امروز: سه شنبه 26 آبان 1405
    طراحی سایت
تاريخ انتشار: 28 اسفند 1392 - 07:30
دکتر سید محمد مهدی جعفری در گفتگو با اتحاد جنوب:

ما اصلاً دموکراسی را نمی شناسیم و فکر می کنیم دموکراسی یعنی آزادی، یعنی هرج و مرج. حال آن که دموکراسی یعنی احترام گذاشتن به اندیشه ی طرف مقابل و این که همان اندازه برای طرف مقابل آزادی بخواهیم که برای خود می خواهیم و ما اصولاً کار جمعی نکرده ایم چون روحیه ی جمعی نداریم. خدا رحمت کند مهندس بازرگان را وقتی شرکت انتشار، یاد، ساف یاد و ...

 ما اصلاً دموکراسی را نمی شناسیم/ مسایل سیاسی بدون کار فرهنگی به جایی نمی رسد

اتحاد جنوب برای پرونده "مشاهیر دشتستان" ویژه نامه نوروزی خود به حضور دکتر سید محمد مهدی جعفری نهج البلاغه پژو، استاد دانشگاه و اولین نماینده مردم دشتستان در مجلس شورای اسلامی رسید و با ایشان به گفتگو نشست. ماحصل این گفتگو را با هم می خوانیم:

 

ـ برای شروع از زادگاهتان بفرمایید و وجه تسمیه دو نام دهقاید و محمدآباد چیست؟
•    دهقاید نام قدیم و سمت غرب روستای فعلی بوده است. در یک زمان میرزا محمدخان غضنفرالسلطنه در قسمت شرق آن قلعه ای ساختند که البته در حال حاضر آنجا منازل شخصی ساخت شده ولی تا زمان نوجوانی ما آثار آن قلعه وجود داشت، بعد از ساخت این قلعه نام دهقاید به محمدآباد تغییر کرد.
ما خودمان چون در قسمت شرق روستا بودیم محمدآبادی هستیم ولی نام آن در اسناد رسمی دهقاید است.

ـ و نام دهقاید و وجه تسمیه آن چگونه بود؟
•    عده ای از لرهای منطقه ی خودمان در اطراف گناوه به نام قائد با مهاجرت به اینجا نام آن به دهقاید تغییر یافت. شاید " کُی ناصر" (قائد ناصر) کدخدای آن زمان بود، البته آخرین کدخدا "محمود کل احمدشاه" بود بالاخره با حضور این قائد ها نام این روستا دهقاید می شود و نام قبل از آن را نمی دانم. چون همانگونه که می دانید این روستا قدمت زیادی دارد و آثاری که در تل خندق به دست آمده مربوط به دوره ساسانی می باشد.
در رابطه با تل خندق این نکته قابل ذکر است که وقتی می خواستند کاروانسرای برازجان را به صورت زندان درآورند، از آجرهای به دست آمده در تل خندق استفاده کردند. البته بعد هم آثاری پیدا شد و نشان داد که این جا قبل از هخامنشیان نیز آباد بوده است.
ـ از امامزاده سید جعفر یا "آسی جعفر" که از اجدادتان می باشد و گویا نام خانوادگی شما نیز از همین نام گرفته شده است، بگویید.
•    ایشان جد پنجم ماست که از دارالمیزان مُهر، مُهرِلار، حدود 180 سال پیش هجرت کرده و به دشتستان می آیند. ایشان 12 فرزند داشت که 11 پسر و یک دختر بودند. ظاهراً سید جلیل القدری بوده است که بعد از فوت مقبره اش به صورت امام زاده در می آید.
ـ در زمان شما راه های ورودی از دهقاید به برازجان کدام بود؟
•    راه اصلی همین راه کنونی بوده و راهی دیگر هم بود که از شرق به سمت آب انباری می رفت و به انبار ره شهی (راه شاهی) معروف بود؛ این آب انبار تقریباً پنج کیلومتری برازجان بود که البته برای رفتن به راهدار و دالکی بیشتر از راه شرقی استفاده می کردند.
ـ موقعیت برازجان در آن زمان چگونه بود؟
•    از شمال به کاروانسرای مشیر (دژ) و از شمال غربی به دخانیات (محل نماز جمعه کنونی) و قسمتی از بازار مواجه می شدیم.از نظر موقعیت شهری، برازجان بخش سوم بوشهر بود و البته همه ی این ها تا سال 1333 جزء استان فارس بودند. حتا روی پلاک هایی که درِ خانه ها زده بودند نوشته بود بخش 3 بوشهر.
و اما از دهقاید که می آمدیم تا قبل از جاده شیراز ـ بوشهر هیچ منزل مسکونی ای نبود یعنی محله علی آباد و اطراف آن نبودند و تا سال 29 یا 30 که دبیرستان فرخی ساخته شد و قبل از آن همین جاده مرز بود و همین که الان هلال احمر است.
البته تعریف می کنند که دژ محل حاکم نشین بوده و جنوب آن که پست و تلگراف بود را هم کوتی می گفتند و این دو منطقه از موقعیت بهتری برخوردار بودند و از کوتی راهی زیر زمینی به درون دژ وجود داشت.
ـ آیا این راه واقعیت دارد؟ چون بعضی می گویند که چنین نبوده و فقط راه فاضلاب بوده است.
ـ بله واقعیت داشت و مادرم می گفت وقتی یکی از خویشان ما رییس پست شده بود و ما به آنجا می رفتیم و بازی می کردیم؛ خودم هم وارد آن تونل شده بودم.
ـ سرگرمی های دوران کودکی شما چه بود و چه بازی هایی داشتید؟
•    بازی ها همان هفت سنگ و شکه ... بود اما چیزی که یادم می آید و جالب است واقعیت سال نهضتی بود که ما آن را به صورت بازی درآورده بودیم یعنی واقعه ای که خان ها، شهر های بوشهر، برازجان، کازرون و شیراز را گرفتند.


ـ اجازه بدهید از سال نهضتی بیشتر بشنویم. این حرکت از کجا شروع شد و انگیزه ی آن چه بود؟
•    انگیزه ی این کار به نظر من تحریک انگلیسی ها بود. چون شمال را روس ها گرفته بودند و پیشه وری جمهوری آذربایجان را مستقل اعلام کرد. جنوب هم که بیشتر تحت نفوذ انگلیس بود و ارتش هم قدرتی نداشت خان ها را تحریک کردند مخصوصاً خان های حیات داوود و دشتستان.
ـ خان هایی که بوشهر و برازجان را گرفتند چه کسانی بودند؟
•    بوشهر را بیشتر افراد فتح اله  خان حیات داوودی و برازجان را شاه منصور خان و اردشیر خان شبانکاره از سعدآباد گرفتند و به دست ابراهیم خان پسر غضنفرالسلطنه سپردند. مدتی هم در برازجان بودند که دژ مرکز آن ها بود.
ـ آیا دولت وقت مخالفتی هم با این حرکت از خود نشان داد؟
•    در آن زمان دولت مرکزی هیچ قدرتی نداشت؛ دولت مردان و نظامیان از بوشهر و شیراز همه فرار کردند و رفتند و بعد ها که دولت قدرت گرفت و شهر ها را از آن ها پس گرفت خان ها را به زندان انداخت و یکی از اتهاماتشان غارت اداره ی قند و شکر بود که گویا خساراتی هم از آن ها گرفتند.


ـ در رابطه با ادیان در برازجان بگویید و جز اسلام چه ادیانی بودند؟
•    در برازجان یهودی هایی بودند که کارشان زرگری و مشروب سازی بود. معروف ترین آن ها هم همان " ارزونو" بود و یکی دیگر هم به نام مختار یا "ملامخو".
در رابطه با مسیحیان یادم نمی آید البته جایی به نام کلیجا که هنوز هم هست ظاهراً کلیسا یا کنسیه بوده و بعدها به کلیجا تغییر نام پیدا کرده است.
ـ رابطه ی مردم با آن ها چگونه بود؟
ـ خیلی خوب بود. بیشتر خانه هایشان در بازار بود و به مردم خدمات می رساندند.
ـ حضور بهاییت در برازجان چگونه بود؟
•    بهاییان اوایل خودشان را نشان نمی دادند و مخفی بودند. حتا کسی مثل حاتم بت شکن به مسجد می آمد و پشت سر مرحوم اعتصامی نماز می خواند، قنوتش هم از همه مفصل تر بود و چون عطار و حکیم بود هم مردم به خانه اش می رفتند و هم او را به خانه ی خود می آوردند. بعد از آن فکر کنم سال 28 یا 29 بود که مرحوم شیخ محمدعلی فاضل دانش پژوه شروع کرد علیه بهاییان فعالیت کردن و آن ها هم دیگر عقاید خود را علنی کردند و بعد از 28 مرداد که امثال سرلشکر ایادی و خسروانی به دربار هم نفوذ کردند بیشتر علنی و آشکارا عقاید خود را بیان می کردند.
ـ خب به خودتان بگردیم. در زمانی که برای گرفتن مدرک دیپلم به کازرون و شیراز می رفتند چگونه شما توانستید در برازجان دیپلم بگیرید؟
•    سال تحصیلی 35-34 دوره دوم دبیرستان رشته ـ رشته شد. آن زمان در برازجان تا سیکل اول یعنی نهم بیشتر نداشتیم. خیلی ها به کازرون و شیراز رفتند ولی من و چند نفر دیگر نمی توانستیم جایی برویم. پس شروع به فعالیت برای دوره دوم دبیرستان کردیم البته جریانش مفصل است که دو سال پیش در اتحاد جنوب در ویژه نامه ی آقای نگهبان گفته بودم که ایشان مدیر مدرسه ی ما بود.
آن زمان چون امکانات دیگر رشته ها را نداشتیم رشته ی ادبیات را به ما دادند. دبیری هم از تهران به نام آقای سعیدی آمد و افراد دیگری هم بودند که تدریس می کردند مثل آقایان رستمی، کشاورزی و خضری.
تا سال 1337 که ما دیپلم گرفتیم هر سال که بالاتر می رفتیم برای اولین بار اولین کلاس های دبیرستان نیز تشکیل می شد و سال ششم دبیرستان وقتی دیپلم گرفتیم سیزده نفر بیش نبودیم.
ـ اولین فعالیت های حزبی شما در برازجان با حزب پان ایرانیست بود. آزادی احزاب در آن زمان چگونه بود؟
•    در دوره ی دکتر مصدق آزادی های فراوانی بود و واقعاً یک جامعه مدنی به معنای واقعی در آن دوره شکل گرفته بود. حزب توده، حزب ایران و حزب پان ایرانیسم احزابی بودند که آزادانه در برازجان فعالیت داشتند. البته حزب توده عده ی کمی عضو داشت و بیشتر هم مخفی بودند.
ـ از حزب توده در آن زمان کسی را به خاطر دارید؟
•    افراد محلی نه ولی بعضی از دبیران ما عضو حزب توده بودند. کسی به نام اسلامبولچی که اصالتاً تهرانی بود و خیلی هم فعال بود و چند نفر دیگر از محلی ها که دقیقاً یادم نمی آید ولی آقای اصغر صمیمی را هم می گفتند توده ای است که اتفاقاً دانش آموز هم بود.
ـ از حزب پان ایرانیست چه کسانی بودند؟
•    در برازجان آقای حاج ماشااله کازرونی، نماینده ی حزب بود که البته بعد بیشتر به حزب ملت  ایرانِ داریوش فروهر گروید.
آقای صفری، آقای اکبر سجادی و شخص دیگری بود به نام «حبیبو محد» که از دو طایفه ی پاپری و خسروی بود.
ـ شما جلساتتان را کجا تشکیل می دادید؟ و آیا فعالیتتان کاملاً علنی بود؟
•    آن زمان گاراژی پشت ژاندارمری بود به نام گاراژ «کل عبدو» و آن گاراژ مرکز حزب بود و ما جلسات را در آن جا تشکیل می دادیم. فعالیت ها هم کاملاً علنی بود و ما خیلی فعال بودیم. حتی در 17 مرداد 32 که دکتر مصدق انحلال مجلس را به رفراندوم گذاشت خیلی از مردم شرکت کردند ولی ما همه از حزب در یک صف آمدیم و شعار می دادیم: « رفراندوم است آرزوی ما /نام میهن است گفتگوی ما» و «دکتر مصدق رهبر ما زنده باد / تا ابد زنده و پاینده باد » (شعاری تقریباً به این شکل)
ـ سال 1337 که به شیراز رفتید ارتباطتان با افراد سیاسی در برازجان چگونه بود؟
+ وقتی من به شیراز رفتم دیگر در برازجان فعالیت چندانی نبود. آقای کازرونی را که سال 32 گرفتند و مدتی در زندان کازرون بود بعد از مراجعه به برازجان به خاطر این که او را اذیت می کردند مجبور شد به کویت برود و فکر کنم سال 38 یا 39 بود که برگشت و ما دیگر از طریق شیراز با تهران ارتباط می گرفتیم.
ـ شما از مؤسسین انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه شیراز بودید؛ امروز فعالیت های چنین انجمن هایی سخت شده است. می خواستم بدانم قدرت مانور و قوت انجمن ها در آن زمان بر چه پایه ای بود؟
•    البته آن وقت هم انجمن مخفی بود چون از نظر دولت ما نه رسمیتی داشتیم و نه می توانستیم چنان فعالیتی کنیم. البته مخفی به صورت زیر زمینی که نبودیم و به صورت غیر رسمی فعالیت می کردیم که شاید اولین فعالیت رسمی ما در سال 1340 برای ختم آیت اله بروجردی بود که فوت کردند و ما در مسجد امام کنونی که به آن سپه سالار می گفتند، اعلام ختم کردیم.
- جدا از انجمن های سیاسی، کسانی که در حال حاضر در انجمن های مردم نهاد (N.G.O) فعالیت می کنند نیز دوام چندانی ندارند. می خواستم بدانم به نظر شما ملاک و معیار هایی که برای پویایی و تداوم این انجمن ها نیاز می باشد، چیست؟
•    به نظر من این گروه ها صرفا باید صنفی عمل کنند. یعنی همان هدفی که دارند و به خاطر آن هدفی که شکل گرفته اند را دنبال کنند. برای تداوم باید خود را از مسایل سیاسی دور نگه دارند و به کار های فرهنگی بپردازند.
در آن زمان که ما فعالیت می کردیم هر چند موقعیت به شکلی بود که نمی توانستیم سیاسی نباشیم اما قبل از این که سیاسی باشیم، فرهنگی بودیم و اول کار فرهنگی انجام می دادیم. بعد شنیدم انجمن های اسلامی درتهران، مشهد، اصفهان و تبریز هم به همین شکل بودند.
ـ شما پدرتان را در سه سالگی از دست دادید و این مادر بود که شما را بزرگ کرده و همیشه همراهتان بود. از مادرتان بگویید و این که با توجه به فعالیت سیاسی شما آیا مادر در زمینه ی فعالیت های شما مخالفتی هم داشت؟
•    ایشان برای ما هم پدر و هم مادر بودند و صددرصد موافق و همراه من بود چون هرگز مخالفتی با من نداشت و البته من هم چیزی از ایشان پنهان نمی کردم. وقتی به تهران آمدم هم می دانستند که فعالیت سیاسی دارم ولی در جزییات نبودند. تا سال 42 که مرا گرفتند و به زندان افتادم چون ایشان هیچ اطلاعی از وضعیت زندان نداشتند خیلی نگران بودند. چند بار برایشان نامه نوشتم و گفتم که زندان ما آن زندانی که شما فکرش را می کنید نیست و اینجا ما در خدمت بزرگانی چون آیت اله طالقانی و مهندس بازرگان هستیم و ناراحت نباش، خب نمی توانست نگران نباشد ولی پای آمدن به تهران را هم نداشت. تا سال 44 که ما را به برازجان تبعید کردند که ایشان به ملاقات ما آمدند و برای من تقریب شد نه تبعید!
ـ از فعالیت های مادر وقتی در زندان برازجان بودید بگویید.
•    مادر نه تنها به ملاقات من بلکه به ملاقات همه ی زندانی ها می آمد و تا قبل از این که آقای کازرونی خانه ای اجاره کنند کسانی که از تهران به ملاقاتی زندانیان می آمدند مادر بودند که از آن ها پذیرایی می کردند.
تا این که شهربانی به ساواک بوشهر گزارش داد که مادر جعفری به اینجا اعلامیه می آورد و از این جهت بعد از دو ماه و نیم مرا از برازجان به یزد فرستادند ولی بعد از من نیز مادر مرتب به ملاقات زندانیان می رفت و نه تنها وقتی ما بودیم بلکه بعد از آن که مرحوم انواری و شهید عراقی هم به زندان برازجان آمدند مادر به ملاقاتشان می رفته و این را من بعد از سال 57 که آزاد شدند متوجه شدم چون بعد از آزادیشان این را به من گفتند و از مادر تشکر کردند.
ـ اما در باره دژ برازجان! خیلی ها می گویند آیت اله طالقانی در دژ برازجان زندانی بوده در حالی که واقعاً اینجا نیامدند. دلیل این که ایشان را به برازجان نیاوردند چه بود؟
•    خیر ایشان هرگز به زندان برازجان نیامدند دلیلش هم شاید به خاطر لباس و جایگاه ایشان بود.
ـ یعنی آیت اله طالقانی هرگز به برازجان نیامدند؟ چه قبل و چه بعد از انقلاب؟
•    خیر هرگز نیامدند. نه قبل و نه بعد از آزادیشان.
ـ اگر ممکن است درباره ی چگونگی ازدواجتان بگویید.
•    تهران که بودم بسیاری از دوستان ازدواج حزبی ـ سیاسی کردند ولی من مایل به این کار نبودم و به دوستان هم توصیه می کردم. حتا برای من هم دو نفر دیگر را نامزد کرده بودند اما من خودم مایل نبودم و معتقد بودم که این مسایل سیاسی ممکن است تغییر کند و این پیوند طبیعی نخواهد بود و نخواهد ماند.
از این جهت با این خانم که دختر مرحوم اعتصامی هستند و من خودم بیشتر در این خانه بزرگ شده بودم ـ ازدواج کردم. چون من تهران بودم به برازجان آمدم و ازدواج کردیم و سپس به تهران برگشتیم.
اکنون هم دو فرزند داریم یکی پسر و یکی دختر که پسرم دکترای فلسفه اسلامی خوانده و دخترم که شیراز ازدواج کرده فوق لیسانس تاریخ تشیع خوانده است.
ـ در سال 55 نهضت آزادی پس از حدود 13 سال سکوت دوباره شروع به فعالیت کرد. چرا سکوت؟
•    خب ما که به زندان افتادیم آن ها در واقع نهضت آزادی را محاکمه نکرده بودند بلکه اشخاص را محاکمه کردند آن هم به اتهام عضویت در جمعیتی که «مرام و رویه اش ضدیت با سلطنت مشروطه» است. از این جهت عده ای بیرون از زندان فعال بودند مانند آقای صدر حاج سید جوادی، آقای پولادی و چند نفر دیگر ولی آنچنان استقبالی نشد و از طرف دیگر جوان ها مانند حنیف نژاد و بدیع زادگان تشخیص دادند که دیگر مبارزه ی پارلمان تاریستی و لذا نهضت عملاً از سال 1342 به بعد تعطیل بود ولی قانونی به جایی نمی رسد و باید کار مسلحانه کرد و از این جهت که به صورت قانونی محاکمه و منحل شده باشد نه، هرگز حزب منحل نشد.
در سال46 که ما آزاد شدیم یعنی مهندس عزت الله سحابی، مهندس ابوالفضل حکیمی و بنده که اتهاممان یکی بود و مدت زندانمان هم یکی بود، ما هم به این نتیجه رسیده بودیم که دیگر فعالیت سیاسی به صورت قانونی و پارلمان تاریستی کارایی ندارد. ولی چون هنوز از لحاظ جسمی و فکری قدرت کار چریکی نداشتیم، من و مهندس سحابی رفتیم و با مجاهدین همکاری کردیم. البته هیچ کدام از مجاهدین حتا کسانی چون حنیف نژاد که سازمان را خودشان تأسیس کرده بودند نسبت به گذشته ی خود پشیمان نبودند و نه بدگویی می کردند بلکه خود را فرزندان معنوی مهندس بازرگان می دانستند و آغاز کار خود را از نهضت آزادی می دانستند.
سال 55 که ما را دعوت کردند و گفتند که می خواهیم دوباره نهضت آزادی را احیا کنیم، از آن جهت که در سال 54 انحرافی در مجاهدین به وجود آمده بود و ما دیگر با آن ها همکاری نداشتیم، مجدداً فعالیت را شروع کردیم.
ـ در سال 54 جز محدود افرادی از مجاهدین بیشتر آن ها به مارکسیست ها پیوستند در حالی که مجاهدین از بزرگ ترین حزب مبارزاتی آن زمان بود. به راستی مارکسیست ها چه داشتند که در آن زمان توانستند این گونه تاثیری بر مسلمانان بگذارند تا جایی که حتا مجتبی طالقانی نیز به آن ها پیوست.
ـ در این زمینه تحلیل های بسیاری شده است و یک تحلیل از آقای شاهسوندی است که در مجله ی چشم انداز ایران در سی و چند شماره خیلی خوب تحلیل کرده است و به نظر من بهترین تحلیل در این مورد از آقای سعید شاهسوندی است چون خود ایشان هم در همین جریان بودند و جزء سه نفری بودند که باید از بین می رفتند: شریف واقفی و لباف نژاد و شاهسوندی. خود او می گفت وقتی ساواک مرا گرفت گفتند می دونی به شما لطف کردیم و جانتان را نجات دادیم! گفت من باور نکردم ولی بعد فهمیدم که راست می گفته اند.
ـ یک مسئله مطرح است که می گویند تا قبل از 17 شهریور نهضت آزادی به اصلاح رژیم اعتقاد داشت، آیا این درست است؟
•    خیر؛ چنین نبود. ببینید نهضت آزادی از همان سال 55 به بعد به دو گروه تبدیل شدند یکی ما جوان ها بودیم ـ آقای مهندس بازرگان هم می گفت این جوان ها ـ  که رادیکالتر بودیم و می گفتیم رژیم باید از بین برود و آقای مهندس بازرگان ( البته آیت اله طالقانی در زندان بودند) و افرادی چون دکتر سحابی، حسن نزیه، صدرحاج سید جوادی و دیگران معتقد به تغییر رژیم بودند ولی به تدریج و به شکل اصلاح و گام به گام. یعنی معتقد بودند که ما باید سنگر به سنگر را بگیریم و بعد به جایی برسیم که ملت یکپارچه خواهان تغییر رژیم باشد و به صورت خیلی طبیعی و با هزینه کم این اتفاق بیافتد و در کل با کار انقلابی تند موافق نبودند. البته با نظر ما تناقضی هم نداشت و ما انرژی مان را در جای دیگر صرف می کردیم و جمعیتی درست کردیم به نام «جنبش مسلمانان ایران».
ـ جنبش مسلمانان ایران چند نفر بودند و نوع فعالیتشان چگونه و چه زمانی تشکیل شد؟
•    حدوداً اواخر سال 55 و اوایل سال 56 ما نه نفر بودیم که جنبش را تاسیس کردیم. پنج نفر از نهضت آزادی بودیم: دکتر فریدون سحابی، مهندس عبدالعلی بازرگان، هاشم صباغیان، مهندس محمد توسلی و بنده. چهار نفر دیگر هم آقایان میرحسین موسوی، مهندس حریری، دکتر پیمان و حاج حمزه بودند و چون مجاهدین دیگر نمی توانستند فعالیت کنند ما نه نفر برای پشتیبانی از مجاهدین جنبش مسلمانان ایران را تاسیس کردیم.
ـ پس شما خودتان به انقلاب معتقد بودید؟
•    بله معتقد بودم و اعلامیه می دادیم و این اعلامیه ها هم خیلی خیلی موثر واقع شد.
ـ اعلامیه ها به چه نام هایی و چگونه پخش می شدند؟
•    اعلامیه ها به نام های دانشجویان جنبش مسلمانان، به نام بازار و ... در حالی که ما فقط 9 نفر بودیم و به گونه ای آن ها را پخش می کردیم که خیلی فراگیر می شد. مثلاً چند تا از اعلامیه ها را در منزل آقای دکتر محمد ملکی می انداختیم و ایشان هم چون می دید چیز خوبی است خودشان تکثیر و پخش می کردند و دیگران هم همین طور....
یادم می آید یک روز مهندس بازرگان گفت اعلامیه ای به دست من رسیده و خیلی جالب است ولی قلمش به این جوان ها می خورد (که به من و فریدون سحابی اشاره می کرد).
ـ سرانجام جنبش مسلمانان ایران چه شد؟
•    بعد از مدتی دکتر پیمان جدا شدند و خودشان جنبش مسلمان مبارز را تاسیس کردند و تا تیر ماه سال 57 فعالیت ما به شدت ادامه داشت که بعد مهندس موسوی و خانم رهنورد به آمریکا برای فعالیت رفتند ولی بعد از 5 یا 6 ماه برگشتند و گفتند آنجا محل درستی برای فعالیت نیست. ما هم دیگر بیشتر در نهضت آزادی فعالیت می کردیم. در آن روزها مهندس بازرگان هم به رفتن شاه معتقد بود ولی هرگز به قیام مسلحانه اعتقادی نداشت.
ـ یعنی مهندس بازرگان تا آخر هم معتقد به کار مسلحانه علیه شاه نبودند؟
•    خیر؛ ایشان شخصاً به چنین کاری اعتقاد نداشتند. یادم می آید سال 57 اعلامیه ای داده بودند بنام «شاه باید برود» که آقای میرحسین موسوی به مهندس بازرگان گفت چرا شما در اعلامیه نوشته اید جانشین شاه؟ این که یعنی ولیعهد. مهندس بازرگان گفت: نه این هرگز این معنا را نمی دهد چون من گفته ام شاه برود، هر کس که جانشین شد، یزیدبن معاویه هم باشد فقط شاه برود!
میرحسین با این که عضو نهضت آزادی نبود ولی همکاری داشت و توقع داشت لحن مهندس بازرگان هم انقلابی باشد.
مهندس بازرگان می گفت باید گام به گام به جلو رفت و همیشه یک ارزیابی از پشت سر خود داشته باشیم ببینیم چکار کرده ایم و چند گام به جلو آمده ایم. اگر اشتباه کرده ایم آن را اصلاح کنیم و برای جلو رفتن گام بهتری برداریم ولی ما جوان ها می گفتیم باید به صورت انقلابی به جلو رفت.
ـ دکتر جعفری الان می گوید انقلاب یا اصلاحات؟
•    الان می گویم اصلاحات، اما انقلاب هم به موقع خودش. من به هیچ وجه مخالف انقلاب نیستم ولی آن روشی که ما داشتیم درست نبود.
ـ به نظر شما چه عواملی باعث سرنگونی شاه در سال 57 شد؟
•    من با تحلیل شهید بهشتی موافقم که گفتند: اگر ایدئولوژی دکتر شریعتی، عملیات مسلحانه مجاهدین (حتا نگفت چریک ها که فداییان هم جزء آن ها باشد) و رهبری امام خمینی نبود این رژیم از بین نمی رفت. البته نه این که از بین نمی رفت چون این را مرداد 57 گفتند و به این شکل گفتند آنچه که باعث می شود این رژیم از بین برود تلفیق این سه می باشد.
ـ آیا اکنون هم معتقدید که زمان انقلاب، زمان خوبی بود؟
•    خیر، الان می گویم ای کاش این حرکت ده سال دیگر ادامه پیدا می کرد، پخته تر می شد و کادر متخصص تربیت می شد.
ـ خب از دوران انقلاب بسیار گفته شده و اگر اجازه بفرمایید به دولت مهندس بازرگان و نقش شما در آن بپردازیم. شما در مرحله ی ترمیم دولت، معاونت پژوهشی وزیر علوم که دکتر حبیبی بودند را قبول کردید. آیا وزارتخانه ای هم به شما پیشنهاد شد؟
•    وقتی که امام به مهندس بازرگان پیشنهاد تشکیل دولت موقت را داد و پس از آن کش و قوس ها که مهندس بازرگان قبول کردند. ما اعلامیه دادیم و گفتیم مهندس بازرگان شما هیچ نگرن نهضت آزادی نباشید، ما نهضت آزادی را اداره می کنیم و شما آن وظیفه ای را که امام به عهده تان گذاشته به خوبی انجام دهید. آن وقت ها مهندس سحابی در پاریس بود و وقتی آمد گفت کار بسیار خوبی کرده اید و نظر من هم همین است که کار اجرایی نگیریم. تا این که بسیاری از وزرا استعفا کردند و علیه دولت اقداماتی شد. آیت اله طالقانی ما را جمع کرد و گفت که دیگر شما باید از تصمیمتان صرف نظر کنید و وظیفه ی شرعی شماست که با دولت همکاری کنید و این بود که ما قبول کردیم و مهندس سحابی به عنوان رییس برنامه و بودجه، آقای علی اسپهبدی به عنوان وزیر کار و دکتر حبیبی به عنوان وزیر علوم ... آن وقت رو به من کرد و من گفتم من کار اجرایی نکرده ام و هرگز وزارت قبول نمی کنم؛ آقای دکتر حبیبی گفت پس معاونت پژوهشی من را قبول کن و من چون کارهای پژوهشی کرده بودم قبول کردم. البته نه به عنوان کار اجرایی و صرفاً  کار پژوهشی. ولی بعدها آقای حبیبی کاندیدای ریاست جمهوری شد و همه ی کارهای اجرایی و از جمله اداره ی دانشگاه ها و حتا فراهم شدن مقدمات انقلاب فرهنگی همه و همه به دوش بنده افتاد.
ـ وزارت ایشان و معاونت شما چه مدت بود؟
•    حدود 9 ماه بود تا اینکه ما نماینده مجلس شدیم؛ تا روز افتتاح مجلس هم کار وزارتخانه را انجام می دادیم یعنی مسئولیت ما در وزارت فرهنگ و آموزش عالی تا هفتم خرداد 59 ادامه داشت.
ـ  از مجلس خبرگان و کاندیدا شدنتان بگویید. 
•    وقتی مجلس خبرگان می خواست تشکیل شود بنده کاندیدای استان بوشهر شدم. آمدم برازجان و اتفاقاً یکی از افرادی که خیلی از من حمایت کرد آقای کازرونی بود. در مناظره ای که در مسجد امیرالمؤمنین بوشهر بین ما و آقای نبوی صورت گفت آقای نبوی گفتند: به خدا اگر من تکلیف شرعی خودم نمی دانستم، شخصاً به آقای جعفری رأی می دادم. من هم بعد از صحبت هایم گفتم که بنده آقای نبوی را صاحب صلاحیت می دانم و اگر به من رای دادید در خدمتتان هستم و ندادید هم باز در خدمتتان هستم. که از مجموع حدود 000/100 رای حدود 75000 رای به آقای نبوی و 25000  نفر هم که احتمالا برازجانی ها بودند به بنده رای دادند. همان وقت من به آقای کازرونی گفتم این مجلس خبرگان چون موقت است شرکت می کنم ولی برای مجلس شورای اسلامی چون چهار سال به طول می انجامد من کاندیدا نمی شوم چون کار من فرهنگی و دانشگاهی است.
بعد از این که جریان ریاست جمهوری پیش آمد و کاندیدای ما دکتر حبیبی بود و خیلی هم برایش تبلیغ می کردیم و البته به بیشتر جاها که می رفتیم  دوستان می گفتند که ما به آقای بنی صدر قول داده و می خواهیم به ایشان رای دهیم.
بعد از جریان ریاست جمهوری که کاندیدای ما رای نیاورد و بنی صدر رای آورد دوستان گفتند که باید گروهی وارد مجلس شود که همفکر و با برنامه باشند. واقعاً من از اول تمایل نداشتم اما به اصرار دوستان و بر خلاف قولی که به آقای کازرونی داده بودم و بارها هم گله کرده بود و البته گله اش هم بجاست؛ من کاندیدای مجلس شدم. با کاندیدا شدن من، آقای کازرونی یکه خورد چون فکر می کرد کسی در مقابلش نیست. (یعنی کسانی بودند که کاندیدا شدند ولی رای قابل توجهی نداشتند).
ـ چند نفر دیگر جز شما بودند؟
•    افراد جدی بعد از من آقای کازرونی، سید جواد هاشمی از سازمان مجاهدین و ماشاءاله جاسمی، آقای روزبه و آقای شجاع الدین؛ در کل هفت نفر بودیم.
ـ جمع آرا چقدر بود و دیگران چقدر رای آوردند؟
•    کل آراء حدود 34000 رای بود. من 20000 رای آورده بودم ولی صندوق سعدآباد را همانجا باز کرده بودند که آن صندوق باطل شد و رای من شد 18500 و آقای کازرونی هم 7000 رای آوردند.
ـ مسئولیت های شما در مجلس؟
•    تا دو سال اول من در کمیسیون آموزش عالی فعال بودم. با توجه به سابقه ی کاری که داشتم و هم در صحن مجلس فعال بودیم اما از سال 60 به بعد که جریان های مختلف علیه ما پیش آمد ما دیدیم که در صحن علنی مجلس نمی توانیم کاری انجام بدهیم و گفتیم چه کمیسیونی را انتخاب کنیم؟ به صلاحدید یکی از دوستان کمیسیون برنامه و بودجه را انتخاب کردیم. گفتیم هم خودمان چیزی یاد بگیریم و هم به نفع بعضی از مناطق این برنامه را اداره کنیم ولی در صحن علنی فقط رای می دادیم و گاهی هم اظهار نظر می کردیم و کمتر فعال بودیم ولی در کمیسیون ها فعال بودیم.
ـ بعد از چهار سال نمایندگی به چه کاری مشغول شدید و چرا برای دوره ی دوم کاندیدا نشدید؟
•    شاید اگر برای دوره ی دوم کاندیدا می شدم رای هم می آوردم و شاید هم نه! اما من اصلاً کاندیدا نشدم و اوایل دوره دوم به دانشگاه تهران برگشتم. هم درس می دادم و هم ریاست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران را بر عهده داشتم.
وقتی رئیس کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران بودم شنیدم مجلس یک دستگاه صحافی برای کتاب های چاپ سنگی و خطی از آلمان آورده اند و از آن استفاده می کنند. رفتم پیش آقای هاشمی رفسنجانی گفتم این دستگاه صحافی را به من بدهید تا در دانشگاه تهران از آن استفاده کنیم. گفت: قبل از این که حرفتان را بزنید بگو ببینم چرا برای مجلس دوم کاندیدا نشدید؟ گفتم: آقای هاشمی شما خوب می دانید که پیغمبر فرموده است « رحم اله  امراً عرفَ قدرهَ» (خدا رحمت کند کسی که قدر خودش را بداند) من هم در دانشگاه بهتر می توانم خدمت کنم چون اینجا بنگاه کارگشایی است و شما می دانید که از ما در مجلس دیگر کاری بر نمی آید. گفت: هر جا باشید از شما حمایت می کنیم. گفتم خیلی ممنون آن ها فقط اجازه بدهند ما درسمان را بدهیم دیگر نیازی به حمایت شما هم نداریم. به هر حال من چون در دوره مجلس اول دیدم که دیگر نمی گذارند ما وظیفه مان را انجام بدهیم دیگر از کاندیدا شدن در دوره ی دوم صرف نظر کردیم.
ـ شایع شده بود که شما چهار سال را تمام نکرده و استعفا داده اید. این حقیقت دارد؟
•    خیر ما هرگز به فکر استعفا هم نیافتادیم (در این لحظه دکتر جعفری لوح تقدیری که از امام خمینی در روز پایان مجلس اول به ایشان داده بودند را همراه با عکسی که در آخرین روز با دیگر نمایندگان گرفته بود برای ما آوردند) حتا ما تا دو ماه بعد از مجلس اول هم اجازه داشتیم که به مجلس برویم و بدون کنترل به راحتی آمد و رفت کنیم و اتفاقاً من هم خیلی می رفتم.
ـ با توجه به تجربه ی کم، مجلس اول با چه مشکلاتی مواجه بود و اولین موضوعی که به عهده ی مجلس گذاشته شد، چه بود؟
•    مجلس اول فراز و نشیب فراوان داشت. هم از نظر قانون گذاری تجربه خیلی کم بود و هم حوادث فراوانی در آن دوره رخ داد که بیشتر آن ها را به مجلس واگذار می کردند و اولین مسئله ای که به مجلس احاله کردند موضوع آزادی اعضای سفارت آمریکا یا همان لانه ی جاسوسی بود. البته ظاهرا به عهده ی مجلس گذاشته شد، چون تصمیمات جای دیگری گرفته شده بود. در آخر هم به آن صورت درآمد که الجزایر واسطه شد و سرو ته قضیه را به هم آوردند. البته ما بعد ها شنیدیم که دعوای بین جمهوری خواهان و دموکرات ها باعث شد که این عده افراد سفارت آمریکا باقی بمانند تا بعد از انتخابات که به نفع ریگان بشود و دموکرات ها رای نیاورند.
ـ موضوع مهم دیگر شروع جنگ بود. گویا شما همراه با هیئتی به مناطق جنگی سر می زدید. اوضاع جبهه ها در آن روزها چگونه بود؟
•    ما در جنگ فعال بودیم و هم به جبهه می رفتیم و هم شهرستان های مختلف برای تبلیغات جنگ و در مجلس هم فرماندهان را فرا می خواندیم و درگیر مسایل جنگ بودیم.
اواخر مهرماه بود و هنوز خرمشهر اشغال نشده بود که همراه با خانم طالقانی و آقای محمدی گرگانی به اهواز رفتیم. در اهواز کسی نبود و بیشتر به شهر مردگان می ماند. در آنجا به استانداری رفتیم برای دیدن شهید چمران البته مقر جنگ های نامنظم جای دیگری بود ولی ایشان در قسمت زیرزمین استانداری مستقر بودند.
غروب بود که شهید چمران از عملیات برگشت و ما را که دید خیلی خوشحال شد. بعد از خوردن شام البته از همان غذایی بود که برای رزمندگان می بردند ـ به پایین رفتیم و شهید چمران تا صبح با ما درد و دل می کرد که کمکی به ما نمی کنند و وسایل نمی فرستند حتی من آر پی جی هفت زن چند نفر از لبنان آورده ام و حدود 900-800 تفنگ برنو وام یک دارم در حالی که هزار و دویست نفر اینجا برای جنگ های نامنظم آموزش داده ام و آماده هستند.
همانجا خانم طالقانی به تیمسار ظهیر نژاد تلفن کردند که ایشان در دزفول بود، فرمانده نیروی زمینی بود و فردا که ما نزد ایشان رفتیم در یک زیرزمینی بود که شصت پله باید به پایین می رفتیم.
بالاخره خانم طالقانی تلفن کرد و گفت چرا تجهیزات برای دکتر چمران نمی فرستید؟ گفت چشم من فردا برایشان می فرستم.
فردای آن روز که ما به دیدار تیمسار ظهیر نژاد رفتیم من گفتم قولی که دیروز دادید چی شد؟
گفت: من که تلفنی نمی توانستم حرفی بزنم. دو هواپیما کلاشینکف از کره شمالی آورده اند و همه را مستقیم برای سپاه فرستاده اند من هیچ ندارم که بفرستم. بگویید برود از سپاه بگیرد.
ـ در آن منطقه که بودید دیداری نیز با بنی صدر داشتید. در آن دیدار چه گذشت؟
•    بنی صدر در پایگاه وحدتیه می نشست که جایگاه شکاری نیروی هوایی بود که برای شاه هم ساختمانی خیلی شیک درست کرده بودند. ما سه نفر پیش بنی صدر رفتیم و به ایشان گفتیم: جناب بنی صدر خانه ی ما که ایران باشد آتش گرفته است ما همه وظیفه داریم با هر وسیله ای آبی بر روی آتش بریزیم تا خاموش شود. شما الان نباید با چمران اختلاف داشته باشید و نه با حزب جمهوری اسلامی و تمام تلاشتان را باید متمرکز کنید برای نجات ایران و اختلافات شخصی را کنار بگذارید.
تیمسار فکوری و چند نفر دیگر بیرون نشسته بودند؛ بنی صدر او را صدا زد و گفت: آقای فکوری بیا و برای آقای جعفری بگو ببینم امروز شما چکار کردید و من چکار کردم. ایشان هم آمدند و از جابجایی گردان ها و چند مانور نظامی که انجام داده بودند برای ما تعریف کرد.
آقای بنی صدر گفت: این کار ها را کرده ایم و اما از اختلافی که با آقای چمران گفتید؛ من هیچ اختلافی با وی ندارم و او دارد کار خودش را می کند و منم کار خودم را. گفتم خب کمکش کنید. گفت: من چیزی ندارم کمک کنم و کاری هم به کارش ندارم. اما آقای جعفری اختلاف ما با حزب جمهوری اسلامی ریشه ای است و به این سادگی حل نمی شود و من تعهد دارم که تا جنگ تمام نشود از این ساختمان بیرون نروم. خلاصه ما دیدیم که فایده ای ندارد و اتفاقاً وقتی می خواستیم برویم آقای رجایی، هاشمی رفسنجانی و خامنه ای را دیدیم که آقای خامنه ای ماندند و ما سه نفر همراه با هاشمی رفسنجانی و رجایی و چند نفر دیگر که آقای هادی خامنه ای هم بود با یک هواپیمای نظامی به تهران برگشتیم.
توی هواپیما من کنار آقای هاشمی نشسته بودم و از دزفول تا تهران با ایشان صحبت کردم البته او سیاستمدارتر از بنی صدر بود و نمی گفت اختلاف دارد بلکه می گفت هیچ اختلافی نداریم و کمک می کنیم اما مقصر بنی صدر است که دارد کارشکنی می کند و فلان هنگ و گردان را نمی گذارد که بروند و ...
متاسفانه ما همان موقع متوجه شدیم که جنگ، وسیله ای شده است برای بعضی تسویه حساب ها.
ـ خوب این اتفاق 14 اسفند 59 بود که اختلاف بنی صدر با حزب جمهوری اسلامی آشکار شد. از 14 اسفند بگویید.
•    اتفاقا من هم آنجا بودم و عده ای را می گرفتند که جاسوس حزب جمهوری اسلامی است و عده ای از حزب اللهی ها هم شعارهای فراوانی می دادند، عکس دکتر مصدق را کشیده بودند در حال بوسیدن دست ثریا و شعارهایی علیه بنی صدر می دادند ... و ما دیدیم که اختلاف خیلی شدید است ما سعی کردیم با هر دو طرف حرف بزنیم و وقتی نزد آن ها می رفتیم می گفتند شما درست می گویید ولی باید یا اینطرف باشید و یا آن طرف. ما می گفتیم ما طرف انقلاب را داریم.
ـ بنابراین طرح عدم کفایت سیاسی رییس جمهور به نوعی از حزب جمهوری اسلامی بیرون آمد و گویا شما اولین سخنران در مخالفت با این لایحه در مجلس بودید؟
•    به هر حال ما دیدیم که طرح عدم کفایت سیاسی به صورت نادرست و غیر قانونی و به وسیله ی بعضی از همین دوستان تهیه شده است و از این جهت ما رفتیم و به عنوان مخالف سخنرانی کردیم که پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق بودند و ما مخالف لایحه بودیم.
ـ در واقع به حمایت از بنی صدر!
•    خیر به حمایت از بنی صدر نبود. فردای آن روز دو نفر از مخالفان نیامدند و من همراه با خانم طالقانی و مهندس سحابی سخنرانی کردیم. اتفاقاً من در همین سخنرانی گفتم که ما به هیچ وجه طرفدار آقای بنی صدر نیستیم و دفاع ما از انقلاب اسلامی است و گفتیم که اتفاقاً کاندیدای ما برای ریاست جمهوری فرد دیگری بود که حاضر است (دکتر حبیبی هم نشسته بود) و ما اصلاً آقای بنی صدر را به عنوان کاندیدای ریاست جمهوری قبول نداشتیم و هیچ تبلیغی هم برای ایشان نکردیم و این شما بودید که می گفتید صد در صد بنی صدر (اشاره کردم که آقای حائری فومنی هم آنجا نشسته بود و خندید گفتم آره اونم به خودش داره می گیره) بعد گفتم دفاع من از ایشان نه به عنوان شخص بلکه به عنوان رییس جمهوری است. همانگونه که امیرالمؤمنین از عثمان که دفاع می کرد. دفاعش از شخص عثمان نبود بلکه برای اسلام بود.
آنجا آیت الله خامنه ای که آن وقت نماینده بود اشاره ای به من کرد و سخنرانی من که تمام شد آقای هاشمی رفسنجانی که رئیس مجلس بود گفت متشکرم ولی شما باید یا این طرف باشید یا آن طرف! من خیلی سریع سرم را بلند کردم و به پشت سرم که نشسته بود گفتم من طرف حقم. گفت نمی شه.
در جلسه تنفسی دادند؛ رفتیم توی زیرزمین و لبه ی میز چایی گذاشته بود. اتفاقاً من وقتی رفتم چای بردارم، آیت الله خامنه ای یک طرف و آقای هاشمی طرف دیگرم بود. رو به آقای خامنه ای کردم و گفتم صحبت های من چطور بود؟ گفت خیلی خوب بود. گفتم چرا اشاره کردید؟ گفت از عثمان اسم بردید و چون اینجا نمایندگان سنی هستند گفتم مبادا بهشون بر بخوره؛ گفتم شما که به من می گویید جعفری سنی، خودم بیشتر رعایت می کنم. (همراه با خنده)
بعد به آقای هاشمی گفتم چطور بود؟ گفت: خوب بود ولی همانطور که گفتم شما باید یا اینور باشید یا آن ور!
گفتم آقای هاشمی ماری به زمین انداخته اید، فردا این مار اژدها می شود و نمی توانید بگیریدش. گفت: نگران اونم نباش. گفتم چکار می کنید؟ گفت: با یه فتوا درستش می کنیم.
گفتم آقای هاشمی آن هایی که گوششان بدهکار فتواست اهل شلوغ کردن و به خیابان ریختن نیستند و آن هایی که اهل شلوغ کردن هستند، گوششان بدهکار فتوا نیست. گفت: اونم درست می کنیم.
من همانطور که بین هر دو ایستاده بودم، گفتم: خدایا تو شاهد باش من آنچه را که وظیفه داشتم گفتم.
ـ بعد از سخنرانی موافقین و مخالفین هنگام رای گیری شما حضور داشتید؟
•    وقت رای گیری ما یازده نفر بودیم که از صحن علنی مجلس بیرون رفتیم و اصلاً رای ندادیم و نفر دوازدهم که آقای صلاحی نماینده قائنات بود و اتفاقاً سنی هم بود، ایشان به نفع بنی صدر رای داد. ولی ما یازده نفر اصلاً رای ندادیم. بعد در تابلوی مجلس نوشتند دوازده نفر رای به نفع بنی صدر!
ـ گویا شروع تنش ها برای شما از همین جا شروع شد؟
•    بله بعد از آن وقتی که از مجلس بیرون می رفتیم عده ای شعار می دادند مرگ بر بنی صدر، مرگ بر لیبرال. من هم لبخندی زدم و از کنارشان رد شدم. نه پاسداری داشتم و نه ماشین سواری چون مجلس تا خانه ما نزدیک بود و گاهی پیاده، گاهی هم با اتوبوس می رفتم. به هر حال ما آدم بدی شدیم که طرفدار بنی صدر هستیم و آن جوّی که علیه ما به راه افتاد.
ـ از آن به بعد این جوّ به برازجان کشیده شد. انعکاس آن در برازجان چگونه بود؟
•    توی برازجان کسی نمی گفت که جعفری چه گفته و آقای رحیمی، امام جمعه برازجان بود که سردمدار این حرکت علیه ما بود و یادم می آید کسی خیلی اصرار کرد که نطقی که داشته ای را برایش بفرست من نطقم را فرستادم و ایشان گفته بود حالا دیگر کار از کار گذشته است و مشخص شد که دارد زمینه را برای نمایندگی خودش مهیا می کند. حتا گفته بود درست است که نماینده ی شما به فکرتان نیست ولی من برایتان یخچال می آورم، کولر می آورم و فلان می کنم ...
یه خاطره اینجا هست که گفتنش خالی از لطف نیست. سال 65 بود که من دیگر نماینده نبودم و بانک ملی اعلام کرد که بیایید و کوپن بنزین بگیرید ما در صف بودیم که نزدیک غروب اعلام شد شب شده و فردا صبح بیائید. صف که شکست جوانی بلند قد و حزب الهی آمد طرف من و گفت تو فلانی نیستی؟ گفتم: چرا. گفت: منو ببخش گفتم: مگه چکار کردید؟ گفت روز عدم کفایت سیاسی بنی صدر یادتون هست که وقتی از مجلس بیرون می آمدید عده ای علیه شما شعار می دادند و تو هم لبخند زدی؟ گفتم: همه ی این ها را یادم هست ولی شما را یادم نیست. گفت من هم توی جمعیت بودم و شعار می دادم. گفتم: شما معنی لبخند مرا فهمیدید؟ گفت: نه گفتم: معنی لبخند من این بود که شما روزی متوجه می شوید که گول خوردید. گفت: واقعاً همینطور است. گفتم: حالا چرا می گویید مرا ببخش؟ گفت به خاطر امام که فرماندهی کل قوا را از بنی صدر گرفته بود ما هم رفتیم و حالا فهمیدیم جریان چی بوده... گفتم همین که فهمیده ای بخشیده شده ای و من هیچ حقی بر گردن شما ندارم.
ـ دکتر اگر ممکن است خیلی واضح و روشن بگویید مخالفت شما در رابطه با طرح عدم کفایت سیاسی بنی صدر در چه مسئله ای بود؟
•    ما می گفتیم برخورد با رییس جمهور در این شرایط جنگی به این شکل درست نیست. ما می گفتیم با هم مذاکره کنید و بالاخره آقای بنی صدر هم در جبهه کارهایی کرده است که از نظر هیچ کس پوشیده نیست و همیشه در جبهه بوده و حالا هم در جبهه است (البته آن وقت به این منظور به تهران آمده بود) و نباید کارهای مثبتش هم نادیده بگیریم و اولین رییس جمهور را وقتی به این شکل برکنار کنیم سنتی می شود برای بعدها و به ضرر انقلاب و کشور است.
ـ در رابطه با بنی صدر آنچه در عوام مطرح است این است که ایشان به کشور خیانت کرده و مخصوصاً در بحث جنگ می گویند اطلاعات کشور را به دشمن داده. شما این قضیه را تایید می کنید؟
•    به هیچ وجه تایید نمی کنم. اطلاعات جنگ اصلاً دست بنی صدر نبود که بخواهد به دشمن بدهد و دشمن اگر اطلاعاتی به دست آورد به وسیله ی رادارها و ماهواره های آمریکا بود.
  ـ خب بالاخره ایشان فرمانده کل قوا بود.
•    بله ولی باز هم اطلاعات کاملی نداشت و اگر هم داشت با توجه به اسنادی که منتشر شده مثلاً درباره ی مسعود رجوی اسناد فراوانی داریم ولی درباره ی بنی صدر حتا یک جا هم گفته نشده است که ایشان کوچکترین همکاری با دشمن داشته است.
ـ شما پیش از این ها نیز اختلافاتی با بنی صدر داشته اید و به موضوع سال 40 و شورای انجمن اسلامی دانشگاه بر می گردد. در این زمینه چه صحبتی دارید؟
•    من که به تهران رفتم عضو انجمن اسلامی دانشجویان دانشسرای عالی شدم. انجمن اسلامی شورایی داشت که همه با هم ارتباط داشتند. بعد حنیف نژاد گفت تمام افرادی که عضو شورای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران هستند فارغ التحصیل هستند و بیایید کاندیدا بشویم چون ما خودمان دانشجو هستیم. من هم قبول کردم و به منزل آقای صباغیان رفتیم. آقای بنی صدر و دیگران هم آمده بودند و بعد از صحبت هایی که من و حنیف نژاد داشتیم رای گیری که شد همه ی افراد قدیم کنار گذاشته شدند و به ما رای دادند. همانجا آقای بنی صدر با ما خوب نبود و بعد که به فرانسه رفته بود هم چند بار برای من پیغام دادند که فلان کتاب را برای من بفرست و فلان کار را بکن و من هم نکردم چون ایشان خود را نماینده جبهه ملی می دانست و قطب زاده، نماینده ی نهضت آزادی بود و به شدت هم با هم مخالف بودند. سال 57 هم من رفتم فرانسه. ماموریتی از نهضت آزادی داشتم برای این که نهضت آزادی ایران و اروپا و آمریکا را با هم هماهنگ کنیم. آقای دکتر یزدی و چند نفر دیگر از آمریکا آمده بودند و من و دکتر فریدون سحابی از ایران و آقای قطب زاده و چند نفر دیگر از اروپا بودند.
رفتیم آلمان و صحبت کردیم. در آنجا همه ی بچه ها می گفتند که اختلاف ما و بنی صدر خیلی شدید است و نه تنها اختلاف داریم بلکه علیه نهضت آزادی خیلی کارشکنی می کند. بعد که من به دیدن دکتر حبیبی در جنوب فرانسه رفتم، گفت که من از دست این دو نفر فرار کرده ام چون همیشه قطب زاده و بنی صدر با هم دعوا داشتند و من را بین خود قرار می دادند من هم خسته شده و آمده ام اینجا. (به آقای دکتر حبیبی می گفتند شیخ، یعنی شیخوخیت می کند بین این دو) بعد هم که بنی صدر به ایران آمد ما هیچ ارتباطی با ایشان نداشتیم.
بعد از ریاست جمهوری ایشان هم ما به گفته ی امام که گفتند از رییس جمهوری پشتیبانی کنید ما قبول کردیم و حتا چند بار هم به دفترشان رفتم برای وساطت و همیشه هم جواب رد به من می داد. یک بار گفتم چرا آقای میرحسین موسوی را به عنوان وزیر امور خارجه معرفی نمی کنی؟ گفت: ایشون توی روزنامه اش به من فحش می دهد چطور او را وزیر امور خارجه کنم؟ گفتم: آقای بنی صدر مگر شما نمی دانید که اگر ایشان را وزیر کنید اولاً دیگه روزنامه ندارد ثانیاً دیگر وزیر شماست و به شما فحش نمی دهد. گفت: نه جانم من از این کار ها نمی کنم. البته بعداً وادارش کردند که وزیر امور خارجه هم برای مدتی شد.
ـ بعد از مجلس اول شما دیگر کاندیدا نشدید و به دانشگاه تهران برگشتید تا چه سالی تهران بودید و چگونه شد که به شیراز آمدید؟
•    تا سال 67 تهران بودیم و بعد از این که خانمم مریض شدند و بنا به درخواست همکلاسی های قدیم که دیگر همه استاد بودند مخصوصاً دکتر رستگار فسایی با توجه به این که از لحاظ آب و هوایی بهتر و به برازجان هم نزدیک تر بود، به شیراز آمدیم.
ـ چگونه شد که از سیاست جدا شدید و به کارهای فرهنگی روی آوردید؟
•    البته اگر از سیاست دست بکشم، سیاست از من دست نمی کشد. ولی در جلساتی که بعد از مجلس در تهران داشتیم، همراه با آقای مهندس سحابی، یوسفی اشکوری، محمدی گرگانی، مصطفا تبریزی، مرحوم نصراللهی که نماینده ی آبادان بود و دیگران که ده ـ پانزده نفر بودیم به این نتیجه رسیدیم که یکی از بزرگ ترین کمبودهای این مملکت مسایل فرهنگی است و مسایل سیاسی بدون کار فرهنگی به جایی نمی رسد. کار فرهنگی هم مسایلی ذهنی است که از صحنه ی عمل و اجتماع دور است. بنابراین باید کار فرهنگی ـ سیاسی انجام بدهیم. اگر کار سیاسی کنیم باید بر اساس فرهنگ و عقیده باشد.
من در این زمینه بیشتر رعایت کردم و نه از سیاست دست کشیدم و نه خودم را دور نگه داشتم بلکه بیشتر به مسئله ی فرهنگ توجه داشتم.
ـ در دوره های بعد آیا هرگز به فکر کاندیدا شدن برای مجلس نبودید؟
•    در دوره ی ششم آقای شعله سعدی به من گفتند که برای مجلس کاندیدا بشو چه از شیراز و چه از دشتستان که در جوابشان گفتم کاندیدا نمی شوم چون معتقدم در دانشگاه بهتر می توانم خدمت کنم تا در مجلس. گفت به خاطر آقای خاتمی کاندیدا بشو. گفتم: اتفاقاً به خاطر آقای خاتمی من در دانشگاه می مانم برای این که اگر در مجلس بروم و قوانینی بگذرد که من قبول نداشته باشم طبق اصول دموکراسی چون اکثریت رای داده باید ما هم تسلیم باشیم ولی در دانشگاه و در هر ترم من چهار تا دانشجو را روشن و به مسایل اصولی و کلی آگاه کنم ارزشش بسیار بیشتر است از کار های زودگذر، که بسیاری هم شاید موافق عقیده مان نباشد.
ـ چه زمینه ای فراهم شود دکتر جعفری حاضر به کاندیداتوری می شوند؟
•    حالا که دیگر از سن من هم گذشته است ولی آن وقت اگر زمینه ای فراهم می شد که می توانستیم معتقد باشیم به یک دموکراسی واقعی و یک آگاهی عمومی رسیده ایم، آن گاه من حاضر بودم کاندیدا شوم یا این که کار اجرایی بگیرم.
ـ اگر در حال حاضر مردم بخواهند چی؟
•    خیر. عرض می کنم: ممکن است مردم بخواهند ولی بنده می دانم آن طور که بخواهم نمی توانم خدمت کنم.
ـ دکتر من شخصاً معتقدم از دوران مشروطه تاکنون رای ما بیشتر «نه» بوده است و معمولاً کسی یا چیزی را نخواسته ایم و به آن نه گفته ایم تا این که جریان مقابل رای آورده است. شما نظرتون در این زمینه چیست و آیا تاکنون رای آری در کشور دیده اید؟
•    رای آری خوب بوده ولی بعد از این که مسئله برایمان روشن شده است، متوجه شده ایم.
ـ منظور من این است که زمانی بوده است که مردم با آگاهی کامل رای داده باشند؟
•    ما همیشه می دانستیم که چه نمی خواهیم ولی نمی دانستیم که چه می خواهیم و همیشه این حالت در وجود ما بوده است وقتی که ظلم و نابرابری می دیدیم می خواستیم که نباشد اما این که جایگزین آن چه باشد را نمی دانستیم.
ـ راهکار شما در این زمینه چیست؟
•    دموکراسی را نه با انقلاب می توان به دست آورد و نه یک شبه. بلکه باید زمینه ی فرهنگی دراز مدتی داشته باشد تا ما بدانیم دموکراسی یعنی چه. آزادی یعنی چه. البته هزینه دارد و به این راحتی نمی توان منتظر ماند و کار فرهنگی کرد تا به آنجا برسیم. باید کار فرهنگی و سیاسی همراه با هم آگاهانه و با گذشت و با بینش تاریخی باشد.
ـ جنبش سبز را چقدر در این زمینه موفق می دانستید؟
•    جنبش سبز هم مثل دیگر جنبش های ایران متاسفانه یک شبه رویید.
ـ یعنی شما معتقد به یک شبه بودن آن هستید و از دوم خرداد شروع نشده بود؟
•    چرا زمینه ای هم در آن موقع فراهم شد اما آن چیزی نبود که آقای خاتمی می خواست چون آقای خاتمی خیلی دراز مدت تر و فرهنگی تر فکر می کرد.
ـ من معتقدم حرکت آقای خاتمی هر چند به ظاهر در کشور سیاست زده ی ما ناموفق جلوه می کند ولی فردی موفق بودند. شما نظرتان چیست؟
•    شاید به ظاهر آن را ناموفق ببینیم و شکست او به ظاهر همین باشد که ایشان یک شخصیت فرهنگی بود و می خواستند که کار فرهنگی دراز مدت انجام دهند.
ـ شما مهم ترین چالش دموکراسی در ایران را چه می دانید؟
•    کم آگاهی و کار نکردن فرهنگی برای شناخت دموکراسی.
ما اصلاً دموکراسی را نمی شناسیم و فکر می کنیم دموکراسی یعنی آزادی، یعنی هرج و مرج. حال آن که دموکراسی یعنی احترام گذاشتن به اندیشه ی طرف مقابل و این که همان اندازه برای طرف مقابل آزادی بخواهیم که برای خود می خواهیم و ما اصولاً کار جمعی نکرده ایم چون روحیه ی جمعی نداریم.
خدا رحمت کند مهندس بازرگان را وقتی شرکت انتشار، یاد، ساف یاد و شرکت های جمعی را درست می کرد می گفت حزب از اروپا آمده و در آنجا سال ها کار جمعی انجام داده اند تا فهمیده اند حزب یعنی چه ولی ما خیلی راحت به آن رسیده ایم پس باید کار های تعاونی ـ سهامی انجام بدهیم. شرکت انتشار مثلا 850 سهامدار داشت و ساواک هم از همین وحشت داشت و آن را تعطیل کرد.
ـ فضای دموکراسی در اوایل مشروطه بهتر بود یا الان؟
•    در آغاز مشروطه و در آغاز انقلاب اسلامی فضای دموکراسی بسیار مناسب بود ولی از هر دو سوء استفاده کردند و دموکراسی را به نفع خودشان مصادره کردند و این شد که مردم از حزب ها زده شدند.
ـ دکتر جعفری در حال حاضر به چه کاری مشغول هستند؟
•    الان من بازنشسته هستم ولی کارم از لحاظ فرهنگی بر روی نهج البلاغه متمرکز است البته خداوند از سال 52 تاکنون به من توفیق داده که بر روی نهج البلاغه کار کنم و معتقدم که طبیعت نهج البلاغه سیاسی است و اگر من روی این کار متمرکز هستم قصدم آگاهی دادن است و این آگاهی دادن خود مایه ی اصلی سیاست و چیز های دیگر است.
ـ خب در آخر فقط یک سری اسامی را که می گویم، لطفاً اولین جمله و کلمه ای که بداهه به ذهنتان رسید بفرمایید :
ـ علی مراد فراشبندی
•    محقق و مورخ بسیار دلسوز
واجد برازجانی
•    عالم و ادیب ناشناخته
ـ نهج البلاغه
•    کتاب امروز، کتاب فردا و راهنمای عملی همه ی انسان ها
ـ حسن وطن خواه
•    اسم مستعار بنده برای مدتی در دوران مبارزه ( با خنده )
ـ داریوش فروهر
•    بسیار مخلص، وطن پرست و دلسوز
ـ پروانه اسکندری
•    فعال و وطن پرست از دوران دانشجویی
ـ دکتر سامی
•    طبیب جان ها و جسم ها و بسیار بسیار مخلص و دلسوز
ـ حبیب اله پیمان
•    مبارز سیاسی و همیشه فعال
ـ آیت اله طالقانی
•    اصلاح طلب قرآنی
ـ مهندس بازرگان
•    مصلح، نواندیش دینی که دین را به دانشگاه برد
ـ دکتر سحابی
•    پلی میان تجدد و سنت
ـ مهندس سحابی
•    یک انسان بسیار فرهیخته و دلسوز و آگاه و در اخلاق انسانی بی نظیر
ـ نهضت آزادی
•    جمعیتی که در روزگار خودش بسیار مفید بود ولی الان دیگر دوره ی آن گذشته است.
ـ امام خمینی
•    یک رهبر بسیار شجاع و موقعیت شناس
ـ محمد خاتمی
•    انسانی فرهنگی و فرهیخته ای بسیار دلسوز
ـ انقلاب
•    چیزی که در موقع خود بسیار مناسب است ولی اگر بی موقع انجام بگیرد نقش مخرب خواهد داشت.
ـ دوم خرداد
•    بازگشتی در مقابل انحرافی که انقلاب دیده بود برای تصحیح مسیر انقلاب
ـ دهقاید
•    سرزمینی که ناف ما به آنجا بسته شده است و هرگز فراموشش نمی کنیم.
ـ دشتستان
•    سرزمین همیشه جاوید که می تواند زمینه ی فرهیختگی فراوانی را ایجاد کند.
ـ دکتر شریعتی
•    مصلحی بی همتا که در زمان خود با موقعیت شناسی توانست حرکت نو اندیشی وسیعی ایجاد کند.
ـ شهید مطهری
•    عالم بسیار با ایمان که بیشتر دغدغه ی اسلام را داشت و تا حدی هم صنف روحانیت
ـ غضنفرالسلطنه برازجانی
•    انسانی وطن پرست، ضد استعمار که خدماتی به منطقه خود کرد.
ـ دکتر محمد مهدی جعفری
•    مخلصی که هیچ نمی داند ولی در همه چیز هم دخالت می کند(خنده)
ـ اتحادجنوب
•    نشریه ای که من بارها گفته ام پایه گذار کار روزنامه نگاری در منطقه شد و انشاء اله بتواند بیش از این ها خدمت کند.
ـ آبی یا قرمز؟
•    من طرف سبزم( خنده)

 

* گفتگو: اتحاد جنوب / اسفندیار فتحی



کانال تلگرام اتحادخبر


نظرات کاربران
استاد جعفری از بی بدیل ترین دانشمندان و عالمان مبارز معاصر ماست با خاطراتی و تجربیات بی نظیری از تاثیر گذارترین انسانهای ایران معاصر شادروان بازرگان سحابی ها تا حنیف نژاد و خیلی های دیگر ،،،کاش خاطراتش را قلمی می کرد ، تا گذشته چراغ راه ایندگان شود
1392/12/28 - 12:55
0
0
درود براقای دکتر جعفری ادم وقتی که چنین ادم های بزرگی را میبند که زمانی نماینده برازجان در مجلس بوده اند به خودش و شهرستانش افتخار میکند اما حالا................
با سلام و تشکر از مسئولین سایت اتحاد جنوب که این مصاحبه ارزشمند را با دکتر جعفری انجام دادند خداوند این انسان ارزشمند را برای ما نگهدارد. ای کاش ایشان برازجان بودند و بتوانستیم از حضورشان استفاده ببریم واقعا کنار چنین افرادی بودن انسان پیشرفت میکنه . تفسیر پرتویی از قرآن مرحوم طالقانی حاصل کوشش ایشان است و همچنین ترجمه نهج البلاغه که به عنوان کتاب سال (87 )هم شناخته شد.
1392/12/28 - 08:37
0
0
راه افتادی فتحی جان ، دیگه بهت امیدوار شدم
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

تازه ترین خبرها

  • خرده‌گیر و درشت‌ول‌کن
  • کبریتِ بی‌تدبیری بر بنزینِ کلافگی!
  • حروف، این همزاد دیرین بشر
  • گردهمایی بانوان شین کیوکوشین استان بوشهر؛ تجلی همدلی، انضباط و پویایی در باشگاه کمالیان
  • صیانت از ۵۰۰ هزار هکتار مرتع دشتستان؛ ابطال ۲۱ پروانه چرای دام و امحای ۲۹ مورد کشت گیاهان ممنوعه
  • شهردار آب‌پخش از خودکفایی در تأمین آسفالت و سنگ جدول خبر داد
  • کشاورزان دشتستان به سرمایه درگردش و بازپرداخت منعطف تسهیلات نیاز دارند
  • کارنامه مالی سپهر لاوان؛ رشد درآمد و عبور سود از پیش‌بینی بودجه
  • آفتاب به کمک ناترازی انرژی آمد؛ جهش ۲۷ برابری ظرفیت برق خورشیدی بوشهر
  • پیام تسلیت مدیرعامل پتروشیمی جم در پی جان باختن کارکنان اویکو
  • تصادف در جاده بوشهر به بوالخیر ۲ مصدوم داشت
  • کشاورزان دشتستان به سرمایه درگردش و بازپرداخت منعطف تسهیلات نیاز دارند
  • پیام تسلیت مدیریت و کارکنان شرکت پتروشیمی جم پیلن در پی جان باختن کارکنان اویکو
  • از الکل دهانشویه تا ترکیبات حلزون؛ معیار محصولات بهداشتی حلال
  • قالیباف: اصلاح ساختار وزارت اطلاعات با همکاری دولت و مجلس انجام می‌شود
  • پیشنهادات کارگروه ویژه پرستاری اجرایی نشده است
  • گامی علمی برای توسعه زنجیره ارزش پتروشیمی؛ رونمایی از کتاب تخصصی تولید پروپیلن با تألیف مدیرعامل پتروشیمی جم
  • نفی اعتماد نه نفی مذاکره!
  • انتصاب محمدعلی عبدالشیخی به‌عنوان مشاور و دستیار مدیرعامل بیمه تعاون کشور
  • فرزانگی در عصر تفرقه
  • از فقر اقتصادی تا ضعف اعتقادی
  • ‌‌«بوشهرمال» می‌تواند محور تجارت و گردشگری منطقه آزاد بوشهر شود
  • افتتاح و بازدید از ساختمان اداری منطقه آزاد بوشهر با حضور مسئولان ارشد کشور و استان / تصاویر اختصاصی اتحاد خبر
  • استاندار بوشهر: منطقه آزاد بوشهر سرزمین فرصت‌های طلایی برای سرمایه گذاری است
  • 🎥ویدیو/صادرکنندگان بوشهری از موانع پیش‌روی صادرات می‌گویند
  • دلار بسوزانید، شاید اقتصاد درست شد!
  • در آبان پیش‌رو با احتیاط بیشتری رانندگی کنیم
  • محبی: توانمندسازی فرهنگی و تحصیلی دانش‌آموزان اولویت دارد
  • 🎥ویدیو/حضور گسترده مردم بوشهر در راهپیمایی ۱۳ آبان
  • استاندار بوشهر در دیدار با معاون اول رئیس‌جمهور بر تخصیص اعتبارات بیشتر برای تکمیل پروژه‌های مهم استان تاکید کرد
  • .: موسوی 1 روز قبل گفت: واقعا زیبا بود.. از ...
  • .: مهرداد 1 روز قبل گفت: یکی از بهترین مدیران ...
  • .: نیکنام 1 روز قبل گفت: درود بر شما بسیار ...
  • .: نبی الله احمدی حدود 4 روز قبل گفت: رحمت خداوند بر این ...
  • .: فراهانی حدود 4 روز قبل گفت: احسنت ...
  • .: جلیل دانایی فر حدود 7 روز قبل گفت: درود و سپاس از ...
  • .: جهان حدود 7 روز قبل گفت: درود بر نویسنده گرامی ...
  • .: جاوید حدود 9 روز قبل گفت: کاملا واقعیت دارد. این ...
  • .: زهره عرب حدود 9 روز قبل گفت: متأسفانه سرمایه‌ی انسانی آخرین ...
  • .: مسعود حدود 9 روز قبل گفت: وقتی مسولین متوجه ندانم ...