امروز: يکشنبه 10 مرداد 1400
    بیمه ویژه کرونا
تاريخ انتشار: 31 تير 1400 - 11:00
اختصاصی اتحاد خبر/ سرویس ادبیات حماسی

اتحادخبر- یعقوب فولادی:پیوندِ دین و دولت به عنوانِ محوری‌ ترین نظریه در اندیشهٔ ایرانشهری است. طبقِ این اصل، شهریار علاوه بر فرمانروایی، باید از جنبهٔ دینیاری نیز برخوردار باشد؛ زیرا از یک طرف کارِ سلطنت نیازمندِ تدبیر است و از طرفِ دیگر مشروعیتِ تنها کافی نیست؛ بنابراین سیاست و دیانت باید همپایِ هم باشند. همبستگیِ دین و دولت را در تمامِ گسترهٔ ...

اوستا و شاهنامه (۱۱)

دکتر یعقوب فولادی:

 

پیوندِ دین و دولت به عنوانِ محوری‌ ترین نظریه در اندیشهٔ ایرانشهری است. طبقِ این اصل، شهریار علاوه بر فرمانروایی، باید از جنبهٔ دینیاری نیز برخوردار باشد؛ زیرا از یک طرف کارِ سلطنت نیازمندِ تدبیر است و از طرفِ دیگر مشروعیتِ تنها کافی نیست؛ بنابراین سیاست و دیانت باید همپایِ هم باشند. همبستگیِ دین و دولت را در تمامِ گسترهٔ فلسفهٔ سیاسیِ ایرانِ باستان می‌بینیم: «پادشاهانِ هخامنشی سعادتِ هر دو جهان را نتیجهٔ دینیاری و راست‌کرداری می‌دانند و همواره پیروزی‌ها و کامیابی‌های بزرگِ خود را حاصلِ عدالت و دینورزی خویش دانسته‌اند» (مجتبایی، 1352: 97 – 95). زرتشت نیز در «گاهان» چنین آرزویی را بیان می‌کند: «بشود که فرمانروایانِ خوب و نیک‌کردار و دانشور در پرتو آرمَیتی بر ما فرمان برانند. مبادا که فرمانروایانِ بد بر ما فرمان برانند» (اوستا، گاهان، هات 48: بند 5). طبقِ روایاتِ مزدیسنا، زرتشت واضعِ نظریهٔ پیوندِ دین و سیاست است که در ملاقاتش با گشتاسپ، دین را برای شاه واجب می‌داند. این ملاقات در شاهنامه با توصیفاتِ ساده؛ ولی در روایاتِ زرتشتی با جزئیاتِ بیشتری توصیف شده است. یکی از پیام‌های مهمِ زرتشت به گشتاسپ در این ملاقات، وجوب داشتنِ دین برای شاه است. این ایدئولوژی در متونِ متأخرِ زرتشتی و ادبیاتِ مزدیسنا با صراحتِ بیشتری موردِ تأکید قرار می‌گیرد. مثلاً در نامهٔ تَنْسَر به گُشنَسپ که به عهدِ اردشیرِ بابکان برمی‌گردد، آمده است: «و عجب مدار از حرص و رغبتِ من به صلاحِ دنیا برای استقامتِ قواعد احکامِ دین، چه دین و مُلک هر دو به یک شکم زادند و دو شیده هرگز از یکدیگر جدا نشوند، و صلاح و فساد و صحّت و سقمِ هر دو یک مزاج دارد» (تَنْسَر، 1392: 51).

بر بنیادِ آنچه در بالا گذشت، همبستگیِ دین و دولت در پهنهٔ اندیشهٔ ایرانشهری از عهودِ متقدم تا متأخر، فراگیر و از اصولی‌ترین نظریه در این اندیشه است. در شاهنامه نیز پیوندِ دین و دولت از مفرداتِ اندیشهٔ ایرانشهری ذکر شده و دینیاری و حکمت را واجبِ شهریار و فرمانروایی دانسته می‌شود. شهریارِ شاهنامه شهریاری است که در کنارِ خصیصه‌های فرمانروایی از مؤلفه‌های دینیاری و راست‌کرداری نیز برخوردار است و بسیاری از شاهان در عینِ شاه بودن، موبَد نیز هستند. جمشید هم شهریار بود و هم موبَد:

منم گفت با فرّه ایزدی

هَمَم شهریاری و هم موبدی

بَدان را زِ بد دست کوته کنم

روان را سُوی روشنی ره کنم

(فردوسی، 1366، دفترِ یکم: 41).

 

منوچهر از «فرّه ایزدی» و «فرّه موبَدی» برخوردار است:

چو دیهیمِ شاهی به سر برنهاد

جهان را سراسر همه مژده داد:

به داد و دِهشن و به مردانگی

به نیکی و پاکی و فرزانگی

منم گفت بر تخت، گَردان سپهر

هَمَم خشم و جنگست و هم داد و مهر

زمین بنده و چرخ یارِ منست

سرِ تاجداران شکارِ منست

هَمَم دین و هم فرّه ایزدی

هَمَم بختِ نیکی و دستِ بدی

شبِ تار جویندة کین منم

همان آتشِ تیزِ بَرزین منم...

همه پهلوانانِ پاکیزه‌دین

منوچهر را خواندند آفرین...

ترا باد جاوید تختِ ردان

همان تاج و هم فرّه موبدان

(پیشین: 163 – 161)

 

از اندرزهای اردشیرِ بابکان به پسرش شاهپور، توأمان بودنِ دین و دولت است:

بدان ای پسر کین سرای فریب

ندارد ترا شادمان بی‌نهیب!

نگهدارِ تن باش و آنِ خرد

چو خواهی که روزت به بد نگذرد!

چو بر دین کند شهریار آفرین

برادر شود شهریاری و دین

نه بی تختِ شاهی‌ست دینی به پای

نه بی دین بود شهریاری به جای

دو بُن تاره، یک بر دگر تافته

برآورده پیشِ خرد یافته

نه از پادشا بی‌نیازست دین

نه بی دین بود شاه را آفرین

چنین  پاسبانانِ یکدیگرند

تو گویی که در زیرِ یک چادرند

نه آن زین، نه این زان بود بی‌نیاز

دو انباز دیدیم‌شان نیک‌ساز...

چو دین را بود پادشا پاسبان

تو این هر دو را جز برادر مخوان

(فردوسی، 1384، دفترِ ششم: 232 – 231).

 

در پایان باید افزود همان‌گونه که در ایرانِ باستان پادشاه باید به همراه فرمانروایی، جنبهٔ دینیاری و راست‌کرداری نیز داشته باشد تا به عنوانِ یک شاهِ فرّهمند و آرمانی جامعه را به سامان برساند؛ این نظریه در ایرانِ دورهٔ اسلامی نیز به حیاتِ خود ادامه می‌دهد و متونی چون شاهنامه، سیاست‌نامه و آثارِ سهروردی –که نمایندگانِ بارزِ اندیشهٔ ایرانشهری در ایرانِ پس از اسلام هستند- مفصّل به این اندیشه پرداخته‌اند.

 

سرچشمه‌ها:

 

- «اوستا: کهن‌ترین سرودهای ایرانیان». (1391). گزارش و پژوهشِ جلیل دوستخواه، دورهٔ دو جلدی، چاپ شانزدهم، تهران: مروارید.

- تَنسَر. (1392). «نامهٔ تَنسَر به گشنَسپ»، تصحیحِ مجتبی مینوی، گردآورندهٔ مجتبی مینوی و اسماعیل رضوانی، چاپ دوم، تهران: دنیای کتاب.

- فردوسي، ابوالقاسم. (1366). «شاهنامه»، به کوششِ جلال خالقی‌مطلق، زیرِ نظرِ احسان یارشاطر، دفتر یکم، نیویورک.

-_____. (1384). «شاهنامه»، به کوششِ جلال خالقی‌مطلق و محمود امیدسالار، دفترِ ششم، نیویورک: بنیادِ میراثِ ایران.

- مجتبایی، فتح‌الله. (1352). «شهرِ زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان»، چاپ اول، تهران: انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان.



کانال تلگرام اتحادخبر


نظرات کاربران
1400/04/31 - 16:55
0
0
درود، پایدار باشید، امید که اهورامزدا و دیگر ایزدان مزدیسنی یاور شما باشند.
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

تازه ترین خبرها

  • باشگاه کوهنوردی سهند برازجان به قله دماوند با ارتفاع پنج هزار و ۶۷۱ متر صعود کردند / تصاویر
  • مسئولین دغدغه هنر ندارند / آینده تئاتر در ایران تاریک است/ پلاتو برازجان هنوز افتتاح نشده است
  • فوتبال با تو عشق بود ، حاجی ...
  • نامه‌های پُست نشده (۸)
  • فال روزانه ۱۴۰۰/۰۵/۰۹‍
  • افزایش بی‌سابقه آمار بیماران کرونایی بستری در پیک پنجم کرونا در بیمارستان شهید صادق گنجی برازجان
  • ۲ آموزشگاه آزاد فنی و حرفه‌ای در شهرستان دشتستان افتتاح شد
  • عناوین روزنامه‌های ورزشی امروز1400/05/09
  • تکمیل پروژه‌های عمران شهری در دستور کار شهرداران استان بوشهر قرار بگیرد
  • پرسپولیس و گلات قهرمانی
  • عناوین روزنامه‌های امروز1400/05/09
  • زمان آزاد سازی صید میگو در بوشهر بزودی مشخص می‌شود
  • ابتلای افزایشی کودکان به کرونای دلتا / لزوم نگاه کارشناسانه به بازگشایی مدارس
  • وضعیت کرونا در استان بوشهر بحرانی است/ لزوم تعطیلی استان
  • فرماندار: وضعیت کرونایی دشتستان سیاه است/ 60 تخت اضطراری در حسینیه اعظم برازجان/ پیشنهاد تعطیلی دشتستان به ستاد ملی کرونا
  • قهرمان سابق ورزشهای رزمی برازجان آسمانی شد
  • سید عبدالمحمد کاظمی: شهردار باید خلاق، مردم دار و دارای تعامل مدیریتی باشد/ ایجاد تحرک در سازندگی همه جانبه شهر
  • دختران برازجانی قهرمان مسابقات دوچرخه سواری استان شدند / تصاویر
  • از دوران کودکی در کوچه فوتبال بازی می کردم/ در ورزش فوتبال به خانم ها توجه نمی شود/ آرزو دارم لژیونر شوم
  • انتخاب هیات رئیسه شورا و گزینه های شهرداری برازجان
  • حسین بی باک: سوابق مدیریتی و بومی بودن از شاخصه های مهم انتخاب شهردار است/ اولویت های مهم کاری ام اجرای عدالت، شفافیت و پاکدستی
  • عبدالخالق عبدالهی: این بار پای هیچ زنی در میان نیست
  • مهدی نیکنام: بانوان مطرح و فعال در انتخابات شورای شهر کاندیدا نشدند/ شورای ششم به بانوان نگاه ویژه داشته باشد
  • در حاشیه ویژه برنامه یورو 2020 / میثاقی و مترجم هایی که اینکاره نیستند !!
  • مسیب غریب زاده: انتخاب شهردار از نیروهای خدوم شهرداری/ توجه ویژه به مبلمان شهری
  • اعزام دوچرخه سواران برازجانی به مسابقات قهرمانی کشور /عکس
  • مسیب غریب زاده: حضور کم رنگ بانوان پای صندوق های رای/ عدم سابقه فعالیت های اجتماعی
  • طنز/ کُنجیر (19)
  • جواد لقمان زاده به عنوان مدیر کل سیاسی، انتخابات و تقسیمات کشوری استانداری بوشهر منصوب شد
  • طنز/ کنجیر(18)
  • .: بحرینی حدود 16 ساعت قبل گفت: عزیزم عالی بودوپرمحتوابه امیدموفقعیت ...
  • .: هیبت 1 روز قبل گفت: تو فراموش کردی که ...
  • .: م 1 روز قبل گفت: سلام آقای حسنی..... جنابعالی ...
  • .: رویامرادی 1 روز قبل گفت: وای فاطیما دختر خاله ...
  • .: نهال 1 روز قبل گفت: با سلام آقای نظریه ...
  • .: خسته نباشید حدود 4 روز قبل گفت: خسته نباشید ...
  • .: همشهری حدود 5 روز قبل گفت: سلام.آقای حاجیان درست گفتن..ضمن ...
  • .: س حدود 5 روز قبل گفت: سالهاست که در شهر ...
  • .: حاجیان حدود 6 روز قبل گفت: درودتان. بسیاری از مشکلات ...
  • .: شهر وند برازجانی حدود 6 روز قبل گفت: واقعا نهایت قدرنشناسی و ...