بابک شاکر

فستیوال «کوچه» بوشهر، که دیروز (۷اردیبهشت ۱۴۰۴) با پایانی زودهنگام و ناامیدکننده به کار خود پایان داد، نمونه‌ای تمام‌عیار از شکست پروژه‌های ظاهری فرهنگی در ایران معاصر بود؛ پروژه‌هایی که با ادعای بازآفرینی شهری و رونق گردشگری شکل می‌گیرند اما در نهایت چیزی بیش از چند عکس اینستاگرامی و گزارش‌های تبلیغاتی بی‌جان به جا نمی‌گذارند.
فرم بدون محتوا
برخلاف شعارهای پرطمطراق، این دوره از فستیوال کوچه نه توانست به بازآفرینی هویت شهری کمک کند و نه اثری از جذب گردشگر واقعی برجای گذاشت.
مکان‌های اصلی جشنواره (کشتی گرندفری، سالن لیان، مدرسه تاریخی سعادت) بیش از آنکه محمل تجربه‌ی فرهنگی باشند، به دکورهایی سرد برای نمایش‌های مقطعی بدل شدند.
هیچ روایتی از بوشهر، هیچ درکی از کوچه‌ها و مردم، و هیچ پیوندی با زیست‌جهان این بندر در برنامه‌ها شکل نگرفت.
شوآف محسن شریفیان؛ خودشیفتگی بی‌ثمر
محسن شریفیان، چهره‌ی اصلی فستیوال، بیش از آنکه معمار فرهنگی باشد، نقش یک چهره‌ی تبلیغاتی برای خودش بازی کرد.
در روزهایی که فستیوال زیر فشار بحران‌های اجتماعی و مدیریتی نفس می‌کشید، شریفیان مشغول تولید محتواهای اینستاگرامی، ژست‌های قهرمانانه، و نمایش بی‌پشتوانه‌ی «موفقیت» بود.
مدیری که به جای گفت‌وگو با مردم، به جای تدبیر در بحران، فقط دوربین می‌دید و قاب‌های تبلیغاتی می‌چید، نمی‌تواند ادعای بازآفرینی فرهنگی داشته باشد.
 برنامه‌های ادبی؛ ستارگان بی‌فروغ
بخش ادبی فستیوال، با حضور چهره‌هایی چون رشید کاکاوند و سروش صحت، به کج‌فهمی عمیق برگزارکنندگان از فرهنگ شهری دامن زد.
برنامه‌هایی که باید صدای کوچه‌ها و مردم بوشهر را منعکس می‌کرد، بدل به محافل خسته‌کننده‌ای شد که نه عمق داشتند، نه ارتباطی با زندگی واقعی جنوب.
حضور سروش صحت، که با طنزهای کم‌مایه و بی‌ارتباط ظاهر شد، بیش از هر چیز نشان داد که برگزارکنندگان، حتی در انتخاب مهمانان فرهنگی هم به دنبال شوآف بودند، نه گفتگو و اندیشه.
بی‌خاصیتی در توسعه گردشگری
فستیوال کوچه نه تنها دستاوردی در حوزه‌ی گردشگری فرهنگی نداشت، بلکه حتی نتوانست تصویری ماندگار از بوشهر ارائه دهد.
گردشگری فرهنگی نیازمند تجربه‌ی اصیل و پیوند با روح مکان است؛ نه برگزاری چند رویداد نمایشی بی‌جان و پرطمطراق.
آنچه در عمل نصیب بوشهر شد، تعدادی عکس تزئینی برای شبکه‌های اجتماعی بود و بس.
اعتراضات و مشت‌های تنگ‌نظران
در میان شلوغی جشنواره، معدودی از تندروهای مذهبی و تنگ‌نظران فرصت را غنیمت شمردند تا در حاشیه‌ی نماز جمعه خودنمایی کنند؛ با فریادهایی پوشالی علیه «هنجارشکنی» و «تهاجم فرهنگی».
این جماعت، که نه نماینده‌ی مردم‌اند و نه از فرهنگ بوشهر بویی برده‌اند، سال‌هاست هر روزنه‌ی تنفس فرهنگی را نشانه می‌روند.
کسانی که خود هیچ سهمی در فرهنگ ندارند، امروز با وقاحت، خود را پاسدار فرهنگ جا می‌زنند.
اعتراضاتشان نه از سر دغدغه‌ی فرهنگی، که از سر ترس، جهل و انحصارطلبی است.
بوشهر اما، از این تنگ‌نظران عبور کرده است؛ شهری که قرن‌ها با تنوع، با دریا، با موسیقی و شعر زیسته، نیاز به قیم‌های عبوس ندارد.
کوچه‌ای که به میدان نمی‌رسد
فستیوال کوچه ۱۴۰۴، با همه‌ی ادعاهایش، به یکی از نشانه‌های بارز بحران پروژه‌های فرهنگی بدون پشتوانه‌ی مردمی تبدیل شد.
تا زمانی که مدیریت فرهنگی در دام چهره‌سازی، خودشیفتگی، سطحی‌نگری و بی‌ارتباطی با جامعه گرفتار باشد، جشنواره‌هایی از این دست، راه به جایی نخواهند برد.
بوشهر، با آن همه تاریخ، هویت و ظرفیت فرهنگی، سزاوار فستیوالی از متن کوچه‌هایش است، نه نسخه‌ای تقلیدی، بی‌ریشه و پرهیاهو که در اولین طوفان فروبپاشد.