سعیده دشتی

هشدارهای هواشناسی درباره احتمال تأثیر پدیده ال‌نینو بر بارندگی‌های پاییز و زمستان، بار دیگر ضرورت آمادگی برای مواجهه با مخاطرات طبیعی را در استان بوشهر یادآوری می‌کند؛ استانی که در کنار ظرفیت‌های فراوان دریایی و کشاورزی، به دلیل شرایط اقلیمی، وجود رودخانه‌های فصلی و مسیل‌ها و تجربه بارش‌های شدید، در برخی مناطق با خطر آب‌گرفتگی و سیلاب مواجه است. در چنین شرایطی، مسئله اصلی نه ترس از باران، بلکه آمادگی پیش از بارش است؛ چراکه بسیاری از خسارت‌های ناشی از حوادث طبیعی، با پیش‌بینی، برنامه‌ریزی و رعایت اصول ایمنی قابل کاهش است.

باران نعمت است، غفلت از خطر نه!

ال‌نینو پدیده‌ای اقلیمی است که می‌تواند بر الگوهای آب‌وهوایی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد، اما وقوع آن به‌تنهایی به معنای حتمی بودن سیلاب در بوشهر نیست. آنچه اهمیت دارد، توجه به هشدارهای رسمی هواشناسی و آمادگی در برابر بارندگی‌های شدید و ناگهانی است. مردم باید بدانند که پیشگیری از خسارت، از زمانی آغاز می‌شود که هنوز باران نباریده است؛ نه هنگامی که آب وارد کوچه‌ها و خانه‌ها شده و راه‌های ارتباطی مسدود شده‌اند.

خانه و محله را پیش از بارندگی ایمن کنیم

یکی از اقدامات ساده اما مؤثر، بررسی وضعیت پشت‌بام‌ها، ناودان‌ها، آبروها و مسیرهای خروج آب از خانه‌هاست. پاک‌سازی ایمن جوی‌های محلی، جمع‌آوری زباله‌ها و نخاله‌ها از مسیرهای عبور آب و پرهیز از ریختن پسماند در کانال‌ها و مسیل‌ها می‌تواند به کاهش آب‌گرفتگی کمک کند. ساکنان مناطق کم‌ارتفاع و نقاطی که سابقه آب‌گرفتگی دارند نیز باید وسایل ضروری، مدارک مهم و داروهای موردنیاز خود را در محل امن و دور از نفوذ احتمالی آب نگهداری کنند.

مسیل‌ها جای تماشا و عبور نیستند

یکی از رفتارهای پرخطر هنگام بارندگی، نزدیک شدن به رودخانه‌های فصلی، مسیل‌ها و آبراهه‌ها برای تماشا یا تصویربرداری است. بارش در ارتفاعات و مناطق بالادست ممکن است حتی زمانی که در محل سکونت باران نمی‌بارد، موجب جاری شدن ناگهانی آب شود. رانندگان نیز باید از عبور با خودرو از مسیرهای آب‌گرفته و جاده‌هایی که جریان آب از آن‌ها می‌گذرد، خودداری کنند؛ زیرا عمق آب همیشه قابل تشخیص نیست و جریان آن می‌تواند خودرو را از مسیر خارج کند. در شرایط خطر، انتخاب مسیر جایگزین بسیار عاقلانه‌تر از به خطر انداختن جان است.

یک کیف اضطراری، یک تصمیم نجات‌بخش

خانواده‌ها بهتر است از هم‌اکنون کیف اضطراری کوچکی شامل آب آشامیدنی، مواد غذایی ماندگار، چراغ‌قوه، باتری، جعبه کمک‌های اولیه، داروهای ضروری، مدارک مهم و مقداری پول نقد آماده کنند. آشنایی اعضای خانواده با مسیرهای امن خروج از خانه و تعیین محلی برای جمع شدن در شرایط اضطراری نیز اهمیت دارد. سالمندان، کودکان، افراد دارای معلولیت و بیماران نیازمند مراقبت باید در برنامه آمادگی خانواده مورد توجه ویژه قرار گیرند. اگر مسئولان دستور تخلیه منطقه‌ای را صادر کردند، نباید با تأخیر یا اصرار بر ماندن، جان خود و دیگران را به خطر انداخت.

مسئولیت دستگاه‌ها کمتر از مسئولیت مردم نیست

آمادگی عمومی زمانی مؤثر خواهد بود که دستگاه‌های مسئول نیز وظایف خود را به‌موقع انجام دهند. بررسی و پاک‌سازی مسیرهای دفع آب‌های سطحی، شناسایی نقاط حادثه‌خیز، رفع موانع عبور روان‌آب‌ها، کنترل وضعیت پل‌ها و آبراهه‌ها، آماده‌باش نیروهای امدادی و اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع باید پیش از آغاز بارندگی‌های شدید در دستور کار قرار گیرد. شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، مدیریت بحران، راهداری، آب منطقه‌ای و سایر دستگاه‌های مرتبط باید با هماهنگی و تقسیم مسئولیت روشن عمل کنند. هشدار زمانی ارزشمند است که با اقدام عملی همراه شود؛ اعلام خطر بدون رفع موانع و آماده‌سازی زیرساخت‌ها، به‌تنهایی مانع خسارت نخواهد شد.

در زمان حادثه، شایعه را منتشر نکنیم و جانمان را به خطر نیندازیم

در شرایط بحرانی، پیگیری اطلاعیه‌های رسمی هواشناسی، مدیریت بحران و نیروهای امدادی ضروری است. انتشار فیلم‌ها و پیام‌های تأییدنشده می‌تواند نگرانی عمومی را افزایش دهد و مردم را به مسیرهای ناامن بکشاند. هنگام سیلاب باید از ورود به آب جاری خودداری کرد، به نقاط مرتفع و امن رفت و از دست زدن به سیم‌های برق یا تجهیزات برقی در محیط خیس پرهیز کرد. نجات افراد گرفتار نیز باید به نیروهای آموزش‌دیده سپرده شود؛ زیرا اقدام‌های هیجانی و بدون تجهیزات مناسب ممکن است شمار آسیب‌دیدگان را افزایش دهد.

پیشگیری، هزینه‌ای کمتر از جبران خسارت دارد

بوشهر برای عبور ایمن از فصل بارندگی، بیش از هر چیز به ترکیبی از آگاهی عمومی، مسئولیت‌پذیری شهروندان و اقدام به‌موقع دستگاه‌های اجرایی نیاز دارد. نمی‌توان جلوی بارش باران را گرفت، اما می‌توان با پاک‌سازی مسیرهای آب، ایمن‌سازی نقاط پرخطر، آموزش همگانی و رعایت هشدارها، از بسیاری از خسارت‌ها جلوگیری کرد. اگر هشدارهای هواشناسی را فرصتی برای آماده شدن بدانیم، نه دلیلی برای ترسیدن، باران می‌تواند به‌جای آنکه به بحرانی پرهزینه تبدیل شود، به نعمتی برای طبیعت و منابع آب استان بدل شود. اکنون زمان اقدام است؛ پیش از آنکه نخستین بارش سنگین، ضعف‌های پنهان ما را آشکار کند.