احمد خواجه‌حسنی


(به بهانه خودکشی فرزند اروین یالوم)

خبر کوتاه امّا، تکان‌دهنده و تأمل‌ برانگیز است؛
«ویکتور یالوم»، فرزند «اروین یالوم» روان‌ پزشک نامدار و یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های روان‌ درمانی اگزیستانسیال، با «خودکشی» به زندگی خود پایان داد.
تکان دهنده بیش تر از این بابت که ویکتور یالوم دارای دکترای روان‌ شناسی و خود روان‌ درمانگری شناخته‌ شده بود.
او که در سان‌ فرانسیسکو مطب فعال و شلوغی داشت، کارگاه‌های آموزشی متعددی نیز در زمینه ی روان‌ درمانی برگزار می‌کرد و هدایت گروه‌ های آموزشی و سوپر ویژن برای روان‌ درمانگران را نیز بر عهده داشت.
اهمیّت این حادثه، تنها در تلخی یک فقدان خانوادگی و نبود یکی از اعضای خانواده خلاصه نمی‌شود بلکه از این حیث که ویکتور در خانواده‌ای پرورش یافته بود که اندیشه، روان‌ شناسی و درمان، بخشی از زیست روزمره ی آن خانواده به شمار می‌رفت!!!.
برادرش (بن) روان‌شناس و نویسنده است، مادرش مارلین یالوم نویسنده و مورخ برجسته بود و (ساکی استرنبرگ) نامادری و همسر دوّم اروین یالوم  نیز، روان‌شناس بالینی است! با این همه امّا تراژدی درب این خانه را گشود. 

رخداد این اتفاق، نه فقط جامعه ی روان‌ درمانی، بلکه میلیون‌ ها خواننده ی آثار اروین یالوم را در سراسر جهان به تأمل و مداقه واداشت چرا که این حادثه، پیش از آنکه یک واقعه ی خانوادگی باشد، پرسشی عمیق را پیش روی ما قرار می‌دهد بدین مضمون که؛ اگر نزدیک‌ ترین فرد به یکی از مشهورترین روان‌ درمانگران جهان نیز از رنج‌ های وجودی و سرنوشت تراژیک انسان مصون نمی ماند، پس مرزهای روان‌درمانی کجاست؟ و از این رهیافت می توان به این نتیجه رسید که هیچ دانشی، هر اندازه پیشرفته، نمی‌تواند تمام پیچیدگی‌ های روان انسان در فضای زیستمانی مدرن کنونی را در اختیار بگیرد.

سال‌ هاست برخی چنین می‌پندارند که با مطالعه ی کتاب های موضوعی  و حضور در جلسات منظم درمان، به اندازه ی کافی به خودآگاهی خواهند رسید و دیگر هرگز فرو نخواهند ریخت! لیکن این رخداد تلخ، بیش از هر چیز، یادآور آن است که انسان، پیچیده‌ تر از هر نظریه‌ای است که درباره او نوشته شده.
این خودکشی به ما هشدار می دهد که با این همه پیشرفت در علوم پزشکی و سلامت امّا، هر دانشی که با پیچیدگی وجود انسان سر و کار دارد هم چنان با محدودیت هایی مواجه است بدین معنا که روان‌ درمانی می‌تواند رنج را کاهش دهد، آگاهی را افزایش دهد و کیفیّت زندگی ها را بهبود ببخشد؛ ولی نمی‌ تواند انسان را از تمامی آسیب‌ها، بحران‌ ها و انتخاب‌ های تراژیک مصون سازد.

شاید این تراژدی، بیش از هر چیز، ما را به فضیلت خویشتنداری و فروتنی فرا می‌خواند؛ فروتنی در برابر رنج، مرگ و رازهای ناشناخته روان انسان...

این حادثه مؤید این مهم است که بزرگ‌ترین نظریه‌ پردازان رنج نیز، خود از رنج و دشواری‌های زندگی در امان نیستند.
شاید اکنون بیش از همیشه باید به این حقیقت ایمان آورد که «رنج، دلیل بی‌اعتباری زندگی نیست؛ بلکه بخشی از بهای انسان بودن است.» به همین سبب است که اروین یالوم در کتاب وقتی نیچه گریست می نویسند؛ {پیروز و کامل زندگی کن! اگر آدم زندگی کرده باشد، اگر کامل زندگی کرده باشد، از مرگ وحشتی نخواهد داشت، اگربه موقع زندگی نکند، نمی‌تواند به موقع هم بمیرد.}

اروین یالوم بارها نوشته اند که انسان، موجودی تراژیک است؛ موجودی که حتی در پرتو شناخت، عشق، معنا و درمان نیز همچنان آسیب‌ پذیر باقی می‌ماند. او هرگز وعده نمی‌دهد که فلسفه یا روان‌درمانی انسان را از رنج نجات می‌دهد؛ بلکه بر این باور مؤمن هستند که؛ «انسان باید بیاموزد چگونه در کنار رنج زندگی کند، نه اینکه در رؤیای حذف کامل آن باشد» بنابراین تفاسیر، انسان نمی‌تواند بر همه ی زخم‌ های وجودی خود پیروز شود و برخی زخم‌ها هرگز به طور کامل التیام نمی‌یابند منتهی با این همه، زندگی همچنان ارزش زیستن را دارد و در این بین به زبان یالومِ پدرِ به سوگ نشسته در فقدان فرزندش، «افسردگی بهایی است که آدم‌ها برای شناخت خود می پردازند، هرچه عمیق‌ تر به زندگی بنگری به همان مقدار هم عمیق‌ تر رنج می بری»

به اعتقاد نویسنده این سطور، عمیق‌ترین پیام این تراژدی، همان جمله ی کوتاهی است که خانواده ی یالوم در بیانیه ای پس از حادث شدن این رخداد منتشر کردند:
«عزیزانتان را محکم در آغوش بگیرید.»
گاهی همه ی آنچه در برابر عظمت رنج می‌توان انجام داد، همین است؛ (بیشتر دوست داشتن، بیشتر شنیدن، بیشتر کنار هم ماندن و بیشتر قدر دانستنِ فرصت کوتاهی که نامش زندگی است.)

به نظرم بزرگ‌ترین درس این تراژدی می تواند این باشد که انسان، حتی وقتی روان‌شناس است، حتی وقتی درمانگر است، و حتی وقتی سال‌ ها درباره ی رنج های انسان سخن گفته است، باز هم انسانی آسیب‌پذیر باقی می‌ماند و در پایان، آنچه ما را از رنج مصون نمی‌کند، دانش است؛ آنچه تاب‌آوری ما را بیشتر می‌کند، عشق، همدلی و حضور صادقانه در کنار یکدیگر است.»