دکتر حمید اسدپور

بدون هرگونه مبالغه و بزرگ نمایی باید گفت که فرج الله کمالی یکی از پیشگامان و بزرگان شعر محلی نوین و بومی سرایی مدرن در ایران به شمار می رود. او نه فقط متعلق به دشتستان یاجنوب ایران بلکه متعلق به فرهنگ و تاریخ ایران بود و صد البته متعلق به اقلیم عشق و انسانیت بود.
پژوهشگران ؛ ادبا، شاعران ،نویسندگان و استادان و دانشجویان گرانقدری مطالب و مقالات و کتاب و پایان نامه های وزینی درباره زندگی و اشعار مرحوم فرج الله کمالی مرقوم نموده و منتشر ساخته اند که باید به این عزیزان دستمریزاد گفت.همچنین ویژه نامه های  متعددی از سوی نشریات استان بخصوص اتحاد جنوب پیرامون آثار و اشعار این یگانه دوران چاپ و متتشر شده است. در این مجال اینجانب به عنوان ادای دین و انجام وظیفه به عنوان یک دشتستانی نسبت به این استاد والامقام و ارجمند مطلبی را تقدیم خوانندگان گرامی نموده و تلاش می کنم از زوایای جدیدی به شعر و میراث ادبی و فرهنگی استادکمالی بپردازم. همچنین به رسم ادب و انصاف از کوشش هاو زحمات جناب آقای احمد قائمی فرد که با عشق و ذوق دو کتاب ارزشمند استاد کمالی را به زیور طبع آراستند کمال سپاسگزاری را دارم.اهل قلم و اهل سخن همه به درستی بر این باور هستند که شعرو میراث مرحوم فرج الله کمالی احیا کننده فرهنگ و گویش بومی دشتستان و فولکلور آن و بیان کننده درد و رنج مردم بود.اینها بود ولی شعر و چهارچوب های ادبی و مضامین و ویژگی های اشعار وی از یکسو و تداوم و تحول شعر وی و مضامین آن گویای یک حقیقت است که فرج الله کمالی خواسته یا ناخواسته دست به خلق مکتبی در بومی سرایی زده است که ما آن را مکتب دشتستان در بومی سرایی نوین می نامیم. البته بزرگان و شاعران دیگری نیز در این مکتب حضور دارند که از آن جمله می توان به مرحوم بهرام اکبر زاده ، خانم پری برازجانی، آقای محمد غلامی ، خانم معصومه خدادادی ودیگر سروران اشاره نمود.
مکتب معمولا در دو معنا بکار می رود. نخست به معنای اسم مکان یا جایی که درس وکلاس و مشق وجود دارد یعنی مدرسه (school) و در معنای دوم مکتب عبارت است  از جریان ، چهارچوب و بنیانی که در درون آن اصول و قواعد مشترکی حول یک محور یا موضوع یا یک ایده یا یک دیدگاه شکل می گیرد و مبنای اندیشه و رفتار می شود.برای نمونه مکتب بوشهر در ادبیات داستانی یا مکتب تبریز و اصفهان در نگارگری و مکتب مشاء  در فلسفه( اسدپور: مکتب بوشهر : ۱۴۰۴)
با توجه به این معانی می توان گفت که مکتب دشتستان در بومی سرایی نوین حاصل کوشش ها و خلاقیت ها و افکار و ادراکات  شاعرانی همچون مرحوم فرج الله کمالی بوده است. بدون تردید نقش  او  در ظهور و طلوع مکتب بومی سرایی نوین در دشتستان غیرقابل انکاراست . او برای دشتستان مکتب خلق کرد و خود به نشانه(برند)  آن مکتب تبدیل شد. بر این باور هستم که ما باید در حوزه فرهنگ و هنر و دانش در دشتستان به نشانه شناسی و نشانه سازی های واقعی دست بزنیم. مرحوم فرج الله کمالی اعتباردشتستان بود و نه فقط برای دشتستان بلکه برای جنوب اعتبار و ارزش خلق نمود. چهارچوب و بنیان هایی که شاعر برازجانی یعنی مرحوم فرج الله کمالی در ساخت و شکل و ترکیب اشعار بومی از یکسو و مضامین و محتوای آن از سوی دیگر بکار می گرفت چنان بدیع و نو بود که نمونه و نظیری نداشت. با وجود آنکه پیش از او مرحوم محمد بیابانی و مرحوم ایرج شمسی زاده  در این زمینه پیشگام بودند و خود مرحوم کمالی هم در مصاحبه هایش به این نکته اذعان دارند اما چیرگی و تسلط  کمالی بر واژگان دشتستانی از یکسو و تنوع بن مایه ها و موضوعات مطرح در اشعار وی از سوی دیگر وی را متمایز و صاحب مکتب می سازد. استاد محمد غلامی که خود از ستون های شعر دشتستان به شمارمی رود در طی مصاحبه ای با نشریه وزین اتحاد جنوب می گوید که خانم پری برازجانی قبل از مرحوم بیابانی دست به سرودن شعر بومی زده است. کمالی از قمرو  و زبیده تا فنینیسم و اومانیسم از سی جی تا عرفان و از بهار تا آزادی و قدرت به زیبایی سخن گفته است. او به  گویش دشتستانی مخصوصا لهجه برازجانی جان دوباره ای بخشید و شعررا به میان زندگی جاری مردم کشانید همانگونه که محمدرضا شجریان اشعار حافظ و سعدی را جان دوباره ای بخشیدند و وارد زندگی مردم این روزگار ساختند. این همه در حالی بود که شاعر ما شخصا در زندگی دچار رنج و بی مهری های فراوان بود اما هیچگاه از تعهد به خلق و تعلق به مردم دست نکشید. صدای مردم در شعر فرج کمالی منعکس می شد و همه می دانیم که شاعر باید وجدان جامعه  و آیینه روزگار باشد و واقعیت ها را بازگو نماید و از درد مردم بگوید.
او به معنای واقعی صدای مردم بی پناهی بود که حسرت و اندوه همواره سهم آنها بوده و از روزگار جز رنج و نابرابری  بهره ای دیگر نبرده بودند.  آنجا که می گوید: 
او داغک ما مشت نواوی وتقلا
مشتی که مو دیدم توپلی یا توسری بید
پیسیده واویدن چندلل  خونه امید
سقفش چک چک  می ک و دایم خطری بی
خانم مریم بهادری در مقاله ای با عنوان  بررسی صورخیال در اشعار فرج الله کمالی در این باره چنین می نویسد:کمالی شاعری مردمی است وتصاویرش رنگ اشرافی ندارد‌.( کتاب دشتسون؛ ص ۶۷ ؛ احمد قائمی فرد؛۱۳۹۳. نویدشیراز)

نکات متمایز در کارنامه فرج الله کمالی فقط محدود به شکل و فرم اشعار وی و زیبایی و وزین بود شعرهای وی نمی شود بلکه درون مایه و محتوای اشعار وی چنان عمیق و ژرف و در عین حال جذاب هستند که انسان از میزان قدرت وی در به تصویر کشیدن معانی و مفاهیم به حیرت در می آید و ناخودگاه شاعر را تحسین می کند.
برای شناخت بهتر کارنامه کمالی در این مجال در چهار محور به بررسی اشعار و اندیشه های وی می پردازیم و نقش او را در ظهور مکتب دشتستان در بومی سرایی نوین در زبان فارسی ارزیابی می کنیم. محور اول فرم و شکل اشعار استاد فرج الله کمالی است که اهل نظر در این باره بسیار سخن گفته اند و اتفاقا یکی از ابعاد خاص بودن کمالی در همین فرم دهی و استخدام واژگان بومی در راستای معانی و مفاهیم است.  تسلط وی بر واژگان و گویش دشتستانی و بهره گیری هنرمندانه از آنها در بیان احساسات و اندیشه های خود چنان ابعاد زیبا و پرکشش به شعر او داده که همگان شیفته اشعار او شده اند و بر زبان مردم جاری شده است. استاد کمالی با استناد به سخنان دکتر شفیعی کدکنی همواره در تعریف شعر می گوید که شعر آمیزه ای ازاندیشه و خیال  است که با زبانی آهنگین بیان می شود و اینجا باید تاکید کرد که هنر شاعر در بکارگیری واژگان بخصوص در بومی سرایی بسیار بنیادین و تعیین کننده است و این نکته راز گسترش و مقبولیت شعر کمالی در مقایسه با سایرین به شمار می رود.این جوشش هنری در کنار عشق به زادگاه خویش زمینه های خلق اشعاری زیبا و پرمعنا را توسط کمالی بوجود آورد. ایشان درمصاحبه با اتحاد جنوب در این باره چنین گفته است:می توانم بگویم کوشش کرده ام بخشی از دینی را که به ادبیات زادگاهم و میهنم بر عهده داشته ام، صادقانه و بصورت پی گیرانه به انجام برسانم و این کوشش را نتیجه ی عشق و دلبستگی به سرزمینم و مردمش می دانم

   محور دیگر در این بررسی همانا مسئله تداوم و تحول در اشعار کمالی است که نشان دهنده دگرگونی های فکری و شخصیتی شاعر در طول زمان است.مرحوم فرج الله کمالی در مصاحبه با نشریه وزین اتحاد جنوب به تاریخ  ۲۹ اسفند ۱۳۹۴ چنین می گوید:


البته درآغاز برای دل خود شعر می گفتم اما به تدریج درقبال تشویق هایی که از سوی هم استانی های عزیز می شد خود را موظف به تلاش بیشتر در این زمینه یافتم و در حد توان کوتاهی نکردم. البته کسانی که دستی بر آتش دارند می دانند که برای سرودن یک غزل محلی چندین برابر غزل فارسی رسمی یا شعر سپید انرژی باید صرف شود که بنده علاوه برآن، در زمینه تبارشناسی و ریشه یابی و خاستگاه و اژگان بومی هم تا جایی که به متون کهن و منابع مربوطه دسترسی داشته ام اقدام کرده ام.


به این سخنان باید این نکته را هم اضافه کرد که عوامل گوناگون دیگری از قبیل تجارب شخصی شاعر، فراز و نشیب های روزگار، تحصیلات و کار، مطالعات گوناگون در حوزه های ادبی تاریخی و فلسفی و آشنایی با ادبیات  کلاسیک و بومی و آرمان های فردی ایشان هم در شکل گیری تحولات فکری و نظری شاعر و تداوم حیات ادبی وی تاثیر گذار بوده است.از بین این عوامل، آرمانگرایی وی و ناملایماتی که در زندگی دیده بود نقش مهمی در شکل گیری بن مایه های اصیل در شعر وی داشته است.
روح آزادیخواه و عدالتجوی کمالی، در شعر سرودن راهی بسوی آرمانهای خویش یافته بود. البته همه شاعران حقیقت طلب و مسئولیت شناس که تعهد خویش به جامعه را فدای درهم و دینار نساختند دچار ناملایمات و دشواری ها شدند . از فردوسی تا فرج الله کمالی کم نبودند شاعرانی که دچار محنت و کم مهری شدند اما عشق آنها به مردم و حفظ فرهنگ و هویت ملی قوی تر از همه رنج ها و دشواری ها بود.
آنها عاشقان آزاده ای بودند که با شعر خویش زندگی مردمان را روایت می کردند. بقول فرج الله کمالی:
دل بی عشق شعری خَش نسازد
کسی با چوب تَر آتش نسازد
پویایی و جوشش در شعر کمالی همواره مستمرو رو به کمال بوده است. غنای شعر کمالی و مقبولیت اشعار وی در نزد همگان اعم از مردم کوچه و بازار یا اهل فن نشاندهنده پویایی و خلاقیت پایدار در شعر وی به شمار می رود.
کمالی در مصاحبه با اتحاد جنوب در این خصوص چنین می گوید:
در نتیجه می توان گفت بخش اعظم سرایش شعر، جوششی است. آن قسمت که مربوط به خیال است جوششی است ولی من خیلی وقت ها در شعر محلی بخش جوششی شعرم را به خاطر گویش بومی، فدای بخش کوششی آن کرده ام . البته کسانی که دستی بر آتش دارند می دانند که برای سرودن یک غزل محلی چندین برابر غزل فارسی رسمی یا شعر سپید انرژی باید صرف شود که بنده علاوه برآن، در زمینه تبارشناسی و ریشه یابی و خاستگاه و اژگان بومی هم تا جایی که به متون کهن و منابع مربوطه دسترسی داشته ام اقدام کرده ام. می توان چنین گفت که یکی از ویژگی های اشعارکمالی همانا پویایی و خلاقیت مستمر است که ما از آن تحت عنوان تداوم و تحول یاد کردیم.
محور سوم در بررسی کارنامه ادبی استاد کمالی شامل  گستره موضوعات و تنوع بن مایه های مطرح در شعر ایشان است. این شاعربزرگ  از زمانی که شعر قمرو را  سروده تا شب یلدای سال ۱۳۹۷ که در جشن شب یلدای روستای خلیفه ای شبانکاره اعلام کرد که از فعالیت های ادبی کناره خواهد گرفت همواره با نگاهی جامع و دقیق به مسائل اجتماعی و محیط پیرامونی خویش پرداخته و تلاش نموده است که آن مسائل را بازگو نماید. این نگاه ژرف و جدی به جامعه باعث شکل گیری اشعار جاندار از یکسو و غنای درون مایه های شعر وی گردید. موضوعات و مضامینی که در اشعار وی مورد عنایت و توجه واقع شده اند دامنه گسترده ای دارند که به برخی از آنها بطور فهرست وار اشاره می گردد.
عشق
شعر و شروه
بومی گرایی
دشتستان
هجران
طنز تلخ
فقر و تنگدستی
کسب و کار
آداب و رسوم
گذر عمر
ناملایمات روزگار
امید به آینده
امنیت
جوانمردی
جوانی و پیری
اخلاق عمومی
راستگویی
تاریخ
جغرافیا
آب
زمین
کشاورزی
نخل و خرما
دامداری
فرهنگ
اسطوره
فرهنگ عامه
زندگی روزمره
شهرو شهرداری
معماری
خیابان
کوچه
روستا
دوستی و رفاقت
درد دل و گلایه
ملی گرایی و میهن دوستی
فمینیسم و دفاع از حقوق زنان
مظاهر زندگی روزمره ازجمله شعر سی جی
مطالبه گری
دین و مذهب
سیاست و اجتماع
 فلسفه سیاسی و اجتماعی فرج الله کمالی
 
یک مقاله پژوهشی تحت عنوان درون مایه های شعر فرج الله کمالی چنین نتیجه گیری کرده است که مضامین تغزلی ۳۶ درصد و ناسیونالیسم ۱۶ درصد وانتقاد اجتماعی ۱۱ درصد و انتقاد سیاسی ۶ درصد اشعار وی را شکل داده اند.(انواع درونمایه دراشعارمحلی فرج کمالی:مجلۀ مطالعات ایرانی، دوره ۲۲ ،شماره۴۴؛ ۱۴۰۲).
در پاره ای از اشعار فرج الله کمالی بن مایه های فلسفی و نظری در حوزه سیاست و اجتماع بوضوح قابل فهم است و این نشان می دهد که شاعر در فرایند تحول و تداوم ادبی خویش به مفاهیم بنیادی فلسفه سیاست و اجتماع فکر کرده و آنها را بیان کرده است. در اشعار فرج الله کمالی مفاهیم بنیادی فلسفه و اندیشه سیاسی از قبیل قدرت، آزادی، عدالت ، امنیت و رفاه مورد توجه و استفاده قرار گرفته است. او با بکار بردن این مفاهیم نه تنها به بیان تئوری و نظریه سیاسی و اجتماعی خویش نزدیک می شود بلکه نشان می دهد که این عناصر را بطور دقیق می شناسد و نقش آنها را در تاریخ تحولات و سعادت و شقاوت جامعه بشری را درک کرده است. دکتر رضا معتمد هم بطورگذرا به این مقوله اشاره کرده است. وی در مصاحبه با خبرگزاری ایبنا در این خصوص چنین گفته است:   شاید پذیرش این ادعا قدری دشوارباشد اما در شعر کمالی و بزرگان هم عرض نگاه فلسفی حاکم است. ( وبگاه اینترنتی خبرگزاری ایبنا).
کمالی در چندین شعر به وضوح دیدگاه خود در حوزه فلسفه سیاست را بیان می کند. بطور نمونه در این شعر؛
تا یادمه  آزی و قدو قهرن و غیظن 
تا ای وسفر اومده او سفری بی
هرکه اومه مهمون مو واوی طلوم داشت
انگاری شریک مو تو ارث پدری بی
منظور شاعر ستیز و ناسازگاری آزادی با استبداد و قدرت استبدادی است و نشان که درک دقیقی از آزادی و ماهیت قدرت دارد.  کاملا معلوم است که شاعرمعنای آزادی به مثابه حق طبیعی شهروندان در داشتن مشارکت در تعیین سرنوشت خویش از یکسو و ماهیت ضد آزادی استبداد را می شناسد.در ادامه به این نکته اشاره می کند که در حکومت های استبدادی به جای مشارکت توده ها در سرنوشت خویش صاحبان قدرت خود را مالک دار و ندار مردم دانسته و بقول شاعر شریک ارث پدری یعنی سرزمین مردم می شوند.
در شعر دیگری کمالی چنین می سراید:
آزادی و عدالت، امن و امید و نعمت
میخای که این سه تا بو، بی او دوتا نوایمو
اینجا هم شاعر باز به آزادی انسان و برخورداری از عدالت و برابری به عنوان  حقوق اساسی و ذاتی افراد بشر اشاره می کند و نشان می دهد که آزادی خواهی و برابری جویی از آرمانهای اصیل شاعر به شمار می رود.در شعر دیگری با عنوان بیژنی  چنین می سراید:
بیژنم . بن چه اسیرم پیره چرمی ری سرم
گوش و زنگم پیک پورزال کی می خوا بیا
شور زنده ، عشق،دوسی همده، دلخواشی ، امید
قد تو چیشی جار رب مثقال ، کی می خوا بیا؟
شاعر در این شعر با استفاده از فرهنگ و اسطوره های ایرانی و شاهنامه خود را به بیژن تشبیه کرده که در چاه افتاده و آرزوی رهایی دارد. این شعر بیانگر امید انسان به رهایی و نجات در طول تاریخ است. در این شعر هم مفاهیم کلیدی فلسفه سیاسی دیده می شود. در شعر دیگری که شبیه این شعر است با خوش بینی مردم را به آینده جامعه امیدوار می سازد و چنین می سراید؛توسون سرمیره خدا بخوا، میا بهار باصفا
نه پسری نه پصوا که حکمنی میا صوا
همچنین دراین زمینه می توان به افکار وی در خصوص حقوق سیاسی و اجتماعی و مدنی زنان اشاره کرد. او که شاعری روشنفکر و نوگرا است از مسئله زنان غفلت نکرده ودیدگاه های مترقیانه خودش را در این خصوص ابرازداشته و  به موضوع فمینسیم التفات داشته است.  در شعری با عنوان زن ذلیله  او با زبان شعر ضمن انتقاد از شرایط زنان در جامعه ما به دفاع از حقوق زنان می پردازد.در این شعر وی  با خطاب قرار دادن مرحوم ایرج شمسی زاده شاعر پرآوازه گناوه ای به او می گوید زن همه جا مورد بی مهری است چه دشتستان باشد چه لیراوی.او علت این اجحاف در حق زنان را ناشی از فرهنگ معیوب می داند و چنین می سراید:
تا وختی که فرهنگ ما فرهنگ زوره 
صدتا نوارم سیش بخونی، زن ذلیله
تا وختی که خش نوم نداره دی بچه کو
دختر غلو یا زن فلونی، زن ذلیله.
 نیسی بسازم ترو بوشهری تو دنیا
تو ریش میاری کازرونی، زن ذلیله
این اشعارانتقادی به وضوح نشان می دهد که کمالی خواهان بهبود وضع زنان در جامعه بوده و به عنوان یک لایه ستمدیده جامعه به دفاع از حقوق آنها برخاسته است. او درشعر قمرو و شعر زبیده از زنان دگر بار یاد کرده است.
مسئله دیگر در زمینه اندیشه های سیاسی و اجتماعی فرج الله کمالی مسئله ناسیونالیسم و ایرانیت است. او صراحتا می گوید من یک ایرانی ام
در سراسر اشعار فرج الله کمالی اعم از سروده های بومی محلی و یا اشعار کلاسیک و نو او از ایرانیت غافل نبوده است. آشنایی او با تاریخ و فرهنگ ملی ایران از یکطرف و عشق و دلدادگی او به زادگاهش دشتستان که به نوعی و بنا به عبارتی زادگاه هخامنشیان هم می توان تلقی کرد از طرف دیگر از وی یک میهن دوست آگاه و متعد به وجود آورد. بهره گیری از نمادها، نشانه ها، اسطوره ها و نام آوران ایرانی در اشعار و تعبیرات ادیبانه خود گواه روشنی از ملی گرایی مثبت وی است. آرش و بیژن و شاهنامه و فردوسی و ایران و پارس و کورش و اوستا و کیقباددر شعر کمالی درخشش و جلوه ای جذاب دارند. شعر معروف او تحت عنوان پارس آیینه روشنی ازظهور ناسیونالیسم مثبت و سازنده ای دراندیشه و افکار او است . از نظر اینجانب شعرپارس فرج الله کمالی در واقع مانیفست ایرانگرایی او به شمارمی رود. ناسیونالیسم ایرانی و ایران دوستی مستدل دو مشخصه بارز در اشعار فرج الله کمالی و بخصوص در شعر پارس است . او در شعر پارس خود را عاشق سینه چاک ایران و قربانی خاک پاک ایران معرفی می نماید.اکثر زبان پژوهان و زبان شناسان  تاکید دارند که گویش دشتستانی با لهجه های متنوع آن  ریشه در زبان پهلوی ساسانی دارد و این را امری غرور انگیز و قابل اعتنا است که مورد عنایت شاعر ما هم که به تعبیر مرحوم ایرج صغیری شاعر ششدانگی می باشد  قرار گرفته بوده است. فرج الله کمالی در این خصوص چنین گفته است:
عناصر بومی شامل آثار تاریخی، عناصر فرهنگی و تاریخی حتی ابنیه و اماکن تاریخی است. من تا حالا ندیده ام در حوزه دشتستان در شعرهای محلی به «گوردختر» یا «کوشک اردشیر» و... اشاره ای شود. به نظر من اشاره به این اماکن و ابنیه های تاریخی این آثار را حفظ می کند و جزئی از دغدغه ی فرهنگی مردم می شود. چون در شعر خیلی بیشتر مردم پی گیر آن مهّم می شوند. یکی از پایه های قوی فرهنگی در سرزمین ایران در درجّه اول شعر است.
همانگونه در این نقل قول مشخص است شاعرکبیر دشتستان  نشان می دهد که به تاریخ و فرهنگ زادگاه خویش و زنده نگهداشتن آن متعهد است. برای اینکه سخن در این زمینه به درازا نکشد متن شعر پارس را در پایان  این نوشتار تقدیم حضورخوانندگان ارجمند می نماییم تا خود تصدیق کنند که ناسیونالیسم و ایرانگرایی تا چه در افکار و اشعار وی مورد عنایت بوده است.

محور چهارم در بررسی کارنامه ادبی فرج الله کمالی که در همان راستای تداوم و تحول شعری او قابل بررسی است همانا نقش وی در تقویت زبان فارسی با پرداختن به گویش محلی است. گویش های محلی در ایران قطعات ارزشمند زبان فارسی هستند که برحسب شرایط تاریخی و جغرافیایی در اقصی نقاط ایران زمین ویژگی های خاص خود را پیدا کرده و در واقع همه شاخ و برگهای یک درخت تناور هستند و بنابراین تقویت زبان محلی و گویش دشتستانی که ریشه در زبان پهلوی ساسانی دارد در واقع تفویت زبان فارسی است. واژگان به کار رفته در اشعار کمالی که بسیار گسترده و متنوع هستند باعث حفظ و ماندگاری این واژگان شده است بخصوص در زمانه ای که هجوم رسانه ها و زبان رایج در رسانه ها حیات گویش ها و لهجه های محلی را دچار گزند و آسیب نموده است. تسلط او بر زبان محلی و زبان معیار چنان قدرتی در آفرینش کلمات و بیت ها و اشعاربه وی می بخشید که به دشواری می توان تصور کردکه شخصیتی همچون وی دردشتستان ظهورکند. یادو نامش مانا باد 

شعرپارس

 ای مهد تمدن و خرد پارس
ای دیده هزار نیک و بد پارس
با نام تو شعرمن شده مست
نام تو هماره بوده و هست
دیوان که به گونه گون لباسند وآن بی خردان که ناسپاسند
تاریخ و ترا نمی شناسند و از بود تو جمله در هراسند اهریمن و دزد و دد، پارس

روزی که جهان پرتب و تاب در ظلمت جهل بود و درخواب
بهداشت در تو شد باز بستان حقوق از توشد سیراب، قانون زگل تو ریشه زد پارس
خیام ترین رفیق جامی
هم سعدی قل و دل کلامی
درعشق چو حافظی تمامی

در علم و ادب تو پیشگامی
عالم زپی تو می دود پارس
رازی زتو هدیه شد به دنیا
فرزند تو بود ابن سینا
توسی چو گشود چشم شب را
رفت از  نجوم تا ثریا
شعر از نفس تو می وزد پارس
گاهان که سروده نخست است
در روح جهان به جوی و جست است
شعری است گران بها نه سست است
حرفی که سه گانه اش درست است 
ره تا دل قشم میبرد پارس
سیمرغ هنر هرآنچه پر داشت بر دامن مهرپرورت کاشت تا زال و امید قد برافراشت
فرهنگ اگر نمره ای داشت
تنها بتو می رسید صد، پارس
پربار نموده ای هنر را
فریاد رهایی بشر را کورش ز لب  تو می کشد پارس
تا آب به جوی و نهر ودریاست
تا ماه عروس آسمانهاست
تا جان به تن یکایک ماست
خصمت ندهیم قد کند راست
رنجی به تنت نمی رسد پارس
از دوره کیقباد بوده است
دلهای دلاوران این مرز
شیران خلیج تا ابد پارس
بهر تو به سینه می تپد پارس
حکم تو به دیده می نهد پارس
این عاشق سینه چاک ایران
قربانی خاک پاک ایران


وظیفه خودم میدانم که از مساعدت ها و همراهی جناب آقای امیر ارسلان کمالی در گردآوری منابع و مآخذ این جستار صمیمانه سپاسگزاری نمایم.