اتحادخبر- رضا شبانکاره:  اشاره: مژگان تنها؛ دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی و مدرس دانشگاه است. با وی در مورد اهمیت سلامت روان، سالمندی و راهکارهایی برای پیشگیری از افسردگی در دوران سالمندی و ... گفت‌و‌گویی ترتیب داده‌ایم که در ادامه از نظرتان خواهد گذشت.

**
اتحادخبر: با توجه به این که شیب جمعیتی ایران هر سال رو به پیرتر شدن می‌‌رود از  نظر روان‌شناختی پیرشدن جمعیت و افسردگی چه نسبتی با یکدیگر می‌توانند داشته باشند؟

مژگان تنها: افسردگی لزوماً جزیی از سالمندی به حساب نمی‌آید ولی شیوه‌های اشتباه زندگی می‌تواند در دوران پیری به افسردگی منجر شود. همان‌طور که می‌دانیم مشکلات اقتصادی بعد از بازنشستگی، از دست دادن همسر، کم شدن ارتباط‌های اجتماعی و ... در دوران پیری سبب ایجاد برخی علایم افسردگی مانند غم و ناامیدی، احساس بی‌ارزشی، عدم علاقه به فعالیت‌های اجتماعی و فکر مرگ می‌شود.  با توجه به این مشکلات، پیری همراه با افسردگی توأم می‌شود. هر چه جمعیت رو به پیری می رود با در نظر گرفتن مشکلات بازنشستگی و شیوه‌های غلط  زندگی، آمار افسردگی هم بالا می‌رود.

اتحادخبر: در حوزه‌ی بهداشت جسمی و روانی تأکید بر پیشگیری و خود‌مراقبتی است؛ با توجه به این‌که جامعه در حال پیر‌شدن است برای رعایت بهداشت و سلامت روانی و داشتن کیفیت زندگی مناسب در دوران سالمندی به خانواده‌ها و افرادِ در آستانه‌ی سالمندی چه توصیه‌هایی دارید؟

 مژگان تنها: در این جا صحبت از شیوه‌های اشتباه زندگی(سبک زندگی) شد که منجر به علایم افسردگی می‌شود، پس کاری که برای سلامت روان می‌توان کرد، اصلاح شیوه زندگی‌مان است که شامل رسیدگی به جسم و روان، داشتن تغذیه مناسب، داشتن برنامه‌های تفریحی و اوقات فراغت، کسب مهارت‌هایی غیر از شغل اصلی، کسب مهارت‌های اجتماعی، داشتن ارتباط‌های اجتماعی وسیع‌تر غیر از ارتباط‌های محل کار، فراهم آوردن امکانات استقلال فردی و در کل برنامه‌ریزی‌های طولانی‌مدت از جمله مواردی هستند که سبب خودمراقبتی و سلامت در تمام دوران‌های زندگی فرد می‌شوند. به عنوان نمونه زمانی که فرزندان به قول معروف از آب و گل در‌ آمدند و تا حدودی استقلال پیدا کردند، والدین بهتر است به فکر رشد و رسیدگی به علایق خود باشند. مهارت‌های مورد علاقه‌ی خود را آموزش ببینند تا بتوانند در دوران بازنشستگی از مهارت خود استفاده کرده و اوقات بیکاری خود را پر کنند. این مسأله غیر از پر کردن اوقات و لذت از خود مهارت، سبب پایدار ماندن اعتماد و عزت نفس افراد در سالمندی می‌شود.

اتحادخبر: با توجه به فرهنگ ایرانیان که معمولاً سالمندان با فرزندان دختر یا پسر خود زندگی می کنند در دورانی که سالمند نیاز به پرستاری و دیگر‌مراقبتی دارد، بی‌شک فشار روحی و روانی به اعضای خانواده وارد می شود؛ برای نرسیدن آسیب به اعضای خانواده و خود فرد سالمند یا کمترکردن این آسیب‌ها چه توصیه‌هایی می‌کنید؟

 مژگان تنها: فرزندانی که از والدین سالمند خود مراقبت می‌کنند بهتر است تفکر این که والدینشان از کار افتاده شده‌اند و دیگر از پس هیچ فعالیتی برنمی‌آیند، را نداشته باشند. و بهتر است برای فعالیت‌های مشترک برنامه‌ریزی کنند. فعالیت‌های خانگی و تفریحی مشترک می‌تواند روحیه، عزت نفس و اعتماد به نفس والدین سالمند را حفظ کند. هم‌چنین فرزندان می‌توانند به دنبال دوستانی برای آن‌ها باشند تا در زمان نبود فرزندان، والدین وقت خود را با دوستان سپری کنند. هر چه سالمندان فعال‌تر باشند، فرزندان نگرانی و فشار روانی کمتری را احساس خواهند کرد.

ایجاد فعالیت‌های ورزشی، کتاب‌خوانی، باغبانی و رسیدگی به گیاهان، پیاده‌روی در فضای آزاد و ... می‌تواند بسیار مفید واقع شود. مشارکت خود والدین در برنامه غذایی سالمندی و در کل همراهی فرزندان و والدین در کارهای روزانه به میزان زیادی فشار روانی را کم می‌کند.

اتحادخبر: در دوران سالمندی معمولاً یکی از زوج‌ها زودتر از دیگری فوت می کنند که در این میان فوت مردان زودتر اتفاق می‌افتد. عموماً افسردگی از جمله اختلالات شایع در سالمندان ایران به شمار می‌رود برای کاهش این احساس در چنین شرایطی(سوگواری و غم از دست دادن شریک و همراه زندگی) دیگر اعضای خانواده و جامعه چه کمکی می‌توانند به فرد سالمند بازمانده کنند؟

 مژگان تنها: این اتفاق زیاد می‌افتد که در دوران سالمندی و یا بلافاصله پس از  بازنشستگی، یکی از همسران فوت کند و همین امر احتمال بروز افسردگی در فرد بازمانده را بالا می‌برد. در صحبت‌های پیشین حرف از فراهم آوردن امکانات استقلال، تفریحی و دوستان (ارتباط اجتماعی وسیع) شد. این موارد برای بازیابی توان و روان بازمانده، بسیار کمک‌کننده هستند. سالمندی که از پس کارهای روزانه‌ی خود برمی‌آید و امکان مالی دارد، برنامه‌های تفریحی مشترک با دیگر سالمندان دارد و عادت به کنار کشیدن از روابط و در خود ماندن، ندارد بسیار موفق این فرایند و گذار را طی می‌کند.

اتحادخبر: وضعیت آموزش بهداشت و سلامت روان در دوران سالمندی را در سطح جامعه، سیاست‌گذاری‌های دولت و رسانه‌های جمعی(صدا و سیما، مطبوعات و روزنامه‌ها و وبسایت‌های خبری ـ تحلیلی) چه‌گونه می‌بینید؟

 مژگان تنها: در کشور ما متأسفانه متخصصینی در زمینه‌ی طب سالمندی وجود ندارند. مکان‌ها و مشاوره‌هایی مخصوص سالمندان که بتوانند دقیقاً از سن بازنشستگی از این امکانات استفاده کنند و حمایت شوند، نیست. مثالی می‌زنم از یک اتفاقی که در کشور ما در حال رخ دادن است و بر کیفیت زندگی سالمندی تأثیر می گذارد و آن بالا رفتن سن ازدواج است. افراد دیر ازدواج می‌کنند و به تبع آن دیر صاحب فرزند می‌شوند. و در زمانی که به قول معروف خرج فرزند بالا می‌رود، والدین بازنشسته می‌شوند و سرمایه‌ی اقتصادی‌شان کم می شود. در این زمان احساس غم، ناامیدی و احساس گناه به سراغشان می‌آید و همین مسأله احتمال افسردگی را بالا می‌برد. ما برنامه‌ریزی‌های طولانی‌مدت و برنامه‌هایی که آگاهی‌رسانی برای دوران سالمندی را داشته باشد، نداریم.

برنامه‌های آموزشی لازم برای استفاده‌ی بهتر از دوران سالمندی را به شرح زیر بیان می‌کنم:

ـ آگاهی در مورد کارهایی که می‌توان در زمان بزرگسالی برای بهبود کیفیت دوران سالمندی انجام داد.
ـ  آموزش برنامه‌های غذایی و دارویی
ـ  مشاور و پزشک مخصوص سالمندی
-مکان‌های ورزشی و عمومی برای ورزش سالمندان، اوقات فراغت و... می‌تواند جزء برنامه‌ها و سیاست ‌گذاری‌های دولت‌ در ایران باشد.