شکست انگلیسی ها در "شوراحمدی"

شیخ حسین خان و زائر خضر خان به چاه کوتاه و اهرم رفتند و میرزا محمدخان غضنفرالسلطنه همراه با نیروهای تحت فرمان خود ضمن تحمل چند کشته و زخمی و خسارات فراوان مالی به «شوراحمدی» رسید، وی با درایت و هوشیاری محل یادشده را برای نبردی جانانه با دشمن که در تعقیبش بود مناسب تشخیص داده فرمان آرایش جنگی صادر کرد، طولی نکشید که قوای منظم انگلیس شامل سواره نظام و توپخانه سررسید. جنگی سخت و خونین بین نیروهای برازجانی و انگلیسی روی داد، در اوج نبرد علی بیگ و محمدحسن بیگ خوشابی با تعدادی جنگاور زبده به یاری مجاهدین آمدند. رشادت و رزم دلیرانه این دو نفر و شجاعت تک تک برازجانی ها با فرماندهی دلاورانه و تحسین برانگیز غضنفرالسلطنه باعث شد تا دشمن با دادن تلفاتی سنگین مجبور به عقب نشینی شود.[1]

انگلیسی ها در آثار خود یا هیچ اشاره ای به این نبرد نکرده اند یا در صورت اشاره آن را بسیار کوچک و کم اهمیت جلوه داده اند و این شاید به لحاظ تلفات زیاد و شکستی بوده که در این جنگ متحمل شده اند. با پایان گرفتن جنگ انگلیسی ها به سمت بوشهر مراجعت کردند تا با تدارکی بیشتر و بهتر به سوی مبارزین و قلع وقمع نمودن آنها برگردند. مبارزین دشتستانی نیز با جمع آوری کشته ها و زخمی ها ی خود به سوی برازجان و روستاهای خود حرکت کردند  .

ملاقات غضنفرالسلطنه با فرماندهان انگلیسی

غضنفرالسلطنه پس از عقب نشینی از سربست چغادک و شکست دادن انگلیسی ها در "شوراحمدی" به برازجان بازگشت. انگلیسی ها یک ستون نظامی با مهمات کافی به فرماندهی کلنل گریکسن برای تار و مار نمودن و یکسره ساختن کار او به برازجان اعزام داشتند. نیروهای انگلیسی در نزدیکی برازجان اردو زدند تا در فرصت مناسب به شهر حمله نمایند.

سه روز قبل از حمله انگلیسی ها به برازجان[2]، غضنفرالسلطنه بنا به مصالح و نقشه ای که در سر داشت؛ با تکیه بر بی باکی و شجاعت ذاتی خود، با خونسردی عجیب و قوّت قلبی فوق العاده با تنی چند از خاصان خود نزد فرماندهان آنان رفت و ظاهراً خود را تسلیم کرد؛ فرماندهان مزبور به غضنفرالسلطنه اعلام کردند به شرط آنکه نیروهایش دست از مقاومت بردارند و شخص او تبعید به بین النهرین (عراق) را بپذیرد، با او کاری نخواهند داشت.

«جیمز مابرلی» ژنرال انگلیسی می نویسد: «به او فرصت داده شد که پیش از آنکه به بین النهرین اعزام گردد، امور شخصی خود را مرتب کند. پس از آنکه قول داد شخصاً به استقبال ژنرال السمی آمده و او و نیروهایش را به شهر رهنمون گردد، اجازه یافت برای رسیدگی به امورش به برازجان باز گردد.»[3]

«علت اینکه فرماندهان انگلیسی مأمور دفع غضنفرالسلطنه با وجودی که او با پای خود به محل تمرکز آنان آمده بود اقدامی علیه او به عمل نیاوردند همانا مراقبت کامل و آمادگی وی و همراهان برای دفاع و مقابله بود که به دستگیری یا قتل او توفیق نیافتند.»[4]

نشست سّری غضنفرالسلطنه با سران طوایف برازجان

غضنفرالسلطنه پس از مذاکره با ژنرال "السمی" که در نزدیکی های محمدآباد(دهقاید) صورت گرفت، غروب همان روز با سران طوایف برازجان مانند سادات، پاپری، بگان، شحنه، آهنگر، کمالی، نجّار، شمسی و خسروی در قلعه جلسه ای سرّی انجام داد.

وی در آن اجتماع فوق العاده اظهار داشت: «خدا شاهد بود و همه شما دیدید که من با سيصد تفنگچي و آنچه در توان داشتم از سیورسات فراهم آورده به جنگ اجنبی شتافتم و تا وقتی دشمن از دوجناح چپ و راست به طرف سنگر ما یورش آورد حاضر به ترک سنگر نشدم. آقا شيخ محمد حسين با کلام الله مجيد به سنگر آمد و دستم را گرفت و از آنجا بیرونم آورد. موردی که هرگز مایل بدان نبودم زیرا به همین لحظه ناگوار شکست و رودرروی شما ایستادن می اندیشیدم چه به حقیقت آرزو داشتم دشمن از روی جنازه ام عبور کند، اما به برازجان قدم نگذارد. امروز همه ما از اینکه بر دشمن فایق نیامده ایم دچار عذاب و حسرت شده ایم. اجنبی پشت دروازه شهر ایستاده است...

و پس از آن سران را به اتحاد و سنگر گرفتن پشت کتل فرا خواند و گفت اگر از کتل فرا تر روند گيسکان را سنگر قرار دهيم. هر کس قدرت دارد و ميتواند سلاح به دست گيرد با زن و فرزند آماده حرکت باشد. آنها يي هم که مي مانند بايد مواظب سربازان انگليسي باشند چرا که زيان اخلاقي حضورشان از هر شکستي مصيبت بار تر است.»[5]

جلوگیری مردم از ورود ارتش انگليس به برازجان   

غضنفر السلطنه که از عواقب ورود نيروهاي اجنبي به برازجان سخت بيمناک بود ميخواست به هر نحوي از انحاء از هجوم و داخل شدن انگليسي به شهر جلو گيري نماید، لذا در لحظات بحرانی بعد از جنگ چغادک و عقب نشینی منظم مجاهدین وی با برنامه های حساب شده دستور داد در ولایت شهرت دهند که اهالی چون از هجوم انگليسي ها مطلع شده اند چاههای آب برازجان را به تلافی شهدای جنگ مسموم کرده تا دشمن با استفاده از آن هلاک شود و نیز پخش کنند که به همین جهت بيماريهاي ساری مثل اسهال خوني و تب و استفراغ مردم را به شدّت با خطر مرگ مواجه ساخته؛ انگليسي ها دچار وحشت زيادي شدند و همين امر از ورود آنها به برازجان برای چند روز جلوگيري کرد...[6]

شاید این حیله توسط غضنفرالسلطنه طرح ریزی شده بود تا بتواند چند روزی زمان را به نفع خود مصادره کند و طی این چند روز نیروهای خود را سازماندهی کند و بنه و اثاثیه خود را از شهر منتقل کند.  /ح