احمد خواجه حسنی 

انتقام گرفتن مؤثر، پیش از آنکه یک مطالبه ی احساسی باشد، یک مفهوم راهبردی است، در این وادی ملّت‌ها زمانی می‌توانند از انتقام سخن بگویند که از پشتوانه ی قدرت ملّی به معنای موسع کلمه برخوردار باشند؛ در غیر این صورت انتقام به یک شعار احساسی تقلیل می یابد.
قدرت ملّی، زیر بنای هر انتقام مؤثر است و انتقام مؤثر، ترجمه ای از قدرت ملّی است، بنابراین انتقام گرفتن الزاماً در حذف فیزیکی یک یا چند نفر محدود خلاصه نمی‌شود. بعضاً بزرگ‌ ترین انتقام های مؤثر، ناکام گذاشتن تحقق اهدافی است که دشمنان برای آن سالها برنامه ریزی کرده و هزینه های هنگفتی نموده اند.
اگر هدف دشمنان، تضعیف کشور باشد، انتقام واقعی و مؤثر، ساختن کشوری قوی‌ تر است و یا اگر هدف شان، ایجاد شکاف و گسست اجتماعی است، انتقام، تقویت وحدت ملّی و انسجام اجتماعی است. اگر هدف، فرسودن اقتصاد باشد، پاسخ، ساختن اقتصادی توانمند، مقاوم و مولّد است. اگر هدف، کاهش قدرت بازدارندگی باشد، انتقام، ارتقاء توان دفاعی و افزایش قدرت بازدارندگی است.
از همین منظر، انتقام مؤثر تنها در کنش صرفاً نظامی و یا مسلحانه منتج به حذف فیزیکی برخی افراد خلاصه نمی شود!
 کشوری که از انسجام اجتماعی، اقتصاد توانمند، سرمایه ی اجتماعی، مشروعیت سیاسی و بازدارندگی دفاعی برخوردار باشد، برای پاسخ دادن به هر تجاوزی گزینه‌ های متعددی را در اختیار دارد از سوی دیگر کشوری که این مؤلفه‌ ها را از دست بدهد، حتی اگر از انتقام سخن بگوید، دامنه ی انتخابش محدود خواهد بود، با این تفاسیر قدرت زبان مشترک سیاست است و انتقام مؤثر زمانی معنا پیدا می کند که از درون همین قدرت برخیزد...

هگل، دولت را تجلی اراده ی عقلانی یک ملّت می‌دانست و بر این باور بود که «اقتدار سیاسی زمانی پایدار می‌ماند که بر بنیان عقلانیت و سازمان‌ یافتگی استوار باشد.» از سوی دیگر، هانا آرنت میان «قدرت» و «خشونت» تمایز قائل می‌شد؛ از نگاه او، خشونت می‌تواند در لحظه اثر گذار باشد، اما قدرت واقعی از همراهی مردم و توانایی یک جامعه در عمل جمعی سرچشمه می‌گیرد.

کوتاه سخن اینکه؛ اگر دشمن، با ترور یا تجاوز، در پی تضعیف روحیه ی مردم، فرسایش اقتصاد، گسترش شکاف‌های اجتماعی یا کاهش اعتماد عمومی است، باورمندم بزرگ‌ ترین انتقام آن است که دقیقاً در همین عرصه‌ها شکست بخورد. 
انتقام مؤثر تنها معطوف به میدان نبرد نیست! چرا که می توان با کنار نهادن نهادهای استخراجی و ساختن نهادهای فراگیر و قدرتمند، اقتصادهای رقابت‌ پذیر، دانشگاه‌های پویا، فناوری‌ های پیشرفته و جامعه‌ای امیدوار، دشمنان خود را از دستیابی به اهدافشان ناکام گذاشت.