احمد خواجه حسنی

«دانیل بادیسلاو» دروازه بان رومانیایی، زمانی چاق‌ ترین گلر فوتبال جهان بود و به‌ دلیل وزن زیادی که داشت، باعث سقوط تیم مشهورش شد!
چاقی مفرط، ناکارآمدی و عدم توانمندی دانیل بادیسلاو (بارونول) که برای تیم دینامو اسپاگتا بازی می‌کرد باعث شد این تیم از دسته ی دوّم به دسته ی چهارم سقوط کند، باشگاه امّا نمی‌توانست از شرّ او خلاص شود چرا که مادرش یکی از مالکان و سرمایه‌ گذاران همین باشگاه بود!
او حتی به دلیل نداشتن توانایی باعث شد چهار مربی خودشان استعفا بدهند و بروند، یک مربی نیز به علت سکته قلبی از دنیا رفت و کار به جایی رسید که یک بازیکن فیکس تیم نیز برای همیشه با فوتبال خداحافظی کرد!
دانیل امّا هم چنان دروازه بان تیم بود!
حتی یکی از مربیان به این دلیل که بادیسلاو توانایی مهار توپ و واکنش های بدنی سریع را نداشت، مجبور شده بود ترکیب تیمش را با هفت نفر مدافع و سه هافبک بچیند!
با این حال، بارونول در مخیله اش رؤیای بازی برای غول‌ های رومانیایی یعنی راپید بخارست را می پروراند...

و چه حکایت آشنایی است این شیوه ی امتیاز دهی به افراد نالایقی که در نهایت به سقوط و تباهی منجر می شود...
در هنگامه ای که جرثومه های فساد، ناکارآمدی و سوء مدیریت‌ ها از ژرفای خاک ایران زمین روئیده و در آن ریشه دوانیده روایت این دروازه بان، یک استعاره‌ ی تمام‌ عیار از «بحران شایسته‌ سالاری» در ایران امروز ماست.
در واقع بارونول، دروازه‌بان ۱۳۰ کیلویی رومانیایی، آیینه‌ ای است که می‌توان چهره‌ ی نظام اداری، سیاسی و اقتصادی ایران امروز را در آن به وضوح مشاهده کرد.
این داستان، اگرچه در دنیای فوتبال رخ داده، لیکن شرح حالی از وضعیت جامعه‌ ی درمانده ی ایران کنونی است‌! جامعه‌ ای که در آن، دانیل‌ ها (افراد ناشایسته، امّا متصل به قدرت و رانت) بر صندلی‌ ها تکیه زده‌ اند و مستعدان واقعی و شایسته ها را به حاشیه رانده‌ اند.
در فوتبال، دانیل به‌خاطر رابطه‌ ی خانوادگی با مالک باشگاه در دروازه می‌ماند، در سیاست ایران هم در پاره ای موارد، دانیل‌ ها به‌ خاطر رابطه با نهادهای قدرت، بر کرسی‌ های کلان تصمیم گیری می‌نشینند و سرنوشت جماعتی را به قهقرا می برند.

حسب نظریه‌ ی شایسته‌ سالاری آن دیگر دانیل (دانیل بل)، جایگاه‌ های اجتماعی باید بر اساس توانایی و لیاقت توزیع شوند، نه بر اساس رابطه، نسبت ها یا رانت. امّا در ایران امروز، این اصل به‌ طور سیستماتیک، نقض می‌شود برای نمونه در حوزه‌ ی سیاسی دانیل‌ ها (افرادی که تخصص، توانایی و تجربه ی کافی ندارند ولی وصل به قدرت هستند) بر کرسی‌ های کلان می‌نشینند و تصمیم‌ های سرنوشت‌ سازی اتخاذ می کنند یا در حوزه‌ ی اداری، دانیل‌ ها مدیران کم‌ سواد امّا آشنا، مرتبط و متصل با رانت‌ های اداری بر صندلی‌ های مدیریتی جلوس کرده نظام اداری را به باتلاق فساد تبدیل می‌کنند یا در حوزه‌ ی اقتصادی نیز همین دانیل‌ ها (وارد کنندگان فامیلی و رفاقتی، تراستی ها، کاسبان تحریم و رانت‌ خواران نهادی) بر سفره‌ ی اقتصاد می‌نشینند و تولید کنندگان واقعی را به ورشکستگی می‌کشانند.

حتماً با این وضعیت نتیجه این خواهد شد که تیم ایران (جامعه)، از دسته‌ ی اوّل (پیشرفت و توسعه)، به دسته‌ ی چهارم (فقر، فلاکت، تورم، و انزوا) سقوط می کند. در این شرایط مربّیان (مدیران دلسوز) به مرور استعفا می‌ دهند یا سکته می‌کنند و بازیکنان فیکس (نخبگان واقعی)، رفته رفته خداحافظی خواهند کرد یا به مهاجرت روی خواهند آورد! ولی دانیل‌ ها، به‌ دلیل اتّصال خانوادگی به مالکان باشگاه (قدرت و رانت)، هم چنان به فعالیت خود ادامه می دهند.

در ایران امروز، این اتصال، در قالب نهادهای موازی، بنیادهای اقتصادی، و شبکه‌ های نفوذ عمل می‌کند.
دانیل‌ ها در یک سیستم ارادت ورزی به‌ خاطر وفاداری و رانت به قدرت، بر صندلی‌ ها می‌مانند و این، همان سرمایه‌ ی اجتماعی معکوس است که پیر بوردیو (جامعه‌ شناس فرانسوی) از آن سخن می‌ راند: «سرمایه‌ ای که به‌جای تسهیل همکاری، به انحصار فرصت‌ ها و حذف رقبا می‌ انجامد.»
در چنین نظامی، رابطه بر راندمان، و وفاداری بر تخصص اولویّت می‌ یابد.
این نیز فرسایش سرمایه‌ ی انسانی است که در جامعه‌ شناسی سازمانی، «سندرم فرسودگی شغلی» نامیده می‌شود.

دانیل بادیسلاو در نهایت، بازنشسته شد. امّا تیم رومانیایی، تاوان سال‌ ها بی‌ کفایتی او را داد. در ایران امروز، دانیل‌ های بسیاری، بر صندلی‌ های قدرت تکیه زده‌اند و هم چنان که سفره‌ ی مردم را کوچک‌ تر می‌کنند بر میزان نارضایتی های اجتماعی بیش از پیش خواهند افزود! بر نظام حکمرانی ضرورت دارد تا فرصت باقی است دانیل ها را برکنار کند چرا که تیم ایران (جامعه)، تا زمانی که این قبیل افراد (دانیل‌ ها) بر صندلی‌ ها تکیه زده‌اند و مناصب مهم را قرق کرده اند در دسته‌ی چهارم (فقر، فلاکت، تورم و انزوا) باقی خواهد ماند.
امّا به قول محمود درویش؛ «ما را نیز لبخندی خواهد بود، شاید در راه است»
و 
‌چنان نماند، چنین نیز هم نخواهد ماند!