«دکتر سید جعفر حمیدی»
سرانجام پس از ماه ها و سال ها انتظار و حرف و حدیث بسیار، تندیس عظیم میرزامحمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی، در میدان بزرگ شهر روشنایی (برازجان) سوار بر اسب، بر بالای ستون قرار گرفت و دل دوستداران حقیقت، آزادی و ایران زمین، شاد شد.
 این رسم روزگار است که در سرزمین ما بسیار دیر به سراغ نام آوران و نخبگان و آزاداندیشان خود می رویم و متاسفانه، فراموشی، عادت دیرینه ی ماست، حال آنکه عالمان، فاضلان و نامداران خود را اگر در هنگام حیات آنان ارج گزاری نمی کنیم، لااقل پس از مرگشان باید نامشان را زنده نگهداریم و یادشان را محترم و گرامی بداریم. مردانی مثل غضنفرالسلطنه، رییسعلی دلواری و بسیاری دیگر در سراسر ایران که برای حفظ حریم این آب و خاک تلاش کردند و حتی جانشان که ارزشمندترین سرمایه ی آدمی است از دست دادند، به ویژه اگر آنان را به طریق ناجوانمردانه و نابخردانه، به دست خاینان خودی از پای درآورده باشند ـ که قطعاً همه از شهادت رییسعلی و غضنفرالسلطنه باخبریم و ضرورتی برای توضیح بیشتر نیست ـ ضمن اینکه غضنفر، علاوه بر دلاوری، هنر شاعری نیز در ذات خود داشت و به طور یقین، مبارز شاعر، احساس قوی تری در وطن دوستی و وطن شناسی دارد. غضنفرالسلطنه اگرچه در سال های آخر عمر، در چنبره ی بازی های سیاسی موجود گرفتار شد و غریبانه به شهادت رسید، اما این شهادت به ماندگاری و پایداری نام و خدمات او تاثیر فراوان داشت و اگر این واقعه روی نمی داد، ممکن بود این ارزش و اعتباری که امروز دارد، پیدا نمی کرد یا کمتر پیدا می کرد.

این رسم خیانت و سعایت به بزرگمردان تاریخ از دوران های پیش رواج داشته و جای تاسف است که از قدیم الایام، خیانت و سعایت نسبت به بزرگان ِ دل سوز به جامعه، وزیران دانشمند و مردم با ایمان و با تقوا وجود داشته است. از خیانت دو وزیر داریوش سوم به نام های «جانوسیار و ماهیار» و کشتن ولینعمت خود دارا (داریوش) برای خوشامد اسکندر تا سعایت در مورد قتل وزیران دانشمند (ر ـ ک. وزیرکشان تالیف نگارنده)، خیانت شیرویه به پدرش خسروپرویز تا جاسوسی ها و خیانت های عصر قاجار به ویژه در قتل میرزاتقی خان امیرکبیر و قائم مقام فراهانی و تا خیانت به غضنفرالسلطنه برازجانی و شهید ساختن او همه برگ های سیاه و تاریکی است که در تاریخ اسفبار کشور ما بر جای مانده اند.
میرزامحمد خان برازجانی، فرزند میرزا حسین خان برازجانی، حاکم برازجان بود که در سال 1256 ه.ش متولد شد و در سال 1308 ه.ش به شهادت رسید، اگر چه طول عمر چندانی نداشت اما عرض عمر او قابل توجه بسیار است. در زمان حکومت او آثار و ابنیه بسیار در برازجان ساخته شد، نیت بنای اولین مدرسه در دشتستان از او بود، جنگ های پرمخاطره در برابر انگلیسی های مهاجم و حتی در مقابل حامیان آنها داشت که در اغلب آنها پیروز بود. « جنگ لَرده »  در مقابل انگلیسی ها، «جنگ ده بلوک» در مقابل اسماعیل خان شبانکاره ای، «جنگ رودفاریاب» در برابر آقاخان زیارتی و از همه مهمتر، شرکت در جنگ های با انگلیسی ها در یاری سران مجاهده.
در دشتستان، دو نفر نام «آقاخان» شهرت داشته اند. یکی آقا خان زیارتی یا (ضرغام السلطنه) مخالف غضنفر و دیگری آقاخان شبانکاره ای، دوست، باجناغ یا هم داماد غضنفر. آقاخان شبانکاره ای فرزند ارشد حاج عبدالله خان و نوه رستم خان اول یعنی پسرعموی اسماعیل خان شبانکاره ای و داماد او بود.
آقاخان در انجام کارهای مثبت مثل مردم داری، طبابت، رسیدگی به امور مردم، ریشه کن کردن آبله در حوزه استحفاظی خود، بستن سد از سنگ و ساروج بر روی رودخانه شاپور قبل از ایجاد سد شبانکاره، داشتن کتابخانه ای بزرگ در محل و هم نشینی و مکاتبه با اهل علم و دانش و شعر در پرونده زندگی آقاخان شبانکاره ای وجود دارد و درباره آقاخان زیارتی نیز همدستی و همکاری با انگلیس ها و دشمنی آشکار با غضنفرالسلطنه و حکومت او بر برازجان در غیبت غضنفر و پناه بردن به کنسولگری انگلیس در بیشتر کتاب های دشتستان شناسی نوشته شده است.
آقاخان شبانکاره ای نیز شاعر بود و اشعار و آثار فراوان از هر دو هم ریش یا هم داماد بر جای مانده است.آن دو داماد اسماعیل خان اختلافات وسیعی با پدرزنشان داشتند و درگیری های بسیار بین آنان درگرفته است، بیشتر به سبب دوستی پدرزن با انگلیسی ها و مخالفت دو داماد با آنها.
غضنفرالسلطنه برازجانی برای اقتدار وطن و رهایی جنوب از چنگال انگلیسی ها تلاش بسیار کرد و در گروه رَبعه (چهار جانبه) یعنی رییسعلی دلوری، زائرخضرخان اهرمی و شیخ حسین چاهکوتاهی قرار داشت در مقابل گروه  (ثلاله) یعنی احمدخان انگالی، حیدرخان بندرریگی و اسماعیل خان شبانکاره ای.
شرح تبعید غضنفر به شیراز، برگشت مجدد او به برازجان، پناه بردن به کوهستان، حمله غافلگیرانه و ناجوانمردانه و بالاخره شهادت غریبانه ی او در کتاب ها و مقالات متعدد درج شده است. نصب تندیس این دلاورِ شاعرِ نام آور، شهر روشنایی را روشنایی دیگر بخشیده است.

برای اطلاع کامل ر ـ ک
1-    اتابک زاده، سروش، جایگاه دشتستان در سرزمین ایران، نوید، شیراز  1373
2-    اتابک زاده، سروش، تحولات اجتماعی برازجان، نوید، شیراز 1382
3-    رکن زاده آدمیت، محمدحسین، دانشمندان و سخن سرایان فارس، خیام تهران 1340
4-    فخرایی، محمدجواد، دشتستان در گذر تاریخ، نوید، شیراز 1383
5-    مالکی، هیبت الله، شرح حال شعرای دشتستان بزرگ، رودکی، تهران 1369
6-    صابری،اکبر،تاریخ سیاسی ومبارزات مردم برازجان،همسو،1392