احمد خواجه حسنی 

از آنجا که هر رفتار، واجد نشانه‌ ای است و هر نشانه حامل پیام، بنابراین گاهی آدم‌ها را نه از حرف‌هایشان، بلکه از ژست‌ها و رفتارهایشان می‌توان بهتر شناخت به همین دلیل است که از چهره‌ هایی مانند سرمربی تیم ملّی فوتبال، تنها انتظار موفقیّت فنی نمی‌رود؛ رفتار، کنش و اکت آنان به واسطه جایگاهی که دارند در نوع خود حامل پیام‌های فرهنگی و اخلاقی نیز می باشد.
انتشار تصاویر امیر قلعه‌نویی، سرمربی تیم ملی فوتبال ایران، با ساعتی بسیار گران‌قیمت که ارزش آن حدود ۹ میلیارد تومان برآورد شده، (فارغ از صحّت و سقم قیمت آن) پرسش‌های مهمی را درباره ی مسؤلیت اجتماعی چهره‌های ملّی مطرح می‌کند.
در مقطعی که کشور و نظام سیاسی حاکم، درگیر بزرگ ترین بحران امنیّتی حیات خود و در معرض تهدیدات وجودی و تمدّنی است و در جامعه‌ای که بخش بزرگی از مردم با دشواری‌های معیشتی دست‌ و پنجه نرم می‌کنند، نمایش نمادهای ثروت از جانب چنین افرادی با توجه به جایگاهی که دارند چه پیامی برای افکار عمومی دارد؟

هانا آرنت در نقد مناسبات مدرن، از وضعیتی سخن می‌گوید که در آن انسان‌ها به تدریج به کالا تبدیل می‌شوند. کالایی شدن انسان [۱]، یکی از ویژگی‌های نظام سرمایه‌ داری است؛ وضعیتی که در آن ارزش افراد نه بر مبنای فضیلت، دانش، منش و اخلاق، بلکه بر اساس داشته‌ها، برندها و اشیایی که در اختیار دارند سنجیده می‌شود. در چنین شرایطی، «انسان های از درون تهی»، هویت خود را در اشیاء جست‌وجو می‌کند.

شوپنهاور جمله‌ای دارد که گویی برای همین موقعیت‌ها نوشته شده است: «حماقت بزرگی است که آدمی به منظور برنده شدن در بیرون، در درون ببازد.» گاهی ثروت و موفقیت بیرونی، اگر با فقر معنایی و اخلاقی همراه شود، چیزی جز شکست درونی نیست.
در این باب، والتر بنیامین توضیح می‌دهد که فرهنگ کالایی و شیء‌گرایی، انسان‌ها را به مصرف‌کنندگانی بدل می‌کند که «ارزش خود را در تملک اشیاء می‌جویند». به زبان آلن دو باتن نیز، بسیاری از افراد می‌پندارند که با خرید کالاهای لوکس، موقعیت اجتماعی‌شان دگرگون شده است؛ حال آنکه شأن و اعتبار اجتماعی بیش از هر چیز از منش، دانش، اخلاق و خدمت به جامعه سرچشمه می‌گیرد...
بی‌گفت‌ و گوست، ظهور «جامعه ی نمایشی» یکی از پیامدهای نظام سرمایه‌داری است؛ جامعه‌ای که در آن دیده شدن مهم‌ تر از بودن می‌شود و نمایش، جایگزین معنا. در چنین فضایی، اشیاء لوکس نه برای استفاده، بلکه برای ارسال پیام منزلت و برتری به نمایش گذاشته می‌شوند.
مسئله ی اصلی امّا داشتن یا نداشتن یک ساعت گران‌ قیمت نیست؛ مسئله پیامی است که از طریق نمایش آن به جامعه منتقل می‌شود.
«امانوئل تورس» می‌گوید: «انسان برای عشق ورزیدن و اشیاء برای استفاده خلق شده‌اند. دلیل بی‌سامانی جهان این است که به اشیاء عشق می‌ورزیم و از انسان‌ها استفاده می‌کنیم.» شاید این جمله بیش از هر زمان دیگری، هشداردهنده باشد. جامعه‌ای که ارزش انسان را با قیمت ساعت، خودرو یا برند لباس اندازه بگیرد، ناگزیر از فضیلت، اخلاق و انسانیت فاصله خواهد گرفت.
آنچه مایه ی تأسف است، نه یک ساعت رولکس، بلکه غلبه فرهنگی است که انسان را در سایه ی اشیاء ارزشمند می کند.
در این راستا کارل مارکس معتقد بود در سرمایه‌داری نوعی «بت‌وارگی کالا» شکل می‌گیرد یعنی کالاها چنان اهمیت پیدا می‌کنند که روابط انسانی پشت آنها پنهان می‌شود.
برای مثال: یک ساعت دیگر فقط وسیله‌ ای برای نشان دادن زمان نیست؛ به نماد منزلت، قدرت، برتری و هویت تبدیل می‌شود.
آلن دو باتن نیز معتقد است؛ «بخش بزرگی از مصرف‌گرایی مدرن ناشی از «اضطراب منزلت» است.
(ما اغلب کالا نمی‌خریم چون به آن نیاز داریم؛ آن را می‌خریم تا پیامی درباره جایگاه اجتماعی خود ارسال کنیم.)
به باور نویسنده امّا تاریخ، انسان‌ها را با آن چه بر مچ دست بسته‌اند به خاطر نمی‌آورد بلکه با آن چه در جان و اندیشه ی جامعه کاشته‌اند به یاد خواهد سپرد.
نمایش ساعت‌ ها یا گوشی های گران قیمت موبایل لزوماً نشانه ی شخصیت و بزرگی انسان ها نیست، انسان بزرگ کسی نیست که گران‌ترین اشیاء را به نمایش بگذارد؛ بلکه کسی است که در اوج شهرت و کامیابی، با درک صحیح از وضعیت جامعه و با لحاظ نمودن دو عنصر تأثیر گذار زمان و مکان در اکت ها و رفتارها، فروتنی و تواضع را از یاد نبرد. زیرا آنچه شخصیت انسان را آشکار می‌کند، دارایی‌های او نیست، بلکه نسبت او با قدرت، ثروت و شهرت است.

پ ن؛
۱- کالایی شدن زمانی رخ می‌دهد که ارزش انسان‌ ها نه بر اساس شخصیت، فضیلت، دانش یا انسانیت آنها، بلکه بر اساس قابلیت مبادله، سودآوری، شهرت یا دارایی‌هایشان سنجیده شود.