینده مبهم دارد، این افراد درباره اتفاقاتی که در آینده می افتد احساس ترس و نگرانی دارند بنابراین چنین فردی به طور قطع در خصوص تولد، رشد و تربیت فرزند نیز این اضطراب ها را خواهد داشت. ترس و نگرانی ناشی از اختلال اضطرابی به قدری برای فرد آزار دهنده و غیرقابل کنترل است که فرد تصمیم می گیرد به سمت شرایط ایجاد و تحریک کننده این نگرانی و اضطراب نرود.

روایت خانواده‌هایی که هنوز تصمیم نگرفته‌اند

برای بسیاری از زوج‌های جوان، مسئله اصلی نبود علاقه به فرزند نیست بلکه نگرانی درباره آینده است.یکی از زوج‌هایی که هنوز برای داشتن فرزند تصمیم قطعی نگرفته‌اند، می‌گوید: نگرانی ما فقط هزینه‌های امروز نیست بیشتر به این فکر می‌کنیم که آیا می‌توانیم شرایط مناسبی برای رشد و آینده فرزندمان فراهم کنیم یا نه.
این نگاه نشان می‌دهد تصمیم فرزندآوری، ترکیبی از عوامل اقتصادی، اجتماعی و روانی است و نمی‌توان آن را تنها با یک عامل توضیح داد.

حمایت اجتماعی حلقه مفقوده سیاست‌های جمعیتی

کارشناسان حوزه جمعیت معتقدند حمایت از خانواده تنها به ارائه مشوق‌های اقتصادی محدود نمی‌شود.

محمدجواد محمودی، جمعیت شناس و رئیس کمیته مطالعات و پایش سیاست‌های جمعیتی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌گوید: باور به داشتن فرزند بیشتر با مسائل اقتصادی چه ارتباطی دارد؟ قدر مسلم مسائل مالی و اقتصادی می‌تواند بر موضوع فرزندآوری و نگاه افراد به داشتن فرزند اثرگذار است، اما این رابطه مستقیم نیست و اتفاقاً معکوس است، به این معنی که خانواده‌های با درآمد بیشتر و پایگاه اقتصادی بالاتر تمایل کمتری به داشتن فرزندان بیشتر دارند! این تجربه‌ای است که ما با نگاهی به اطرافیان خودمان هم متوجه آن خواهیم شد.

به اعتقاد کارشناسان، خانواده‌ها زمانی با اطمینان بیشتری به سمت فرزندآوری حرکت می‌کنند که احساس کنند در کنار حمایت مالی، خدمات اجتماعی، نظام آموزشی، خدمات سلامت و شبکه‌های حمایتی نیز همراه آنها خواهد بود.

نقش محله و سرمایه اجتماعی در حمایت از خانواده‌ها

در کنار سیاست‌های کلان، نقش شبکه‌های اجتماعی نزدیک خانواده نیز اهمیت زیادی دارد.

محله‌ای که در آن ارتباط میان همسایه‌ها، خدمات اجتماعی، حمایت‌های داوطلبانه و شبکه‌های همراهی فعال باشد می‌تواند بخشی از فشارهای خانواده‌ها را کاهش دهد.وجود خدمات مشاوره‌ای در دسترس، حمایت از مادران، شبکه‌های مراقبتی محلی و مشارکت اجتماعی می‌تواند احساس تنهایی خانواده‌ها را کاهش دهد.

تغییر تصمیم خانواده‌ها از مسیر اعتماد

فرزندآوری در نهایت یک تصمیم شخصی و خانوادگی است اما این تصمیم در یک فضای اجتماعی شکل می‌گیرد.کارشناسان معتقدند افزایش تمایل خانواده‌ها به داشتن فرزند نیازمند ایجاد شرایطی است که افراد نسبت به آینده احساس اطمینان بیشتری داشته باشند.مسئله فقط تولد یک فرزند نیست بلکه ایجاد جامعه‌ای است که خانواده‌ها در آن احساس کنند برای تربیت نسل آینده تنها نخواهند بود.