اتحاد جنوب: مدیرعامل آب منطقه ای استان بوشهر در ادامه یادداشت هایی که در وبلاگ شخصی خود منتشر می کند، این بار بحث ضرورت اصلاح شیوه آبیاری نخیلات را مورد نظر قرار داده است.

متن نوشته وبلاگی مهندس شاپور رجایی را بدون هیچ گونه ویرایشی در ادامه می خوانید:

از 43500 هکتار باغات استان بوشهر قریب 38800 هکتار معادل 90 درصد نخیلات در بر می گیرد. باغات با مصرف سالانه 545 میلیون متر مکعب 70 درصد آب مصرفی بخش کشاورزی را به خود اختصاص می دهند. بالغ بر 5900000 میلیون اصله نخل در نخلستانهای استان وجود دارد که محصول تولیدی آن حدود 176000 تن در سال می باشد.

تامین آب نخلستانها از طریق شبکه های آبیاری و زهکشی و یا چاه مزرعه صورت می گیرد. 17250 هکتار نخلستان با در برگرفتن 2500000 اصله نخل در 5 شبکه  به اصطلاح مدرن آبیاری و زهکشی آبپخش، دالکی ، وحدتیه، کلل و اهرم از جریان تنظیمی سد مخزنی رئیسعلی دلواری و یا جریان پایه و سیلابی رودخانه های اصلی و سدهای انحرافی آبیاری می شود.

@. شیوه آبیاری نخلستانهای موجود در شبکه های آبیاری و زهکشی استان به روش غرقابی و حوضچه ای و یا نواری نیماب صورت می گیرد. نخلستانهای خارج از شبکه نیز به روشهای تشتکی ، قطره ای ، جوی پشته آبیاری می شوند.  راندمان آبیاری در روش حوضچه ای یا غرقابی پایین ترین مقدار  را دارا می باشد. اگرچه عدد تدقیق یافته ای از راندمان آبیاری نخیلات در اختیار نمی باشد ، لکن کارشناسان ذیربط و مشاورین ذی مدخل راندمان 32 تا 35 درصد را برآورد و تخمین می زنند.

مهمترین پارامترها در راندمان آبیاری ، عمق و مساحت خیس شدگی در آبیاری برای هر درخت می باشد. عمق زیاد موجب اعمال فشار بیشتر بر سطح خاک و تسریع در نفوذ آب به اعماق پایین تر از عمق موثر ریشه و افزایش زهکشی و مساحت خیس شدگی نیز موجب افزایش سطح آزاد آب و در نتیجه تبخیر بیشتر می شود.

عمق آبیاری در روشهای حوضچه ای 80 تا 115 سانی متر و در روش تشتکی تقریبا 25 تا 30 سانی متر می باشد. مساحت خیس شدگی به ازای هر نخل نیز در روش حوضچه ای بالغ بر 60 متر مربع و در روش تشتکی حدود 9 متر مربع ندازه گیری شده است. بدین معنی که در روش آبیاری غرقابی و حوضچه ای سطح تبخیری به مساحتی معادل مساحت نخلستان ایجاد می شود. در صورتیکه در روش تشتکی قریب 20 درصد مساحت نخلستان در معرض مستقیم تبخیر قرار می گیرد. تعرق در هردو روش وضعیت بسبتا مشابهی دارد.

از مهمترین مشکلات روش آبیاری موجود نخلستانهای موجود در شبکه های آبیاری و زهکشی استان ، نفوذ عمقی و حجم زهکشی زیاد، تبخیر بالا، تعداد دور آبیاری کم، کاهش کمیت و کیفیت محصول تولیدی می باشد. به عبارتی بد آبیاری نه کم آبیاری جزء لاینفک این شیوه آبیاری است.

یک محاسبه ساده نشان می دهد که به ازای هر اصله نخل در شبکه های آبیاری و زهکشی استان بطور میانگین بین 90 تا 135 متر مکعب آب تامین می شود. اگر به آمار صادره از طرف مسئولین بخش کشاورزی و یا خود اظهاری کشاورزان استناد شود به ازای هر نخل بطور متوسط 24 تا 35 کیلو محصول برداشت می شود. با این آمار و ارقام به ازای یک کیلو خرمای تولیدی حدود 4000 لیتر آب مصرف می شود. 

  بهره وری آب در تولید خرما   =   4000 لیتر آب به ازای یک کیلو خرما  

 #. بهره وری مصرف آب در تولید محصول خرما در نخیلات خارج از شبکه های آبیاری و زهکشی استان که تامین آب آن از طریق چاه مزرعه و توسط مالکین صورت می گیرد بین 750 تا 2300 لیتر آب به ازای یک کیلو خرماست که گرچه ارقام بالایی است ، لکن در مقایسه با همین پارامتر در نخلستانهای شبکه های آبیاری و زهکشی از شرایط به مراتب بهتری برخوردار است. کمترین نتیجه ای که از این فاصله می توان گرفت اینکه " مداخله دولت در امور تصدی گری " منجر به نتیجه عکس خواهد شد. وقتی پای خود مردم به میان است حاصل کار راندمان و بهره وری بالاتر است.

بنابر این اولین نتیجه گیری اینکه با تشکیل سازمان های مردم نهائ و تشکل های آب بران مدیریت آب در شبکه های آبیاری و زهکشی به خود مردم واگذار شود.

مقایسه بهره وری و راندمان کاربرد آب در نخلستانهای استان و کشور با همین پارامترها در دنیا نشان میدهد که مصرف آب بسیار مسرفانه می باشد.

فارغ از اینکه قیمت تمام شده هر متر مکعب آب تا محل توزیع  چقدر است و قیمت فروش و عرضه هر کیلو خرما چقدر و اینکه آیا توجیه اقتصادی دارد که با این روش به تولید محصولات کشاورزی ادامه داد یا خیر ، یک مسئله بسیار واضح و مشخص است و آن اینکه شیوه آبیاری نخیلات کاملا اشتباه و مربوط به دوره و عصر پرآبی است نه عصر مدیریت تقاضا.

دومین نتیجه حاصل از این بررسی اینکه اصلاح شیوه آبیاری نخیلات امری ضروری و اجتناب ناپذیر است و رسالت اصلی مسئولین بخش کشاورزی و آب استان و در یک کلام اعضای کارگروه ماده 11 آب و  کشاورزی استان که ترتیبات و هماهنگی لازم در زمینه تامین و توزیع آب کشاورزی و آبزی پروری را مشخص می نمایند این است که با فوریت اصلاح شیوه آبیاری نخیلات را در دستور کار خود قرار دهند.