بابک شاکر 

اداره و سازمان، فقط میز و نامه و پرونده نیست؛ هر اداره، در واقع چهره‌ای از نظم عمومی و نحوه مواجهه حاکمیت اداری با شهروندان است. مراجعانی که برای انجام کاری به یک سازمان مراجعه می‌کنند، پیش از آنکه با بخشنامه و آیین‌نامه مواجه شوند، با رفتار انسان‌هایی روبه‌رو می‌شوند که نماینده آن مجموعه‌اند. از همین‌جاست که اخلاق اداری اهمیت پیدا می‌کند؛ نه به عنوان یک توصیه تشریفاتی، بلکه به عنوان بخشی از سرمایه اجتماعی یک سازمان.

یکی از آسیب‌های جدی، تبدیل رابطه اداری به رابطه شخصی است؛ آنجا که برخی مراجعان به دلیل آشنایی، نفوذ، توصیه یا ارتباطات غیررسمی با برخوردی متفاوت مواجه می‌شوند و دیگری، صرفاً به دلیل نداشتن چنین ارتباطی، در صف و پیچ‌وخم اداری باقی می‌ماند. وعده‌های خارج از ضابطه، امتیازدهی سلیقه‌ای، بی‌اعتنایی به حقوق مراجعان، برخورد تحقیرآمیز یا استفاده از موقعیت شغلی برای ایجاد وابستگی نیز از همین جنس است. شاید هرکدام در ظاهر کوچک به نظر برسند، اما مجموعه همین رفتارهای کوچک است که اعتماد مردم به یک سازمان را می‌سازد یا فرسوده می‌کند.

اخلاق اداری یعنی مرز میان «اختیار» و «سلیقه» روشن باشد؛ یعنی مراجعه‌کننده احساس نکند برای رسیدن به حق قانونی خود باید کسی را بشناسد، امتیازی بدهد یا وارد رابطه‌ای خارج از چارچوب اداری شود. مدیران نیز مسئولیت بیشتری دارند؛ زیرا رفتار آنان به‌سرعت به فرهنگ سازمانی تبدیل می‌شود. سازمانی که در آن قانون برای همه یکسان اجرا شود، حرمت مراجعان حفظ شود و رفتار کارکنان در برابر مردم تابع ضابطه باشد، حتی در شرایط دشوار نیز می‌تواند اعتماد ایجاد کند.

این یادداشت ؛ یک هشدار عمومی است. حراست از اخلاق اداری، پیش از آنکه مسئله‌ای امنیتی یا انضباطی باشد، مسئله‌ای انسانی و اجتماعی است. هرجا که شأن مراجعان حفظ شود، عدالت اداری جدی گرفته شود و قدرت اداری به ابزار روابط شخصی تبدیل نشود، بخشی از اعتماد عمومی نیز حفظ خواهد شد. سازمان سالم، فقط سازمانی نیست که پرونده‌ها را به جریان می‌اندازد؛ سازمانی است که انسان‌ها را نیز در این مسیر محترم می‌شمارد.