دکتر اصغر علی خانی

بخشِ اول
 نسیمِ مهر که می وزد، دل ها هُری می ریزد پایین.  رؤسا و معاونینِ ستادی، دم به دم مدیرانِ ادارات تابعه را فرا می خوانند. جلسه در نوع، اندازه و نفراتِ متعدد، تحت عناوین مختلف مانند: پروژه یِ مهر، آیینِ بازگشایی، جشنِ  شکوفه ها و ... می گیرند و با تحکیم و تحکّم، اُرد می دهند که چنین شود، چنان کنیم و ... که ظاهراً و از نظرگاهِ بانیان، امری پسندیده است لیکن در زیر پوستِ این تعلیم و تربیتِ بیمار، حوادثی جریان دارد که خوشایند نیست.

نکته اول: باید بپذیریم که آموزش و پرورش اولویتِ هیچ دولتی نبوده و نیست. به قول آن کارشناسِ خبره یِ تعلیم و تربیت اگر بود، مثل مهاتیر محمد- نخست وزیر مالزی- هر لایحه یِ دولت یک پیوستِ فرهنگی داشت، امکاناتِ تعلیم و تربیت به روزترین و پیشرفته ترین تجهیزات می بود یا مدیر کلِ تعلیم و تربیت می توانست در نبودِ استاندار، جای او بنشیند و تصمیم بگیرد.

۲- معیشت و امکانات رفاهی. این یک اصل بدیهی  است که: ارزش هر شغل را  میزانِ دریافتی و امکانات رفاهی آن تعیین می کند. تا روزگاری که تعلیم و تربیت، کم ترین میزانِ دریافتی و بی بهره از حداقلِ امکانات رفاهی باشد به گونه ای که معلم به جایِ مطالعه و  یادگیری فن آوری هایِ نوین آموزشی، دغدغه اش تاکسی تلفنی و اسنپ باشد و دم به دم  در کلاس هایِ خصوصی بخواهد تویِ کلّه هر زبان نفهمی فرو کند که دو خطِ موازی در بی نهایت به هم می رسند، ایضاً؛ دنبالِ مدرک در دانشگاه هایِ صدمن یک غاز باشد، مثلِ بولدوزر  از این مدرسه به آن آموزشگاه، از آن آموزشگاه به آن موسسه، تست، کنکور، سوالات شب امتحان  و روز امتحان و ... لقلقه کند، در بر همین پاشنه خواهد چرخید و چه بسا بغرنج تر نیز بشود.

۳- عدالت آموزشی:  
دولت موظف است وسایلِ آموزش و پرورشِ رایگان را برای همه یِ ملت تا پایانِ دوره یِ متوسطه فراهم سازد و وسایلِ تحصیلات عالی را تا سر حدِّ خودکفایی کشور به طورِ رایگان گسترش دهد.
اکنون دستِ دولت تا مرفق در جیبِ ملت است، راه حل آن هم اضافه کردنِ یک پسوند ناقابل به نامِ مدارس است، مانند: هیئت امنایی، نمونه یِ مردمی، غیرانتفاعی و ... وزیر و مدیران بالادست اعلام می کنند که وجهی از دانش آموز دریافت نشود. از سمتِ دیگر، خبری از سرانه یِ اندک مدارس نیست. مدیر بیچاره وقتی می بیند از پسِ پول تلفن، آب و برق بر نمی آید، مجبور است کاسه ی "چه کنم"  دست بگیرد و میانِ اولیا دوره بیفتد، التماس کند که به پیر و پیغمبر و در راه خدا کمک کنید که  این کشتیِ طوفان زده به خِنِسی افتاده، عن قریب به گِل خواهد نشست و ذیل عنوانِ کمک به مدرسه، هدیه به آموزشگاه و ... مبلغی بگیرد تا مدرسه ادامه ی حیات دهد. وقتی پایِ پول وسط می آید، ناخودآگاه تقاضاهای نامتعارف، رانت های متعدد و ... سر باز می کند. از طرفی، برخی از آن ها که پولِ بیش تر می گیرند، اندک اندک به مملوکانی بدل می شوند که قادرند دست در همه چیز و همه جا کنند  و تاجداران را به خاکِ سیاه بنشانند. 

۴-تعدد مدارس: با تقسیم بندیِ مدارس به بیش از پانزده نوع و شاید بیش تر مانند؛ استعدادِ درخشان، نمونه یِ مردمی، نمونه یِ دولتی، شاهد، غیردولتی و ... عملاً مدارس دولتی را به تنبل خانه هایی بدل کرده ایم که دلِ دانش آموز در آن می گیرد و دبیر انگیزه ای برای ورود به کلاس هایِ آن ندارد. از طرفی بعضی مدارس خاص را تابوهایی کرده ایم که هر کس نمی تواند به آن نزدیک شود. از نگاهِ تعلیم و تربیت امروز؛ دانش آموزان در این محیط ها، ابر قهرمانانی هستند که پا به هر میدان بگذارند، شکست ناپذیر و سربلند بیرون می آیند! و برخی استادان؛ ظاهراً روئین تنانی هستند که فن و بندِ تست، کنکور و آزمون را فقط ایشان می دانند و راه موفقیت و دروازه یِ ورود به دانشگاه از مسیر آنان می گذرد!  مدارسِ شاهد که در سال هایِ جنگ تحمیلی تحت عنوانِ مجتمع هایِ آموزشی به رزمندگانِ مستعدِّ مانده از تحصیل سرویس می داد، گزینه یِ دومِ دانش آموزان برای ورود به مدارسِ ویژه می باشد. تب ورود به این نوع، یک ترکیب ناهمگون شبیه ترکیبِ نژادی قاره آسیا را باعث شده است.  از سمتِ دیگر؛ هنرستان ها به ویژه از نوعِ کار و دانش که جوانان علاقه مند با وجود آن ها سریع تر می توانند وارد بازار  کسب و کار شوند مانند جزیره های خودمختاری هستند که گاه از سرِ دل سوزی به آن آنان نیم نگاهی می شود و در مقطعی همان نیم نگاه از آنان دریغ می شود.
در دهه های اخیر،  بخشِ خصوصی مانند کشورهای دیگر به یاری دولت آمد. در حالی که سهم اندکی از آموزش( ۳ الی ۴ درصد) بر عهده بخشِ خصوصی در کشورهای مبدع بود. در ایران عزیز، یک باره،  هر کس یک خانه یِ کلنگی داشت یا می توانست یک خانه یِ نیم دارِ قفس مانند اجاره کند، دست به کار شد، دستی به سر و روی آن کشید و این چنین بذرِ  آموزشِ خصوصی در کشور  کاشته شد.این آمار روز به روز در حال افزایش است به گونه ای که در کلان شهرها  به پدیده ای با نام " پانسیون کنکور" منجر شده است که با هزینه هایِ هنگفت اما امکاناتِ پیشرفته، قبولی دانش آموز در کنکور را تضمین می کنند. 
در حالی که هنوز مدارس کانکسی و سنگی بر پیکره ی تعلیم و تربیت مثلِ دُملِ چرکین خودنمایی می کند، حرف از عدالتِ آموزشی با وجود تعددِ مدارس،  کمی تا قسمت زیادی مضحک به نظر می رسد...