اکبر صابری

طی یک دهه اخیر، مسئله‌ی سوخت در ایران همواره از یک چالش اقتصادی، به یکی از اصلی‌ترین عوامل بی‌ثباتی اجتماعی بدل شده است. بنزین، فراتر از یک ماده‌ی سوخت‌رسان، به «پاشنه آشیلِ» مدیریت‌های دولتی تبدیل گشته؛ چرا که سیاست‌های مربوط به آن، همواره با رویکردی تقلیل‌گرایانه و محدودکننده، بر زیستِ روزمره‌ی مردم اثر گذاشته است.

امروز، جامعه‌ای که سال‌هاست با محدودیت‌های گوناگون دست‌وپنجه نرم می‌کند، به مرحله‌ی «کلافگی مفرط» رسیده است. وضعیت کنونی — یعنی محدودیت‌های شدید و اتمام سهمیه‌ی کارت‌ها بدون وجود هیچ سازوکار جایگزین — فراتر از یک نقص فنی، یک «بحرانِ فشارآوری» است. وقتی شهروند در اوجِ نیاز و در میانه مسیر، با خودرویی که سهمیه‌اش تمام شده و به بن‌بست رسیده مواجه می‌شود، با چیزی فراتر از یک مشکل ساده روبرو نیست؛ او با احساسِ «بی‌تدبیری» و «بی‌توجهیِ سیستم» مواجه است. این وضعیت، صبر مردم را به مرزهای فرسایش رسانده و خشم‌هایی که در فضای عمومی شنیده می‌شود، در واقع فریادِ کلافگیِ مردمی است که دیگر تابِ تحملِ بی‌برنامه‌ای‌های مکرر را ندارند.

در این فضای متشنج، شنیده شدن زمزمه‌هایی مبنی بر جمع‌آوری کارت‌های جایگاه، همچون ریختنِ بنزین بر آتشِ این کلافگی است. این اقدام، به جای حل مشکل، می‌تواند با حذفِ آخرین ابزارهای موجود، فشارِ روانی و اقتصادی را چنان افزایش دهد که نارضایتی‌های پراکنده، به اعتراضات گسترده و سازمان‌یافته بدل شود. نباید فراموش کرد که «کلافگیِ جمعی»، یکی از خطرناک‌ترین نیروهای ناپایدار در جوامع است.

دولت باید به این چرخه از بی‌تدبیری پایان دهد. راهکار، تقلیلِ تدریجی یا محدودسازی‌های بیشتر نیست؛ بلکه تغییر پارادایم از «مدیریتِ تقاضا» به سمت «توسعه‌ی عرضه» است. دولت باید به جای کاستن از سهمیه، بر افزایش ظرفیت تولید و مبارزه با ریشه‌های قاچاق تمرکز کند. مدیریتِ هوشمندانه، مدیریتِ «تولید بیشتر» است، نه مدیریتِ «کم کردنِ سهمِ مردم»؛ چرا که آنچه در خطر است، تنها سهمیه‌ی سوخت نیست، بلکه اعتماد و ثباتِ اجتماعی است.

در هر شرایطی، هیچ راننده‌ای در جاده نباید بدون بنزین رها شود. اصولا نرخ سوم بنزین دقیقاً با همین هدف تعیین شده است؛ لذا هیچ توجیهی برای این ادعا که با وجود دریافت نرخ ۱۰,۰۰۰ تومانی، باز هم به شهروند بنزین تعلق نگیرد، پذیرفتنی نیست. این بی‌تدبیریِ بنزینی را تمام کنید و کبریت بر کلافگیِ مردم نزنید!