✍ رویا نیکنام

یکی از اصلی ترین شاخص های تنگه هرمز ومنطقه خلیج فارس مولفه های ژئوپلتیکی این منطقه است که منجر به مداخله ی قدرت های بزرگ،جنگ های منطقه ای ورویارویی بازیگران خلیج فارس با یکدیگر شده اند.
تنگه هرمز در نیم قرن گذشته بیشترین توجه جهانی را در زمینه های نفت به خود جلب کرده وهمچنان نقش حیاتی تامین انرژی دنیا را ایفا خواهد کرد.
هفت کشور منطقه (ایران،عراق ،عربستان،امارات متحده عربی،قطر ،عمان) بدون احتساب بحرین براساس آمار سال ۲۰۰۸ م.برتیشین پترولیوم با ۷۵۵ میلیارد بشکه ذخایر اثبات شده نفت نزدیک به ۶۱ درصد کل ذخایر اثبات شده را در اختیار دارند.

◼️منطقه خلیج فارس به علت موقعیت خاص جغرافیایی آن و *تنگه هرمز* نقش حیاتی در ارتباط جهانی بازی می کند.
   "این آبراه مهم ترین گذرگاه نفتی دنیا می باشد."چون در صورت قطع صدور نفت از این راه حتی برای مدتی،کوتاه ،حیات اقتصادی کشورهای صنعتی وهمچنین صادرکنندگان حاشیه ی خلیج فارس به خطر خواهد افتاد.
به اهمیت تنگه هرمز موقعی بیشتر واقف خواهیم شد اگر بدانیم از سال ۲۰۰۴ تا کنون روزانه ۲۱ درصد نفت مصرفی دنیا یعنی ۱۷/۴میلیون بشکه از این تنگه گذشته واین میزان طبق پیش بینی ها در سال ۲۰۳۰ به ۲۸ درصد یعنی ۳۲/۵ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.(حلیم زمهریر؛۱۳۹۰).
بنابراین خلیج فارس وتنگه هرمز در طول تاریخ از اهمیت ویژه ای در سیاست های بین المللی ومنطقه ای برخوردار بوده است.
در قرن بیستم اگر چه  اساس تفکرات ورقابت های ژئوپلیتیکی را مسائل ایدئولوژیک سیاسی واقتصادی تشکیل می داد. ولی با پایان جنگ سرد وضعیف شدن نقش ایدئولوژی ،عوامل اقتصادی مهمترین تاثیرگذار در تحولات جهانی به شما می رود .
در سده بیست ویکم تحولات جهانی بیشتر حول محور اقتصاد خواهد گشت.
بنابراین اهمیت منطقه خلیج فارس به پنج عامل اصلی ذیل مربوط می شود :
● ۱- موقعیت جغرافیایی 
● ۲- ذخایر عظیم نفت وگاز.  
● ۳- بازار مصرف 
● ۴- نقش فرهنگی وایدئولوژیکی 
 ● ۵- موقعیت راهبردی ( تنگه هرمز)
خلیج فارس محور ارتباط بین اروپا، آفریقا،آسیای جنوبی وجنوب شرقی است. و از نظر استراتژیک در منطقه خاورمیانه به عنوان مهمترین مرکز ارتباطی میان سه قاره است وبخشی از یک سیستم ارتباطی که دریای مدیترانه وسرخ واقیانوس هند وکبیر واطلس را به هم می پیوندد. به همین جهت از روزگاران پیشین همواره کانون همگرایی بازرگانی وتجارت ومورد توجه قدرت های جهانی بوده است .
از طرف دیگر از آنجایی که: 
《تنگه هرمز، کشورهای حاشیه اش را با اقیانوس هند مرتبط می کند باعث شده به صورت یک منطقه عملیاتی ،در استراتژیهای نظامی مورد توجه قرار گیرد.》
در حال حاضر یکی از عوامل رویارویی میان ایران وآمریکامسئله انرژی ونفت می باشد، جایگاه ژئوپلیتیکی وژئواکونومیکی ایران در عرصه انرژی با توجه به ذخایر عظیم نفت وگاز وموقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن مرکز (هارتلند) انرژی جهان یعنی دریای خزر وخلیج فارس مناسب ترین مسیر ترانزیتی انرژی چه از راه دریا ( تنگه هرمز ) وچه از طریق  خشکی ،فرصت ترانزیت انرژی دارای جایگاه بالفعل وبالقوه عالی در عرصه انرژی جهان می باشد واین عوامل بازیگری ایران را در امنیت انرژی جهان وتوانایی مانور این کشور در عرصه های سیاسی وبین المللی را بیش از پیش افزایش داده وهمین عوامل سبب مخالفت ایالات متحده در قدرت یابی ایران در منطقه خلیج فارس وخاورمیانه  شده است ویکی از اهداف وحضورش در منطقه کنترل جمهوری اسلامی ایران می باشد .
واقعیت این است که ویژگی های اقتصادی ، سیاسی ،فرهنگی واستراتژیکی منطقه ، به ویژه منابع انرژی کشورهای خلیج فارس ،آمریکا را بر آن داشت تا در ۱۹۷۰ در این منطقه حضور یابد ،اگرچه منطقه خلیج فارس به لحاظ موقعیت ژئوپلیتیک وژئو استراتژیک خاص خود همواره در طول تاریخ مورد توجه ونگاه قدرت های فرامنطقه ای بوده است،اما در طول نزدیک به یک قرن در پی اکتشاف منابع انرژی،این منطقه اهمیتی صد چندان یافته است وامروزه می توان گفت نبض اقتصاد جهان در آن می زند.همچنین در مفاهیم غربی امنیت،ادعاهایی نسبت به دانش وسلطه ی حاکم بر جهان وجود دارد،به بیان دیگر برای ملت دیگر شان برابر در نظر گرفته نشده است .
ناتو و گسترش آن برای تامین امنیت غرب،هویت غربی را به گونه ای ساخته که گویا یگانه جایگاه تاریخ وتمدن است ودارای گفتمان مسلط وبازیگر موجه سیاست بین المللی است.
توفق وبرتری جویی غرب وآماده کردن بقیه ی دنیا برای مداخله های "ناتو" تاکیدی بر تمایز دوست ودشمن واصرار بر امنیت  دوستان به مفهوم جنگ سرد خواهد بود .کوشش های سال های اخیر ایالات متحده برای وارد کردن ناتو به جنگ علیه سلاح های کشتار جمعی وتروریزم از این منطق بر می خیزد.که نه تنها امنیت برای جامعه ی بین المللی فراهم نشده بلکه ناامنی و وحشت بر آن مستولی خواهد شد.
 ◾ بنابراین درحال حاضر ایران وخلیج فارس نقش مکملی را با هم بازی می کنند.
ایران با داشتن حدود ۳۳جزیره کوچک وبزرگ در عمق آب های خلیج فارس (جزایر سه گانه تنب بزرگ ،تنب کوچک ، ابوموسی) وهمچنین توان نظامی جهت کنترل *تنگه هرمز* به عنوان یک عنصر کاملا مسلط در همه جای خلیج فارس حضور دارد،چنانچه بدون حضور ایران درخلیج فارس این دریا تب وتاب استراتژیک لازم را نخواهد داشت ، چون درحال حاضر ایران تنها عضو خانواده بزرگ خلیج فارس است که در مقابل یاغی گری بازیگران فرامنطقه ای ایستادگی نموده است.
ترکیب فعلی ژئوپلیتیکی خلیج فارس،بازتاب چگونگی تصادم منافع واندیشه هاست .
این تصادم در طول تاریخ قدرت های منطقه ای وقدرت های جهانی بروز یافته است.
ژئوپلیتیک منطقه حاصل ترکیبی از خواستن ونتوانستن ها بوده است.