حسین شهریاری

فعال حوزه انرژی

از منظر راهبردی، اهمیت آکریلونیتریل (ACN) فراتر از تولید یک محصول شیمیایی است. این ماده نقطه اتصال کلیدی صنعت پتروشیمی به صنایع پیشرفته و دانش‌بنیان محسوب می‌شود. در دنیای امروز که زنجیره‌های تأمین به ابزار ژئوپلیتیک تبدیل شده‌اند، کنترل و توسعه تولید ACN می‌تواند اهرم مهمی برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی، کاهش وابستگی خارجی و ارتقای جایگاه رقابتی یک کشور باشد. هرچه سهم محصولات میانی و نهایی با فناوری بالا در سبد تولید بیشتر شود، وابستگی به صادرات مواد پایه کاهش یافته و قدرت چانه‌زنی و رقابت در بازارهای جهانی افزایش می‌یابد. از این‌رو، توسعه زنجیره آکریلونیتریل یکی از مهم‌ترین گام‌ها در مسیر گذار صنعت پتروشیمی ایران از خام‌فروشی به سوی اقتصاد ارزش‌آفرین و دانش‌محور است.
تمرکز جغرافیایی تولید جهانی (چین با سهم عمده) ریسک‌های ژئوپلیتیکی قابل توجهی ایجاد کرده است. اختلال در تأمین ACN به دلیل تحریم‌ها، تنش‌های تجاری یا شوک‌های انرژی می‌تواند اثرات آبشاری بر صنایع پایین دست داشته باشد و امنیت اقتصادی و ملی را تهدید کند. برای کشورهایی مانند ایران که منابع پروپیلن غنی دارند، سرمایه‌گذاری در ACN نه تنها ریسک‌های تأمین را کاهش می‌دهد، بلکه فرصت تبدیل شدن به صادرکننده منطقه‌ای محصولات با ارزش افزوده را فراهم می‌کند.
ابعاد اقتصادی و ارزش افزوده
از منظر اقتصادی، پروژه‌های تولید آکریلونیتریل صرفاً جایگزین واردات سالانه نیستند، بلکه موتور محرک شکل‌گیری زنجیره‌ای از صنایع پایین‌دستی با ارزش افزوده چندین برابری به شمار می‌روند.
هر تن ACN می‌تواند به محصولات مهندسی، تخصصی و صادراتی (مانند ABS، فیبر آکریلیک، لاستیک نیتریل و فیبر کربن) تبدیل شود که حاشیه سود، بازار صادراتی و تأثیر اقتصادی‌شان به‌مراتب بالاتر از فروش پروپیلن یا مواد پایه است.
در کشورهای پیشرو، سرمایه‌گذاری در این زنجیره به‌عنوان یک پروژه استراتژیک ملی دیده می‌شود که توسعه صنعتی، اشتغال تخصصی، انتقال فناوری و تاب‌آوری در برابر نوسانات جهانی را به همراه دارد. بازار جهانی ACN با ظرفیت حدود ۹ میلیون تن در ۲۰۲۵ و رشد پیش‌بینی‌شده (CAGR ۳.۵-۵٪ تا ۲۰۳۵) نشان‌دهنده تقاضای رو به افزایش در بخش‌های خودرو، الکترونیک و انرژی سبز است.
ایران با بهره‌گیری از مزیت خوراک، می‌تواند سهم قابل توجهی از این بازار را تصاحب کند.
آکریلونیتریل حلقه مفقوده‌ای است که تکمیل آن می‌تواند صنعت پتروشیمی ایران را به سطح جدیدی از رقابت‌پذیری و تاب‌آوری برساند. در جهانی که آینده اقتصاد بر پایه مواد پیشرفته و زنجیره‌های تأمین شکل می‌گیرد، سرمایه‌گذاری هوشمندانه در این حوزه نه تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک مزیت راهبردی برای امنیت  و توسعه پایدار است.