✍ امید دریسی

اواخر هفته‌ای که گذشت بنا بر اعلام دانشگاه امام صادق، کاظم صدیقی -مدیر حوزهٔ علمیهٔ ازگل- به عنوان سخن‌ران مراسم شب قدر این دانشگاه انتخاب شد. طولی نکشید و به فاصلهٔ یکی دو روز، دانشگاه مذکور اطلاعیه‌ای منتشر کرد و خبر از حذف کاظم صدیقی به دلیل تداخل برنامه‌ها داد.
این که صدیقی پس از جنجال اخیر از لیست سخن‌رانان مراسم شب‌های قدر دانشگاه یاد شده حذف می‌شود تنها یک دلیل دارد و آن هم حجم بالای اعتراضات به چنین حضوری است. ممکن است خواننده‌ای بپرسد خب که چه؟! و مگر قرار است مردم دهن‌کجی‌یی اگر می‌بینند سکوت کنند؟ می‌گویم همین که جامعه با تمام سختی‌هایی که بر او می‌رود اما مقاومت مدنی از خود نشان می‌دهد و بالنده و پویاست یعنی بسیار میمون و مبارک است و از این بهتر چه؟

این که مردم نسبت به قطع احتمالی درختان بوستان قیطریه و ساخت مسجد در آن پارک واکنش نشان می‌دهند که با وجود منطقه‌ای با تراکم مسجد در همان حوالی چه نیاز به مسجدی دیگر و چرا هزینهٔ آن در امور واماندهٔ دیگر صرف نمی‌شود یا موضوع صدر یادداشت مورد اعتراض واقع می‌شود، یعنی جامعه نسبت به اتفاقاتِ غیر معمولی که پیرامون‌اش می‌گذرد حساسیت دارد و این نه تنها بد نیست که نشانهٔ روییدگی و بالندگی است و از آن‌جا که در عصر حاضر یکی از راه‌های ارتباطیِ مردم‌ و حاکمیت و در واقع یکی از راه‌های کنترل حکومت‌ها دقیقاً همین شبکه‌های اجتماعی است، لذا اعتراضی اگر در می‌گیرد مردم آن را دست به دست می‌چرخانند تا این‌گونه به گوش آنان که باید، برسانند و مگر جز این است که قدرت رسانه‌های جمعی شخص شهردار و سخن‌گوی شهرداری را در مقام توضیح و پاسخ بر کشید؟ بنابراین شبکهٔ اجتماعی در نوع خود «زنجیر انوشیروان»ی است برای خودش و به قاعده می‌بایست مورد اقبال حاکمان باشد.

«فریدریش نیچه» فیلسوف آلمانی جملهٔ معروفی دارد که می‌گوید: «به گمان من، تیغ گُشادن در برابر هر چیز خُرد، خردمندیِ خارپُشتان است». نیچه این‌گونه می‌خواهد به مخاطب بگوید که انسان می‌بایست «صبور» باشد و در مقابل هر موضوع کوچکی گارد و حالتِ تهاجمی به خود نگیرد. نیچه به واقع خردمندی خارپُشت در برابر هر خطری اعم از کوچک و بزرگ و واکنش سریع و تیغ پراندن را غریزگی می‌داند و چنین چیزی را برای یک انسان با جایگاه بلندی که دارد از خصایص کوته‌بینانه می‌بیند. اگر چه می‌توان چنین برداشت کرد که مقصود نیچه از جملهٔ فوق، واکنش یک فرد در مواجهه با اتفاق خُرد پیرامونی است و نه واکنش به جا و گروهیِ انسان‌ها نسبت به حساسیت‌های ایجاد شده در جامعه، با این وجود اما ای کاش پس از صد و اندی سال که از درگذشت او می‌گذرد نویسندهٔ این مقال می‌توانست خطاب‌اش کند که جنابِ نیچه! بدان که ما در قرن ۲۱ در جامعه‌ای می‌زیستیم که «تیغ گُشادن در برابر هر چیز خُرد نیز، لاجرم از خِرَدمندی‌مان بود»!

این‌جا و در این جستار نه اتهامی متوجه شخصی مطرح است، نه به زعم روزنامهٔ همشهری که دغدغهٔ «برخورد مؤمنانه» دارد شمشیر از رو بسته‌ایم و نه اساساً دنبال پیچیده کردن موضوعات هستیم. به عکس، دنبال آنیم که فریادِ واکنش مردم به چنین کنش‌هایی را بر آنان که باید برسد برسانیم تا اگر در جایی جنجالی به پا شده و صحیح‌تر آن است که نیازمند توضیح بیشتر و شفاف‌سازی و اعلام عمومی باشد دقیقاً همین کار انجام شود نه این که جایگاه متهمِ مورد مناقشه را ارتقاء ببخشیم و مردم احساس کنند لج‌بازی صورت پذیرفته است.