رویا نیکنام

وقتی تمام این چیزها به پایان رسید، دوست دارید جهان چه تغییراتی کند؟»

بیماری همه‌گیر. با شیوع ویروس کرونا در سرتاسر جهان و کشته‌شدن صدها هزار نفر و بیکارشدن میلیون‌ها نفر و نابودی آن نوع زندگی که تا به امروز می‌شناختیم.
تابلوهایی به‌صورت تصادفی در پارک‌های عمومی لندن نصب شدند. روی تابلوها نوشته شده بود: «وقتی تمام این چیزها به پایان رسید، دوست دارید جهان چه تغییراتی کند؟» منظور از «تمام این چیزها» مشخص نبود و رهگذران باید خودشان کشف می‌کردند که منظور چیست: "اختلال ناگهانی در زندگی روزمره یا احساس گیرافتادن در انبوه عدم اطمینان‌ها و ترس از آینده؟ بحران سلامت جهانی با عواقب بلندمدت اقتصادی و اجتماعی و احتمالاً سیاسی یا وحشت این تونلی که نوع بشر بدون آگاهی از اینکه چه زمانی و چگونه به پایان خواهد رسید، واردش شده است؟ آیا در آینده نیز سروکله بیماری ویروسی فراگیر دیگری پیدا خواهد شد؟"
در تابلوها یک جای خالی در سوال طراحی شده بود تا مردم پاسخ خود را آنجا بنویسند. خیلی‌ها هم این کار را کرده بودند. از میان تمامی نظراتی که با عجله نوشته شده بودند، یکی که با حروفی پررنگ هم نوشته شده بود، در ذهن من ماندگار شد. جمله‌ای که می‌گفت دوست دارم حرف‌هایم شنیده شوند: «وقتی این چیزها همگی پایان گرفت، دوست دارم در جهانی متفاوت زندگی کنم که در آن صدایم شنیده می‌شود.»
این جمله به‌نظر دلنوشته‌ای شخصی می‌رسید اما از بسیاری جهات حرف دل همه بود.
راینر ماریا ریلکه، شاعر و رمان‌نویس، در مرثیه‌های دوئینو که در ابتدای قرن بیستم نوشته و چاپ شد، می‌پرسد: «اگر من غروی سردهم، چه کسی از میان طبقات فرشتگان صدای مرا خواهد شنید؟» آن روزها، دوره‌زمانه فرق داشت. امروز، در قرن بیست‌ویکم، در جهانی گسسته و گره‌خورده، که همه آرزوی عزت و برابری دارند و تحت‌تأثیر سرعت تغییر و شتاب فناوری هستند، همگی یک احساس مشترک داریم: «اگر من بانگی برآرم، چه کسی از میان طبقات انسان‌ها صدای مرا خواهد شنید؟»
کسانی که حرف‌های زیاد برای گفتن و داستانی متفاوت برای تعریف کردن دارند، غالباً چیزی نمی‌گویند چون می‌ترسند حرف‌شان به گوش کسی نرود. آن‌ها احساس می‌کنند از قدرت سیاسی و تا حد زیادی از مشارکت سیاسی و مدنی جدا هستند، طوری که اگر گلایه‌های‌شان را از روی بام‌های وست‌مینستر یا بروکسل یا واشنگتن یا دهلی نو هم فریاد بزنند، بعید است کوچک‌ترین اثری بر سیاست‌های عمومی داشته باشد. نه فقط مدیریت و نفوذ و قدرت و ثروت، بلکه دانش و اطلاعات نیز روزبه‌روز در اختیار افراد محدودتری قرار می‌گیرد و شمار هرچه‌بیشتری از شهروندان احساس می‌کنند از این دایره بیرون مانده‌اند؛ نه اینکه فراموش شده باشند، بلکه از همان اول مورد بی‌توجهی قرار گرفته‌اند. واقعیت این است که با بیشترشدن این نوع سرخوردگی‌ها، بی‌اعتمادی نیز در اساسی‌ترین نهادها رواج یافته است. امروزه نصف بیشتر مردمی که در کشورهای دموکراتیک زندگی می‌کنند، معتقدند که صدای‌شان «هرگز» شنیده نشده یا «به‌ندرت» شنیده شده است. اگر در کشورهای نسبتاً دموکراتیک وضعیت کلی این باشد، تصور کنید در رژیم‌های استبدادی چه خبر است. رژیم‌هایی که در آن‌ها هیچ‌گونه شفافیتی وجود ندارد و همه‌چیز از بالا به مردم تحمیل می‌شود و حکومت هر نوع مخالفتی را خفه می‌کند. در مجموع، تعداد انسان‌هایی که صدای‌شان در جهان شنیده نمی‌شود بسیار زیاد است. مسخره‌ترین بخش ماجرا این است که تمام این اتفاقات زمانی رخ می‌دهد که ما به‌عنوان بشر ـ صرف‌نظر از نژاد، جنسیت، مذهب، طبقه اجتماعی یا قومیت ـ باید بیش از هر زمان دیگری مرتبط و همدل و آزاد باشیم و با توجه به گسترش
بسترهای دیجیتالی و رسانه‌ای، فرصت‌هایی بیشتر از آنچه اجدادمان در خواب هم نمی‌دیدند، برای ابراز وجود داشته باشیم. پس چطور ممکن است در عصری که رسانه‌های اجتماعی باید به همه فرصتی برابر برای صحبت‌کردن بدهند، کماکان این‌همه آدم امکان سخن گفتن نداشته باشند؟
وقتی صدای ما آدم‌ها از ما گرفته می‌شود، مثل این است که از زندگی محروم‌مان می‌کنند. همچنین بدین معناست که به‌آرامی اما به شکلی سیستماتیک از مسیر زندگی، تلاش‌ها و تحولات درونی جدا می‌شویم و در نهایت باطنی‌ترین تجربیات‌مان را با چشمان دیگری و از چشم‌اندازی خارجی می‌بینیم. مایا آنجلو، شاعر، نویسنده و فعال مدنی، می‌نویسد: «هیچ عذابی بالاتر از این نیست که داستانی ناگفته را در سینه نگاه داری.» در وضعیت کنونی به دلایل مختلف، بسیاری عذابی مشابه را در سرتاسر جهان ـ از شرق و غرب گرفته تا شمال و جنوب ـ تجربه می‌کنند.
داستان‌ها ما را به هم نزدیک می‌کنند و داستان‌های ناگفته ما را از هم دور می‌سازند.
ما از داستان‌ها ساخته شده‌ایم؛ آن‌ها که اتفاق افتاده‌اند و آن‌ها که همین لحظه اتفاق می‌افتند و آن‌ها که تماماً در تخیلات ما ـ از طریق کلمات و تصاویر و رؤیاها و احساس شگفتی بی‌پایان در مورد جهان اطراف‌مان و اینکه چطور اداره می‌شود ـ شکل خواهند گرفت: حقایق محض، درونی‌ترین افکار، بخش‌هایی از خاطرات، زخم‌هایی که التیام پیدا نکرده‌اند. بنابراین اگر نتوانی داستان خود را تعریف کنی، اگر صدایت را خفه کنند، بدین معناست که انسان‌بودنت را از تو گرفته‌اند. این محرومیت به تک‌تک اجزای وجودت آسیب می‌زند و باعث می‌شود عقلانیت و صحت دیدگاه خود به رویدادهایی را که رخ داده‌اند زیر سؤال ببری و در نهایت اضطراب وجودی عمیقی تو را فرا بگیرد.
در جوامعی که شکاف بزرگی در آن ها پیدا شده وتوجه به جمع گرایی وخرد جمعی از بین رفته وسیاست مداران از ادبیات جنگی استفاده می کنند، هرکس که متفاوت فکر وصحبت کند خائن ودشمن خطاب می شود.
اتفاقی نیست که در سرتاسر جهان عوام فریبان اقتدارگر تلاش زیادی می کنند آتش قطب گرایی را مشتعل کنند.
آنها زمانی راضی خواهند شد که رودخانه میان "ما" وآن ها" از کرانه های خود سرریز شود ودرنتیجه ما از هم دور شویم تا دیگر نتوانیم یکدیگر را ببینیم یا صدای هم را ورای جریان خروشان سیل بشنویم.
*آیا شما از ما هستید یا با آن ها هم عقیده اید؟*
*آیا خودی هستید یا بیگانه؟*
ظهور مکرر این سوالات در گفتارهای سیاسی و اقدامات اجتماعی که غالبا درلفافه هستند وکمتر صراحت دارند مرا عمیقا نگران می کند .شاید به خاطر اینکه تمام عمرم همزمان احساس خودی وبیگانه داشته ام .

📗 *فرزانگی در عصر تفرقه*.  
         *الیف شافاک*
*به امید ایرانی آبادوسرفراز*