احمد خواجه حسنی

ژان بودریار نویسنده کتاب در سایه اکثریت های خاموش، با نگاهی انتقادی به توده ها ، در پنج جُستار این سکوت اجباری توده ها را بازی‌ باورانه و البته ستیزه‌جویانه تعبیر می کنند، این فیلسوف پست مدرن امّا به اصل موضوع و چرایی سکوت توده ها در این امر جامعه گریز اشاره ای ندارند، به همین سبب بر آن شدم تکمله ای مختصر در باب چرایی اکثریت خاموش مرقوم دارم باشد که مقبول و اثرگذار افتد.

زیگموند باومن از کاشفان بزرگ زندگی اجتماعی و انسانی عصر ما در کتاب «عشق سیال» می نویسند؛ «وقتی کیفیت، شما را مأیوس می کند در کمیّت به دنبال رستگاری می گردید» (ص ۱۷).

به باور نگارنده این گزاره از خاستگاه اکثریت خاموش امروزی حکایت دارد. به کمیّت ها دل بسته اند و همه ارزش‌ها در منظرگاه اینان فردی هستند.

به دیگر سخن، اکثریت خاموش به بخشی از طبقات مختلف جامعه اطلاق می شود که لاادری‌گرایی (ندانم انگاری ریاکارانه) و بی‌تفاوتی وجه غالب روزمرگی هایشان می باشد ، توده عظیمی از مردم که کنش گری اجتماعی سیاسی ندارند و با خزیدن در لاک بی تفاوتی سیاسی و بی اعتنایی به اجتماع ، از خودشان سلب مسئولیت کرده اند ، اینان به عبارتی مرسوم به قشر خاکستری جامعه می باشند که نسبت به تقدیر جمعی بی‌تفاوت بوده و در اوج انفعال گذران می کنند و هیچ نقشی در سرنوشت سیاسی و اجتماعی ندارند.

به قول هانا آرنت اینان غرق شده در  فردگرایی مفرط ، فضای عمومی سیاسی را گم کرده و در خوش بینانه ترین حالت یک سوژه اقتصادی هستند که با جامعه بیگانه اند و تنها دو بعد اول از هستی شان یعنی بعد مصرف و بعد کار در یک دور باطل به فعلیت می رسند کار می‌کنند که مصرف کنند و مصرف می‌کنند که کار کنند.
انسانی که به قشرخاکستری تعلق دارد وجدان و عقلانیت اجتماعی‌اش از کار افتاده و حتی می‌تواند زمانی که عده‌ای از مردم تحت ظلم و ستم و کشتار و شکنجه قرار گرفتند، کار کند مصرف کند و از نظر خودش زندگی نرمال داشته باشد!

آنتونیو گرامشی در وصف این افراد اذعان دارند آنچه رخ می‌دهد از این‌ روی نیست که برخی می‌خواهند روی بدهد، بلکه بدین خاطر است که توده‌ی انسان‌ها با میل خویش! کناره‌ گیری می‌کنند و رخصت فعالیت و کور شدن به گره‌هایی را می‌دهند که بعدها تنها شمشیر خواهد توانست آن‌ها را از هم بدرد. اجازه‌ی اشاعه‌ی قوانینی را می‌دهند که تنها طغیان خواهد توانست آن‌ها را باطل کند...

امّا حادث شدن فاجعه اقلیت کنش گر و اکثریت خاموش، برآیند کدامین اتفاقات است ؟ چرا اکثریت جامعه به تاریک خانه خاموشی و سکوت ره سپار می شوند و آیا به میل خود از اسب چموش مطالبه گری پیاده می شوند یا به اجبار تن به خموشی ای می دهند که به تعبیر مولانا دم مرگ است؟

در فضای زیستمانی مدرن کنونی قشر خاکستری خود وقوف دارند که این توهم است که اگر دست از کنش گری ، پرسش گری و اصلاح قدرت سیاسی بردارند زندگی امن و امانی خواهند داشت! قدرت سیاسی میل به گسترش دارد و جلو می آید تا جایی که در زندگی شخصی ما هم دخالت می کند، پس اگر تا حدودی از شرایط پیرامونی رضایت نسبی حاصل است از صدقه سری همین تعداد کنش گران آگاه و تحوّل خواه است.

آیا وقتی یک فرد بالغ و آگاه احساس کند که الگوی قابل درکی برای وی در مناسبات سیاسی تعریف شده و کنش گری آن فرد در فرآیندهای تصمیم گیری وسیاست گذاری ها در عرصه سیاسی و اجتماعی مثمر ثمر واقع می گردد با فراغ بال و طیب خاطر ابراز وجود کرده یا سکوت اختیار می کند؟
(فرد از نظر سیاسی آن‌گونه می‌اندیشد که از نظر اجتماعی در آن به‌سر می‌برد)
به یقین این سکوت و خموشی منشا از احساس بی قدرتی است که در انتها به جامعه اتمیزه ختم می شود ، برآیند احساس ناتوانی و عجز فرد در تاثیرگذاری بر تصمیمات و سیاست ها و بر عرصه سیاسی است ، وقتی فرد در برابر واقعیت های اجتماعی خود را فاقد هر گونه قدرت ارزیابی می کند و واقعیت های اجتماعی را فراتر از قدرت خود می بیند، آن گاه احساس بی قدرتی می کند که به اصطلاح احساس مهجوری سیاسی است یا احساس بیگانگی سیاسی، این که بر اثرگذاری بر ساخت اجتماعی سیاسی ناتوان است.
اکثریت خاموش به خوبی می دانند عقوبت خموشی خسران و زیان جمعی دارد و تلخی آن دیر یا زود دامن همگان را خواهد گرفت.