احمد خواجه حسنی:

بس بعید می نماید با این جمله ی بارز شکسپیر در نمایشنامه "هملت" برخورد نکرده باشید، [بودن یا نبودن؟ مسئله این است!]
در این یادداشت امّا نگارنده بر آن است تا با تأسی از تفکرات جامعه‌شناسانه در باب مطالعه ی رفتار جمعی و حرکت‌های اجتماعی، بر بودن و ابراز وجودِ فعالین اجتماعی در فضای مجازی دریچه ای گشاید، باشد که در محضر طبع منیع مخاطبین گرانقدر مقبول افتد.

در وضعیت حادث شده امروزی و نمودِ فاجعه ی بی تفاوتی اجتماعی، این سؤالِ (بودن یا نبودن) هنوز وجاهت خویش را به عنوان یکی از مهمترین پرسش‌های اساسی جامعه در زمینه های مختلف حفظ کرده است.
در صحّت این گزاره تردیدی وجود ندارد که جهان بینی و افق فکری افراد جامعه با هم تفاوت دارد.
به زعم نگارنده، تفاوت های موضوعی را می توان در موارد متعددی تبیین و تشریح کرد.
هر انسان بالغی قادر خواهد بود با نگاهی مجمل به زندگی فردی و جمعی بشر، کمی تا قسمتی از نوعِ رفتار آدمیان را کشف و درک کرده و با تحلیل رفتاری ایشان به برخی جنبه های ذهنی منطبق بر توسعه یا عدم توسعه یافتگی آن فرد نائل آید.
انسان توسعه یافته به سطحی از بودن می رسد که خواهان ابراِز بودِن خود، برای تأثیرگذاری مثبت بر خود، دیگران و محیط پیرامونی است.
مسؤلیت پذیری، دغدغه ها و ارزش های او در فعالیت های اجتماعی ایشان واضح و آشکار می نماید.

با پیدایش و بسط و توسعه فضای مجازی، معدود افرادی با رویکردها،نگرش ها و خطوط فکری مختلف و غالباً واضح در قالب فعالین اجتماعی پا به عرصه حیات ثانویه مجازی گذاشتند و در فضای فراخ مجازی به عنوان ذهن مشترک کاربران،کنش گری آگاهانه را پیشه کرده اند.

شبکه‌­های اجتماعی(Social Media) آلترناتیوی را برای فعالیت سنّتی جامعه ی مدنی در بستر مجازی مهیا و هم زمان سرعت و جهت بخشید.
از وجه کلان فعالیت این افراد،عمدتاً می توان دغدغه مندی، بازشناسی آسیب ها و برشمردن مصائب و معضلات فرا روی جامعه را اشاره داشت.

این افراد به فراخور زمان، حسب ابراز وجود و انتشار یادداشت هایی گاهاً انتقادی در شبکه های اجتماعی، در پاره ای اوقات با بی مهری ها و ناملایمتی هایی مواجه اند که دست بر قضا، قابل پیش بینی و از بدیهیات فعالیت های مدنی است بدین مضمون که از ویژگی محرزِ ابراز وجود جامعه ی مدنی، کنترل و اثرگذاری بر تصمیم گیریِ تصمیم سازان است.

اینان (فعالین اجتماعی) به اغلب احتمال اشخاص یا شهروندان تحصیل کرده، آگاه و  صاحب نظری هستند که عملکردهایشان بیشتر بر اساس منافع عمومی و استوار بر عدالت و ارزش‌های انسانی است و نقش اصلاحی و آگاهی‌دهنده در جامعه را دارند، یحتمل این آگاهی بخشی خوشایند بعضی از صاحبان قدرت نیست، بنابراین دور از ذهن نمی باشد که در فرایند مطالبه گری آنها به جهت تطمیع
 به انحاء مختلف، تلاشی از سوی صاحبان قدرت صورت پذیرفته و این جماعت را از صراط مستقیم خارج نمایند، چه بسا اینان در این گذار، حقوق و امتیازاتی نیز کسب و دشت کرده و از دایره ترجیح منافع جمعی به منافع فردی و رسالت مسؤلیت اجتماعی خود فاصله گیرند و ثابت قدم نمانند.

خوشبختانه مسئوليت‌پذيری ارثی نيست، بلکه معنا و مفهومی قراردادی، اخلاقی و تربيتی است که می‌تواند در هر زمانی فراگرفته شود.
حسب نظریات جامعه شناختی برای بودن در اجتماع ، میتوان رابطه ای عمودی درنظرگرفت که بُنِ آن، بودن به معنای نفس کشیدن و سَر آن، بودن به معنای نشان دادِن بودِن خود و بودن برای تأثیرگذاشتن بر بودِن خود، دیگران و جامعه است بنابراین،انسان با بودن معنا پیدا می کند و با افزایش سطح امنیت بودن به معنای نفس کشیدن، انگیزه های انسان برای نشان دادن بودگی خود فزونی می یابد که این درحقیقت، همان گسترش ارزش ابراز وجود در اندیشه شادروان رونالد اینگلهارت است{۱}.

در جامعه ی اتمیزه و بی تفاوت فعلی که رویه ی لحاف شاملو حاکم است و هر کس به فکر خویش است،این نمونه بودن ها و ابراز وجود یا جرأت ورزی ها مع الأسف متحمل هزینه است...

در این وادی، برخی سودجویان فرصت طلب و طماع، مادامی که منافعشان را در خطر می بینند با اجیر کردن تخریب گماران اجاره ای در فضای رها و بدون قید و بند مجازی، آگاهانه سعی در بایکوت کردن،اتهام زدن بی اساس و تخریب این دسته از افراد را دارند وا اسفا که معدود افرادی نیز ناخودآگاه این سَبکِ بودن را برنمی تابند و در صدد برخورد با اینان برمی آیند چرا که به قدر دانش خود هر کسی کند ادراک...

در محافل مختلف تو را بدخواه می خوانند و در اتهام زنی بی پایه و کذب به تو ابائی ندارند،
در جامعه ای که روز به روز از حقیقت فاصله می گیرد, افراد آن جامعه از آنان که حقیقت را می گویند بيشتر متنفر خواهند شد و تو را ناعادلانه به قضاوت خواهند نشست به طرزی که جوهر وجودی ات را به مسلخ خواهند کشید،تو امّا خویشتن دار و مقاوم باش و همآره در نظر آور که؛  "عقاب شکاری نترسد زِ بوم"...
باری به هر جهت، همواره زمانی فرا می رسد که باید میان تماشاگر بودن و عمل یکی را برگزید، این معیارِ انسان شدن است مشروط بر اینکه خود را برای قضاوت های وقت و بی وقت تنگ نظران مهیا سازید!

نمی توان فراموش کرد که غیر اخلاقی ترین عادت بشر این است که مدام و بی وقفه درباره هر کس و پیش از آنکه بفهمد و درک کند قضاوت می کند.
این آمادگی پرشور برای قضاوت کردن، نفرت انگیزترین حماقت و مخرب ترین شرارت هاست، از همین روست که فرموده اند مواظب عریان کردن حقیقت برای بیماری باشید که نمی‌تواند سردی واقعیت را تحمل کند، حقیقت گویی و حق طلبی هزینه بر است.

علی ایحال، ما انسان ها آمده ایم که با حضورمان، جهان را دگرگون کنیم، نیامده ایم تا پس از مرگمان بگویند: از کرم خاکی هم بی آزارتر بود و از گاو مظلومتر، ما باید وجودمان و نفس کشیدنمان و راه رفتنمان و نگاه کردنمان و لبخند زدنمان هم مانند تیغ به چشم و گلوی بدکاران و ستمگران برود... ما نیامده ایم فقط به خاطر آنکه همچون گوسفندی زندگی کرده باشیم که پس از مرگمان، گرگ و چوپان و سگ گله، هر سه ستایشمان کنند ...{۲}
بنابراین، در این جریان سیّال زندگی و ابراز وجود ارزشمند مطالبه گری، غمگین مباش و خوف به دل راه مده، چرا که به فرموده حافظ؛
فلک به مردم نادان دهد زمام مراد
تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس!

در تمام کارها خود را به خدا واگذار که به پناهگاه مطمئن و نیرومندی رسیده‌ای.{۳}

✓ تجویز راهبردی

• بودنِ در شبکه ها حتی پی­‌آمدهای مثبتِ اخلاقی دارد زیرا افراد متوجه می­‌شوند از آن­‌ها باهوش‌­تر و مطلع‌­تر و دقیق­‌تر هم وجود دارد و از دایرۀ بسته‌­ی خودخواهی، خودمحوری، خود حق پنداری و خود بزرگ پنداری خارج می­‌شوند.{۴}
• بایسته می نماید کاربران فضای مجازی با ارتقاء و اتکاء به سواد رسانه‌ای، از حالت انفعالی و مصرف گرایی مفرط خارج شده و با کنشی آگاهانه به‌ معادله فعالانه‌ای وارد شوند تا علاوه بر اینکه نقش مهم‌ و سازنده ای در ایجاد بالندگی جنبش‌های اجتماعی ایفا می نمایند در پروسه مطالبه گری نیز به منافع جمعی سلام دهند.

منابع ؛

۱_ رونالد اینگلهارت (۵ سپتامبر ۱۹۳۴–۸ مه ۲۰۲۱).
۲_ ابوالمشاغل-نادر ابراهیمی.
۳_ نهج البلاغه،نامه سی و یکم.
۴_با اقتباس از منویّات دکتر سریع القلم