عبدالخالق عبداللهی

من اطمینان دارم آن شیرپاک خورده، سید اصلاحات، روزی که سنگ بنای شوراهای شهر و روستا را بنا نهاد در این مورد حسن نیت داشت و می خواست تشکیل شوراها تمرینی باشد برای دموکراسی و شرکت عملی مردم در نهادهای تصمیم گیری اما "از قضا سرکنگبین صفرا فزود" و متاسفانه آنچه امروز در بیشتر شهرهای کشور می بینیم، شوراها نه تنها نماد همدلی و مشارکت عملی مردم نشدند بلکه نقطه ضعف و پاشنه آشیل و چشم اسفندیار مدیریت شهری هم محسوب شده و کانونی شده اند برای بگومگو و اختلاف نظر و ساز مخالف یا به قول یکی از پیرمردان "ساز بر عَلا زدن" و نهایتأ تسویه حساب های شخصی و اردوکشی های سیاسی.
شاید یکی از دلایل ناموفق بودن تجربه شوراها این باشد که این نماد شرکت مستقیم مردم در ساختار قدرت -بدون اینکه روز اول زیرساختهایش در جامعه نهادینه و تعریف شده باشد- نپخته و خام به ملت تقدیم گردید چیزی مثل یک کالای  لوکس خارجی که مردم یا طرز استفاده از آن را نمی دانند یا بدتر اینکه نمی دانند که نمی دانند، به عبارت ساده تر بدون اینکه اول چاه را کنده باشیم منار را دزدیده ایم. همین است که شوراها می شوند محل جدل و کشمکش و درگیری هایی که به حال جامعه منفعتی که ندارد هیچ، باعث گره افتادن در امور اجرایی و افتراق و دور شدن اقشار مردم از هم می شود موضوعی که بانی این کار مطلقا نه می خواست و نه حتی به مخیله اش خطور می کرد روزی این کلاف سردرگم شورا چنین ناموفق باشد و بشود "عدمش بِه ز وجود".
تا امروز که 18سال از عمر شورا می گذرد متاسفانه دولتها نیز دست روی دست گذاشته و هیچ بستر و زمینه و زیرساخت و حتی فرهنگ سازی مشخصی برای این حوزه انجام ندادند و همه چیز به امان خدا رها شد تا مردم و مسئولین همچنان ندانند که نفس و فلسفه تشکیل شوراهای شهر چه بوده و همچنان بر سر و کله هم بکوبند و این نهاد تصمیم گیری شهری، بود و نبودش یکسان باشد و کماکان چرخ پنجم درشکه باقی بماند. 

من بارها با خود فکر کرده ام مثلا در همین شهر برازجان، بود و نبود شورا چه تاثیری ممکن است داشته باشد و اصلأ اگر شورای شهر نباشد چه اتفاق بدی می افتد؟ پاسخ: هیچ. به قول نظامی:

یکی مرغ بر کوه بنشست و خاست
چه افزود بر کوه و از آن چه کاست

یکی از نقاط ضعف شوراها که ریشه در ناکارآمدی و دوپهلو بودن قانون دارد موضوع انتخاب شهردار است. شاید خیلی ها این حرف بنده را دیکتاتورمآبانه و از سرِ ناآگاهی یا عدم توجه به دموکراسی بدانند اما من معتقدم شهردار باید مثل گذشته توسط استاندار انتخاب شود و در مورد عملکرد و برنامه ها و احیانا قصور و اشتباهاتش تنها به یک نفر پاسخگو باشد. مثلا در همین برازجان، شهردار با هزار مکافات و جنگ و جدل انتخاب می شود و برنامه هایی برای عمران و آبادانی شهر ارائه می نماید که اجرای آن حداقل به چند سال زمان نیاز دارد اما هنوز روی صندلیش ننشسته و جایش گرم نشده، عده ای از اعضای شورا یک مرتبه ویرشان می گیرد که شهردار را اول مورد سئوال قرار دهند، بعد استیضاح و بعد هم عزل کنند. این استفاده نابه جا و ناحق از حق استیضاح و برکناری شهردار در حالیست که ثبات دوران مدیریت یکی از اصول بدیهی مدیریتی است و به گمانم شهرداری وقتی می تواند موفق باشد که لااقل یک فرصت 4 ساله جهت اجرای برنامه های درازمدت یا میان مدت مدیریت شهری در اختیار داشته باشد نه اینکه بنده ی خدا، شب که می خوابد اطمینان ندارد صبح که بلند می شود هنوز شهردار است یا نه.
متاسفانه این عدم ثبات باعث می شود گاه شهرداران برای نشستن بر صندلی شهرداری با اعضای شورا لابی و بند و بست کنند، باج و رانت بدهند و هزار کار خلاف و غیرقانونی دیگر انجام دهند تا بلکه چند صباحی بیشتر در پست خود باقی بمانند و لابد می پذیرید این کارها آغاز و پیشقراول فساد و رانت و بی اخلاقی خواهد بود. یک شهردار اگر هم نخواهد خلاف کند و مجیز اعضای شورای شهر را بگوید در این حالت که دستش زیر سنگ اعضای شوراست باید هنرمندی باشد که بتواند با 9 ساز متفاوت برقصد (ببخشید منظورم همان حرکات موزون است تانگو، هندی، عربی، بریک، بندری، باباکرم ، آی بری باخ و ...) بیچاره شهردار و بیچاره تر مردم. کسی چه می داند شاید دکتر حمیدی شیرازی 50 سال قبل این بیت را از زبان شهردار گرفتار شورای شهر سروده باشد، آنجا که می گوید:

می‌کِشندم از دو جانب، این به سویی، آن به سویی
مُفتیان عقدم به شویی بسته، قاضی‌ها به شویی

عیب دیگر شورای شهر که شاید به ما رای دهندگان برمی گردد تعصب خانوادگی، فامیلی و طایفه گرایی در روز انتخابات است که باعث می شود گاه چشم بسته به افرادی رای دهیم که نه تنها صلاحیت نشستن بر صندلی شورا را ندارند بلکه حتی نخبه و الیت طایفه و فامیل خود هم محسوب نمی شوند و این موضوع باعث می شود بعدها چوبِ این انتخاب غلط را بخوریم و صدایمان هم درنیاید چرا که خودکرده را تدبیر نیست.
به قول شیرازی ها "نقاره زن کم بود از میمند هم اومد" بدبختی دیگری که دامان شوراهای شهر را گرفته این است که بیشتر اعضای همین شورای نیم بند و غلط انداز هم، سیاسی شده و ادعای چپ و راست بودن دارند. کاش همه این دعوا و مرافعه و ناسازگاری ها ریشه در اختلاف نظر به خاطر خدمت به مردم داشت اما شوربختانه چند سالی است که شوراها به شدت سیاست زده شده اند و همه دعواها بر سر لحاف مُلاست. شهرداران موفقی را می شناسم که با کارنامه خدماتی درخشان چون در جبهه مخالف سیاسی شورا بوده اند استیضاح و برکنار شده اند و برعکس افراد نالایق و هفت الهشتی بوده و هستند که مدتها قرص و محکم بر کرسی شهرداری شهرها نشسته اند چون در جریانات سیاسی همسو و هم باند اعضای شورای شهر بوده اند و این نان قرض دادن ها و از کیسه بیت المال خرج کردن ها در حالی است که مسجد باید فقط جای نماز خواندن باشد و شورا محل خدمت کردن. کاش می آموختیم ملاک انتخاب اعضای شورای آینده، شعور، تخصص، دلسوزی و کارآمدی باشد نه فامیل و طایفه و نسب خانوادگی و گرایش سیاسی و تعلقات شخصی. بنده رک و راست عرض می کنم در انتخابات شورای آینده به کاندیداهایی که خود را سیاسی معرفی نماید و خودش را به چپ و راست بچسباند مطلقأ رای نخواهم داد. چرا که شورا را یک نهاد صددرصد غیرسیاسی می دانم و در شرایط امروز ورود افراد سیاسی به این تشکیلات را موجب فساد، تشویش و برخلاف مصالح عالیه مردم شهرم می دانم. و اما نکته آخر:
با اینکه اوضاع آنچنان خراب است که بیشتر نخبگان جامعه تمایلی به ورود به عرصه انتخابات و کاندیداتوری این دوره را ندارند به طوری که دوستی می گفت ما یک تشکل اجتماعی 20 نفره هستیم و وقتی خواستیم از میان کاندیداهای شورای شهر برازجان 7 نفر اصلح و واجد شرایط انتخاب کنیم به مشکل برخورده ایم و واقعا نمی دانیم چه کسانی را معرفی نمائیم، اما همه اینها که گفتم دلیل نمی شود با صندوق رای قهر کنیم، در انتخابات آتی شورا منفعل و بی تفاوت باشیم و اجازه دهیم وضع از آنچه هست بدتر شود و افرادی پا به شورا بگذارند که زبانم لال مجبور شویم چراغ برداریم و به دنبال اعضای شورای کنونی بگردیم. ضمن اینکه به هر حال شورای شهر آش کشک خاله است و ما شهروندان مجبوریم قاشق قاشق از این آش بخوریم پس چه بهتر کمک کنیم لااقل آشی پخته شود که کمتر شور و بدمزه و نچسب باشد. البته قبول دارم و می پذیرم کار آسانی نیست اما به قول خواجه شهر ِراز:

گرچه وصالش نه به کوشش دهند
هر قدر این دل که توانی بکوش