اتحادخبر-زینب رنج‌کش: باتوجه به اینکه در هفته گذشته دانش‌آموزان در سراسر کشور نتیجه سال‌ها تلاش خود را در آزمون کنکور دریافت کردند، اتحادخبر با رتبه‌های دورقمی دشتستان به گفت‌وگو نشست تا مسیر موفقیتشان را با شما در میان بگذارند.

لطفاً خودتان را معرفی کنید.
من طاها عیدی هستم، رتبه ۷۳ منطقه ۳ رشته ریاضی.

در چه رشته و چه دانشگاهی قبول شدید؟

در رشته برق دانشگاه علم و صنعت پذیرفته شدم. نکته‌ای که همیشه بهش باور دارم این است که من به جز رشته‌های کامپیوتر، برق و مکانیک شریف را هم می‌آوردم، اما حاضر نبودم چهار سال شریف بروم به قیمت یک عمر رشته اشتباه! به نظرم مهم نیست کجا قبول شوی، مهم این است که انتخاب رشته‌ات رشته‌محور باشد، نه دانشگاه‌محور.

 در کنکور ریاضی، چه نکاتی در برنامه‌ریزی اهمیت دارد و چه عواملی باعث موفقیت می‌شود؟
برنامه‌ریزی اصول و قواعد خاص خودش را دارد و روان‌شناسان هم درباره آن زیاد گفته‌اند، اما مسئله این است که معمولاً ما وقتی در سال‌های دهم و یازدهم هستیم، هنوز با مفهوم درست برنامه‌ریزی آشنا نیستیم و نمی‌دانیم چطور باید برای مسیر پیش رو برنامه بریزیم.
به نظرم باید از افراد باتجربه‌تر، مثل مشاور یا حتی برادر بزرگ‌تر، کمک گرفت و چند ماه با آن‌ها کار کرد تا روش برنامه‌ریزی را یاد گرفت. بعد از مدتی، با شناختی که از خودمان پیدا می‌کنیم، می‌فهمیم نقاط ضعفمان کجاست و می‌توانیم برنامه مخصوص خودمان را طراحی کنیم.
هر کسی باید طبق شخصیت خودش برنامه داشته باشد؛ یکی دوست دارد برنامه‌اش فشرده و سخت باشد، دیگری ترجیح می‌دهد سبک‌تر پیش برود.
اما نکته مهم‌تر از نوشتن برنامه، عمل کردن به آن است. عمل به برنامه از خود برنامه مهم‌تر است. هیچ‌وقت نباید از برنامه‌ای که نوشته‌ایم ناامید شویم.
بسیاری از نکات مربوط به برنامه‌ریزی در اینترنت و صحبت‌های مشاوران وجود دارد، مثل اینکه دروس را مداوم و پارت‌پارت بخوانید، نه یک‌جا و شب امتحانی. این توصیه‌ها واقعاً درست‌اند و اگر عمل کنید، نتیجه می‌گیرید.

از چه منابع و کتاب‌هایی برای دروس ریاضی و فیزیک استفاده کردید؟ چه توصیه‌ای برای انتخاب منبع دارید؟
به‌نظرم هر کتابی که معروف و پرطرفدار است، معمولاً ارزش کار کردن دارد. از بین ناشران، «نشر الگو»، «خیلی سبز» و «گاج» کتاب‌های خیلی خوبی دارند. اما مهم‌تر از خود کتاب، این است که ببینی با کدام کتاب ارتباط برقرار می‌کنی.
من برای درس ریاضی، نسخه‌ای که برای خودم پیچیده بودم این بود: بهترین کتاب برای «ریاضیات جامعه» و «حسابان» و همچنین برای ریاضی‌های تک‌پایه در طول سال، کتاب‌های خیلی سبز و نشر الگو هستند. من برای دوازدهم و یازدهم از این دو نشر استفاده کردم. اگر برای درس حسابان و گسسته ‌و آمار از iQ استفاده کنید، ضرر نمی‌کنید.
برای درس هندسه هم کتاب «میکرو نقره‌ای» خیلی خوب است. تست‌هایش شاید خیلی سخت نباشد، ولی درس‌نامه‌اش قابل فهم تر است. من معمولاً درس‌نامه‌اش را می‌خواندم.
در مورد فیزیک، من واقعاً موفقیتم را مدیون کتاب‌های «میکرو نقره‌ای گاج» و «نردبان» هستم. من نسخه سه‌ساله‌ی میکرو نقره‌ای را داشتم و در طول سال با آن پیش می‌رفتم. در آزمون‌ها معمولاً درصدهای ۸۰ تا ۹۰ می‌زدم.
در این کتاب‌ها، علاوه بر تست‌ها، فرمول‌های خلاصه و روش‌های حل سریع زیادی وجود دارد که به درد درس فیزیک می‌خورند. درواقع، درس‌نامه‌هایشان از خود تست‌ها برایم قابل فهم‌تر بود.
برای شیمی هم من از سال اول دبیرستان با میکرو نقره‌ای. کتاب خیلی خوبی است.

برای شیمی کتاب‌های «خیلی سبز» و «میکرو نقره‌ای» هم خوب‌اند، اما نردبان را توصیه نمی‌کنم. اگر دنبال سخت‌ترین منبع هستید، «میکرو نقره‌ای» سخت‌ترین کتاب شیمی است.
در کل، شیمی درس حفظی‌تری است و سطح‌بندی سختی ندارد. بنابراین باید از همان اول سراغ منابع سخت بروید تا تمرکز و تسلط بیشتری پیدا کنید.
اگر وقت کم دارید، کتاب «IQ جامع شیمی» هم گزینه خوبی است.

در مواجهه با استرس و سؤال‌های سخت کنکور چطور عمل کردید؟
مدیریت زمان خیلی مهم است. این مدیریت دو بخش دارد: یکی افزایش سرعت عمل و دیگری تقسیم درست زمان بین درس‌ها.
شناخت درست از درس‌ها باعث می‌شود بدانیم روی کدام باید بیشتر سرمایه‌گذاری کنیم.
برای بالا بردن سرعت عمل، باید تست زیاد بزنیم؛ خیلی‌ها سرعتشان پایین است ولی دنبال تکنیک مدیریت زمان می‌روند، درحالی‌که با تمرین زیاد خودبه‌خود مدیریت زمان به‌دست می‌آید.
استرس همیشه هست. هرچقدر بیشتر به آن فکر کنیم و بخواهیم رفعش کنیم، بیشتر می‌شود. باید تا حد ممکن نادیده‌اش گرفت.
من خودم در کنکور اول، اردیبهشت‌ماه، آن‌قدر استرس داشتم که دوستانم می‌گفتند از اضطراب می‌لرزی! اما در کنکور دوم دیگر گفتم هرچه باشد همان است. نتیجه هم بهتر شد: با دانش تقریباً برابر، تراز من در کنکور دوم حدود ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰ بالاتر رفت، فقط چون استرسم کمتر بود.
وقتی آرام‌تر بودم، توانستم سر جلسه تصمیم بگیرم که کدام درس را بهتر بزنم یا کدام سؤال را اول حل کنم.
در مورد سؤال‌های سخت، باید این ذهنیت را داشت که هیچ سؤالی سخت نیست؛ فقط ما هنوز بلد نیستیم. اگر این طرز فکر را داشته باشیم، ذهنمان رشد می‌کند و دیگر از سؤال‌های دشوار نمی‌ترسیم.
حتی اگر تستی سخت بود، باید بدانیم سؤال سخت واقعی فقط در آزمون معنا دارد، نه در تمرین. چون در آزمون ممکن است راه‌حل در ذهنت نیاید یا وقت کم بیاوری.
برای کنترل تمرکز هم، من یاد گرفتم وقتی ذهنم منحرف می‌شود، سریع به آن موضوع مهم‌تر برگردم. مثلاً وقتی وسط درس حواسم پرت می‌شد، به خودم می‌گفتم: «الان مهم درس است»، و سعی می‌کردم خط اول صفحه را با دقت بخوانم. این‌طوری ذهنم دوباره به مسیر درس برمی‌گشت.
ذهن انسان مثل بچه‌ای است که اگر چیزی را از او بگیری، بیشتر به آن می‌چسبد. باید چیز جایگزین بهش بدهی تا رها کند.
در نهایت، به‌نظرم در کنکور باید روی درس‌هایی تمرکز کرد که می‌توان درصد بالای ۵۰ در آن‌ها گرفت.
در درس فیزیک مثلاً، درصد بالا خیلی تأثیر دارد. من دوستی داشتم که ریاضی و شیمی‌اش از من بهتر بود، اما چون فیزیک من ۹۶ و او ۹۲ زده بود، همان چند درصد اختلاف باعث شد ترازمان برابر شود.
بنابراین درس‌هایی که می‌توان در آن‌ها درصد بالایی گرفت، ارزش سرمایه‌گذاری بیشتری دارند.

آیا ریاضی و فیزیک را نسبت به سایر دروس سخت‌تر می‌دانستی؟ چطور آن‌ها را به خوبی یاد گرفتی؟
به‌نظر من مبحث سخت وجود ندارد. مثلاً اگر بگویید کدام مباحث برایم راحت‌تر بوده، دقیقاً همان‌هایی هستند که بیشترین وقت را برایشان گذاشتم. در کنکور، درس هندسه ۱۵ سؤال دارد و حسابان هم ۱۵ سؤال، اما من در هندسه ضعیف‌تر بودم، چون اصلاً برایش وقت نمی‌گذاشتم و این اشتباه بزرگی بود.
آخرش فهمیدم که با وجود بی‌توجهی‌ام، بازدهی هندسه برایم بالا بود و تعداد سؤالاتش هم با حسابان یکی است. 
در واقع باید برای همه درس‌ها به اندازه اهمیتشان وقت گذاشت. در کنکور چیزی به اسم «مبحث سخت» نداریم، بلکه مباحث را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: زودبازده و دیر بازده.
برخی مباحث را می‌خوانید و سریع یاد می‌گیرید، اما بعضی را باید مدت زیادی کار کنید تا بعد از یک ماه تازه متوجه‌شان شوید. آن مباحثی که دیر بازده‌اند، چون اولش شیرینی ندارند، معمولاً مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرند و دانش‌آموزان به اشتباه تصور می‌کنند سخت هستند؛ درحالی‌که چنین چیزی وجود ندارد.

 آیا روش‌ها یا تکنیک‌های خاصی برای حل سریع سؤالات ترکیبی ریاضی و فیزیک داشتی؟
بله، نکات زیادی وجود دارد. یکی از آن‌ها ارتباط بین دروس مختلف است. مثلاً در علم آمار، مفهومی به نام میانگین موزون داریم. این قانون در فیزیک هم کاربرد دارد، مثل محاسبه گرمای تعادل یا حتی در مباحثی مانند چگالی و جرم مولی. در واقع خیلی از فرمول‌هایی که در آمار یا ریاضی یاد می‌گیریم، در فیزیک و شیمی هم استفاده می‌شوند.
نکته دیگر این است که تکنیک‌هایی که در کتاب‌های تست می‌خوانیم، مفیدند، اما نباید کورکورانه از آن‌ها تقلید کرد. باید فکر کرد و دید خودت چطور می‌توانی مسئله را حل کنی. چون ذهن انسان با روش‌هایی که خودش می‌سازد، بهتر کار می‌کند تا تکنیک‌هایی که فقط حفظ شده‌اند.
مثلاً من خودم چند تکنیک مخصوص به خودم داشتم؛ شاید برای خودم خیلی سریع بودند، اما وقتی می‌خواستم برای دوستانم توضیح بدهم، آن‌ها می‌گفتند «پیچیده‌اش کردی!» چون ذهن من با آن روش خو گرفته بود.
بنابراین برای حل سریع سؤال‌ها، تکنیک جادویی وجود ندارد. این مهارت فقط با تست زیاد و تمرین مستمر به‌دست می‌آید.
برای مثال، اگر بخواهید محاسباتتان قوی شود، نباید بروید کتاب «محاسبات سریع» بخوانید؛ بلکه باید تست‌های محاسباتی زیاد بزنید تا خودبه‌خود سرعتتان بالا برود. مثل رانندگی است؛ وقتی رانندگی یاد می‌گیرید، لازم نیست جداگانه ترمز یا دنده را تمرین کنید، همه را در عمل یاد می‌گیرید.

چه توصیه‌ای برای دانش‌آموزان پایه دهم و یازدهم داری؟
به‌نظرم اصلاً مهم نیست چقدر درس می‌خوانید، سطح‌تان چیست یا استعدادتان چقدر است. تنها چیزی که واقعاً تعیین‌کننده است، تلاش است.
اگر بخواهم ضریب بدهم، ضریب ۱۰ را به تلاش می‌دهم و ضریب یک و نیم یا دو را به استعداد. یعنی حتی اگر استعداد فوق‌العاده‌ای نداشته باشید، با تلاش زیاد می‌توانید موفق شوید.
البته تلاش ساده نیست، اما تنها چیزی که واقعاً در کنترل ماست همین است. جالب است که هرچقدر بیشتر درس می‌خوانیم، توانایی یادگیری‌مان در همان درس بیشتر می‌شود.
من مثلاً تا سال دهم و یازدهم از درس دینی متنفر بودم، اما در سال دوازدهم که وقت زیادی برایش گذاشتم، نمره دینی‌ام شد ۱۹.۵، یکی از بالاترین نمراتم در مدرسه.
در سال‌های قبل‌تر، نمره‌ام در دینی ۱۵ یا ۱۶ بود. این نشان می‌دهد که فقط باید پیوستگی در درس خواندن داشت. هیچ روزی نباید بگذرد که هیچ درسی نخوانده باشید.
نکته مهم دیگر این است که به حرف دیگران اهمیت ندهید؛ نه حرف مشاور، نه دوستان، نه کسانی که خیر و صلاح شما را نمی‌خواهند. حتی اگر مشاور حرفی زد، کورکورانه نپذیرید؛ چون ممکن است برای شما درست نباشد.
خود من مشاورم گفت ۲۰ روز مانده به امتحانات نهایی، هر روز چند درس را تمام کن. اما من می‌دانستم اگر این کار را بکنم، همه درس‌ها را سطحی می‌خوانم. برای همین تصمیم گرفتم ۲۰ روز فقط فارسی و دینی بخوانم. با اینکه وقت کم بود، اما همان تصمیم باعث شد در امتحانات نهایی نتیجه خیلی خوبی بگیرم.
به بچه‌ها توصیه می‌کنم امتحانات نهایی را جدی بگیرند، چون واقعاً مهم‌اند.

گفتی به حرف دیگران اهمیت ندادی. این در مسیر کنکور چطور بهت کمک کرد؟
همه به من می‌گفتند وقت شیمی را به فیزیک نده، چون کار اشتباهی است. اما من نقطه ضعفم شیمی بود و نقطه قوتم فیزیک، و تصمیم گرفتم ده دقیقه از وقت شیمی‌ام را بگذارم برای فیزیک.
اتفاقاً همین تصمیم باعث شد ترازم در کنکور به حدود ۱۰۷۰۰ برسد و حتی به سطح رتبه‌های تک‌رقمی قلمچی نزدیک شوم.
تنها چیزی که در مسیر کنکور به من انگیزه می‌داد، نتایج تلاش‌های قبلی‌ام بود. چون کسی که تازه شروع کرده، هنوز انگیزه ندارد و سابقه‌ای ندارد که به خودش یادآوری کند.
من به خودم می‌گفتم: «تو قبلاً هم در فلان آزمون موفق شدی، پس دوباره می‌تونی.»
و هیچ‌وقت نمی‌گفتم «آزمون آسون بود» یا «شانسی زدم». چون بالاترین درصدی که می‌زنیم، معمولاً فقط ۴۰ تا ۶۰ درصد توان واقعی ماست.
من در هیچ آزمون آزمایشی درصد ۱۰۰ یا بالای ۹۰ نداشتم، معمولاً بین ۷۰ تا ۸۵ می‌زدم. ولی در کنکور اصلی، بهترین درصد فیزیکم شد ۹۶. فقط یک سؤال را اشتباه زدم، یکماه قبل کنکور با وضع موجود از نتیجه ناامید بوذم و تمرکز کافی نکردم و ۸۰درصد وقتم را باافکار ناامیدانه طی کردم به هرحال همیشه دلایلی وجود دارد تا رتبه ۱نشویم.

 با این حال، بااینکه ناامید بودم مثل فوتبالیستی با پای شکسته به حرکت ادامه دادم و در ناامیدانه ترین اوقات کنکورم حالا که نگاه می‌کنم بیشترین پیشرفت ها را داشتم.
می‌دانستم در درست‌ترین مسیر ممکن هستم. چون کنکور یعنی انبار کردن تلاش‌ها برای آینده.
ممکن است مدت‌ها نتیجه را نبینی، ولی همه آن زحمات در نهایت جمع می‌شوند و سودشان را می‌گیری.
به همه داوطلبان می‌گویم: اگر می‌خواهید انگیزه بگیرید، شروع کنید. دنبال حس خوب یا انگیزه نباشید، چون انگیزه مهم نیست؛ ادامه دادن مهم است.

آیا هدف یا رویای خاصی داشتی که باعث شد این همه تلاش کنی و این هدف چقدر در انتخاب آینده تأثیر گذاشت؟
هدف و رویای من این بود که مهندسی برق شریف را ادامه بدهم، از همان سال دهم. می‌دانستم تنها کسی که برای مهندسی برق ساخته شده منم و این فکر من را به سمت این رشته سوق داد. البته قبول شدم در دانشگاه علم و صنعت و بابت این موضوع ناراحت نیستم؛ چون باز هم مهندس برق هستم و پس از چند ماه، نام دانشگاه اهمیت چندانی ندارد. برای من، افتخار رشته و مسیر تحصیلی مهم‌تر از نام دانشگاه است.
علاقه من به برق از سه مرحله شکل گرفت:
۱. کلاس چهارم و پنجم، کلاس‌های رباتیک و ساخت ربات با قطعات الکترونیکی.
۲. در دبیرستان استعدادهای درخشان زنده یاد کردی، در کارگاه الکترونیک با هویه، منبع تغذیه و مولتی‌متر کار کردیم و از این فعالیت‌ها لذت بردم.
۳. سال یازدهم، وقتی در هر آزمون مربوط به مباحث برق، درصد ۱۰۰ می‌زدم و عاشق مطالعه آن بودم. در نهایت، سه امضای پشت چک کافی بود و من مهندس برق شدم.

 تصور شما از آینده تحصیلی و شغلی چیست و برنامه‌ریزی برای بعد از قبولی چگونه است؟
تصور من از آینده تحصیلی این است که درس‌هایم را بخوانم و بدانم هنوز در ابتدای مسیر هستم. دانشگاه مقصد نیست، مبدا است.
در آینده شغلی، من دوست ندارم فقط یک کارمند یا مهندس ساده باشم. می‌خواهم ایده‌محور و خلاق باشم و صنعت را راه‌اندازی کنم، نه اینکه صرفاً جزئی از یک شرکت باشم. هدفم این است که نامم در صنعت به عنوان کسی که کسب‌وکار راه‌اندازی کرده، مطرح شود.
کارمندی به معنای مدرن، نوعی بردگی است. حتی با سال‌ها سابقه، جایگاه و حقوق محدود است. اما یک مهندس کارآفرین هر سال برای پروژه‌ای جدید تلاش می‌کند، رئیس خودش است و با گذشت زمان، ثروت و تجربه‌اش افزایش می‌یابد.
به دانش‌آموزان توصیه می‌کنم رشته‌ای را انتخاب کنند که توانایی و امکان بازارسازی در آن داشته باشند، نه صرفاً به دلیل بازار فعلی آن رشته. تاریخ نشان داده، هیچ رشته‌ای که روزی آینده‌دار نبوده، ثابت نمی‌ماند و همیشه فرصت برای خلاقیت و پیشرفت وجود دارد.

 با وجود سختی‌ها و فشارهای کنکور، چگونه تعادل بین درس و زندگی شخصی را حفظ کردید؟
اگر از سال دهم روزانه ۴ ساعت مطالعه مستمر داشته باشید که البته برایمان کمی مسخره به نظر می‌رسید چون کم بود اما بعد دیدیم از این ۴ساعت هم کمتر خوانده بودیم، تا سال دوازدهم به رتبه تک‌رقمی می‌رسید. تعادل بین درس و زندگی شخصی در سال‌های یازدهم و دوازدهم سخت است؛ اگر سعی کنید همه چیز را جمع کنید، آسیب‌های جسمی و روانی ایجاد می‌شود.
بهتر است هفته‌ای یک بار تفریح کنید، اما استراحت روزانه را فراموش نکنید؛ خواب، چای، چند دقیقه نشستن و ورزش را جزء برنامه روزانه قرار دهید. من شخصاً در روزهای پایانی مدرسه برای حفظ سلامت خود، با دوچرخه روزی ۱۰ کیلومتر مسیر رفت‌ و برگشت را می‌پیمودم.
رتبه‌های برتر، به‌طور طبیعی هزینه داده‌اند؛ سلامتی، روان و زندگی‌شان تحت فشار بوده است. هیچ کس بدون صرف انرژی و تمرکز شدید، به رتبه‌های بالا نمی‌رسد.

 موفقیت در کنکور صرفاً به دانش و تلاش مربوط است یا عوامل دیگری هم نقش دارند؟
دانش با تلاش به‌دست می‌آید و عامل اصلی موفقیت، همان تلاش مستمر است. استرس و ذهنیت هم مهم‌اند، اما در اختیار شما نیستند. حتی شجاع‌ترین فرد هم استرس دارد؛ فقط کنترل می‌کند که بروز ندهد.
ذهنیت رشد و خودباوری، مهم‌ترین چارچوب‌های ذهنی هستند که شما را در شرایط سخت سرپا نگه می‌دارند.
ذهن شما غیرارادی فکر می‌کند، اما می‌توانید با جایگزینی افکار و تمرکز بر کاری درست، ذهن را مدیریت کنید.

اگر بخواهی به خودت در سال‌های قبل نصیحت کنی، چه چیزی می‌گویی؟
می‌گویم: زیاد فکر نکن، فقط تلاش کن. اهمیت نده که چه اتفاقی می‌افتد، فقط تلاشت را بکن. حتی در ناامیدکننده‌ترین روزها نیز دست از تلاش برندار.
در سال کنکورم، دو ماه نوبت اول دوازدهم اواخر آبان تا اوایل دی ماه مریض بودم؛ با این حال، ادامه دادم و سر جلسه کنکور، با تمرکز کامل، برگه‌ام را پر کردم و نتیجه گرفتم. حتی زمانی که دو ماه مطالعه‌ام صفر بود، چیزهایی که قبلاً یاد گرفته بودم به مرور باز می‌گشت.
پس از تجربه خودم، تنها پشیمانی خیلی‌ها کمی تلاش بیشتر بوده است. هیچ معلم، مشاور یا کتابی نمی‌تواند جایگزین تلاش مستمر شما شود.