قدرت اله رحیمی (دبیر انجمن اسلامی معلمان استان بوشهر) : جریان فکری دوم خرداد مبنای تغییر و تحولات عمده ای در فرآیند اصلاح در کشور بوده است . بر همین اساس اصلاح طلبان در چهار انتخابات پی درپی (هفتمین انتخابات ریاست جمهوری در سال 76، اولین انتخابات شوراهای شهر و روستا در سال 77 و ششمین انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال 78 و هشتمین انتخابات ریاست جمهوری در سال 80 ) به پیروزی دست یافتند و توجه تحلیل گران مسائل سیاسی و اجتماعی ایران را به خود جلب کردند. این موضوع برای جریان اقتدارگرا زنگ خطری جدی بود. لذا با مدیریت انتخابات و دخالت گسترده در انتخابات موجب شکست ظاهری اصلاح طلبان در انتخابات شوراهای شهر در سال 81 ، هفتمین انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال 82 و نهمین انتخابات ریاست جمهوری در سال 84 شدند.

گرچه علت اصلی پیروزی جریان فکری دوم خرداد ناخشنودی و عدم رضایت جمعی مردم از سیاست های دولت سازندگی در سه حوزه سیاست، اقتصاد و فرهنگ بود، اما اصلاح طلبان بعد از پیروزی نتوانستند مطالبات و خواسته های عمومی مردم بویژه در حوزه اقتصاد را برآورده نمایند و همین امر موجب چالش ها و تنش های درونی میان حاملان این جریان شد تا تندروی های بخشی از اصلاح طلبان باعث از رونق افتادن تدریجی و افول جریان اصلاح طلبی شود   .  

جریان دوم خرداد شامل دو طیف فکری بود:   1- اصلاح طلبان سنتی که شکاف فکری کمتری با رویکرد انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) داشتند و عمدتا مجمع روحانیون مبارز را در بر می گرفت 2-  اصلاح طلبان سکولار که جریان تندرو اصلاحات را تشکیل می دادند که شامل سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و جبهه مشارکت ایران اسلامی بود.    هردوی این گروه ها در دهه شصت دارای تفکرات چپ گرایانه بودند، اما به مرور رویکردی متفاوت پیدا کردند . به نحوی که جریان تندرو اصلاحات در نقطه مقابل تفکرات خود در دهه شصت قرار گرفتند . این گروه در پیروزی اصلاح طلبان دست بالا را پیدا کردند و در نهمین انتخابات ریاست جمهوری(سال 84) از کاندیداتوری مصطفی معین در مقابل کاندیدای طیف اول که مهدی کروبی بود، حمایت کردند و این نقطه آغاز شکاف بین اصلاح طلبان شد . همین موضوع هم باعث شکست هردو طیف شد   . گرچه از سال 76 تا 84 اصلاح طلبان در بخش های مهمی از حکومت حضور داشتند ، اما به علت اینکه دقیق مشخص نکردند مراد آنها از اصلاحات چیست؟ و اصلاحات دقیق برای مردم تبیین نشد، وحدت رویه برای ادامه کار از دست آنها رفت و موجب شکست شان شد . سعید حجاریان از تئورسین های این تفکر می گوید: « ما در صد سال اخیر این دو راه را داشتیم؛ راه جمهوریت و راه مشروطیت . آنها در جایی به هم رسیده اند که آن دوم خرداد است . یعنی دوم خرداد ترکیبی از آن دو بوده است . از یک طرف جمهور را به صحنه کشاند که با فشار آن بیست میلیون رأی از پایین و از طرف دیگر هم نخبگان پیرامونی شده در مقابل قدرت مطلقه آلترناتیوی را مطرح کردند.»  با این توصیف غایت اصلاح طلبی معطوف به مفاهیمی از قبیل دموکراسی، جمهوریت و مشروطیت شد. این تفکر تعمیق شکاف طبقاتی در اثر سیاست اقتصادی دولت سازندگی، تک ساختی بودن دولت سازندگی و غفلت از فرهنگ، دوگانگی و تناقض های ارزشی در رفتار کنشگران جریان های راست و جریان های راست مدرن را به چالش کشاند و برای تفکرات فرهنگی و معرفی روشنفکران قصد بستر آفرینی را داشت . غافل از نوع ساختار حکومت، که این موضوع را بر نمی تابید. این موضوع زمانی امکان پذیر بود که بین گروه ها و احزاب هم فکر همگرایی بوجود می آمد، که این اتفاق نیفتاد. همین موضوع موجب افول مقبولیت اصلاح طلبان در بدنه جامعه شد. چرا که اصلاح طلبان تمرکز محض بر دغدغه های سیاسی روشنفکرانه داشتند و این موضوع موجب ستیز بخشی از این تفکر با ارزش های انقلابی سنتی شد و همین امر باعث کشمکش درونی اصلاح طلبان نیز شد. در نتیجه از نظرگاه فرهنگی هم متغیری بود که می توانست تغییر و تحول بیافریند و هم از تحولات و تغییرات اثر بپذیرد .

تفکر اصلاح طلبی هم برخاسته از کنش جمعی در درون ساختار فرهنگی جامعه بود و هم در جهت دهی به فرهنگ می توانست نقش مهمی ایفا نماید. اما ناخشنودی ها و نارضایتی های جمعی انباشته شده ناشی از رویکرد دولت سازندگی نه تنها در دوران اصلاحات رفع نشد بلکه حجیم تر و متراکم تر نیز شد و اختلافات درونی اجازه نداد کارهای بزرگی هم که انجام شده بود به جامعه بطور دقیق تفهیم شود. به همین خاطر در سال 84 با عدم حضور جدی مردم در انتخابات گزینه ای برگزیده شد که کاملا با رویکرد شانزده ساله گذشته متفاوت بود . و در این آزمایش و خطا، بزرگترین خطای تاریخی در ایران انجام شد و با انتخاب احمدی نژاد به هر دلیلی آن مصیبت بزرگ بر مملکت وارد شد. زمانی مردم متوجه شدند که همه چیز را از دست رفته دیدند و مجددا به دولت تدبیر و امید روی آوردند . امیدوارم جامعه ما مجددا به عقب بر نگردد . به امید فردایی بهتر برای ایران عزیز و دوست داشتنی. / ا.ح.