از تاريخ احداث اولين پمپ بنزين در ايران اطلاعات دقيقي در دست نيست ولي به نظر مي رسد قديمي ترين و بلكه اولين پمپ بنزين هاي ایران در بوشهر و دالکی توسط انگلیسی ها ساخته شده باشد. بر اساس نقل معمرین پمپ بنزین دالکی و بوشهر در سال 1322 شمسی احداث و راه اندازی گردیده است و عمری نزدیک به هفتاد سال دارد. این در حالی است که در سال 1384 سازمان میراث فرهنگی پمپ بنزین شهر ری را که در آن سال دارای 47 سال قدمت بوده، بعنوان اولین پمپ بنزین تهران به ثبت آثار ملی ایران رسانده است.

بر همین اساس می توان نتیجه گرفت بوشهر و دالکی پانزده سال قبل از پایتخت ایران دارای پمپ بنزین بوده اند. امرالله خان صولتی که خود از متولیان پمپ بنزین دالکی بوده است نقل می کند: « کاملاً یادم می آید در سال 1322 بنایی که آجرهای ساختمان پمپ بنزین دالکی را کار می گذاشت چنین شعر می خواند:
شب شد تا که غنچه دهان باز کند
بلبل به هوای گل پرواز کند
قبل از افتتاح پمپ بنزین هم البته آقایی بنام حاج محمد حسن که پسری هم داشت بنام ابوالقاسم دو تا مغازه داشت کنار منزل سابق مشهدی علی صیادی (مشرق مطب فعلی دکتر رازقی) که محل توزیع نفت بود. آن زمان منبع ذخیره نبود؛ بشکه های 200 لیتری بود که کنار هم گذاشته بودند و با یک پمپ سیار که روی چرخ بود بنام ستاپ پمپ (Setuppump) نفت را در شیشه های پنج لیتری می کردند و می فروختند.»
امرالله خان اضافه می کند: « در سال 1321 شخصی بنام مهندس فخمی آمد و محاسبه کرد و برای اینکه ماشین انگلیسی ها در مسیر بوشهر ـ شیراز با مشکل کمبود سوخت مواجه نشوند در کجاها باید پمپ بنزین ساخته شود و بعد از بوشهر، دالکی را برای این کار انتخاب کرد. آن موقع برازجان و هیچ جای دیگر پمپ بنزین نبود.»
بهر ترتیب تأسیس پمپ بنزین در دالکی نشان از موقعیت ارتباطی ویژه دالکی از قدیم الایام تاکنون داشته و افتتاح پمپ بنزین در دالکی نزدیک به هفتاد سال پیش بر رونق و آبادانی این روستا افزوده است. براساس نقل آقای صولتی اولین متولی پمپ بنزین دالکی شخصی بنام اشراقی بود. بعدش سید حسین عزیزی و بعدش شخصی بنام بهاری بود که دندانهایش را کشید و دیوانه شد!
اولین کارگران و پمپ چی های پمپ بنزین حاج خداکرم یزدان پناه ، حاج علی کبگانی و شخصی بنام یدالهی از اهالی کازرون بودند. بعد از آقای بهاری که دیوانه شد؛ امور پمپ بنزین به حاکم وقت دالکی نعمت الله خان صولتی واگذار شد و بعد از وی به هیبت الله خان و بعدش به امرالله خان این مسئولیت رسید که تا سال1362 ادامه داشت و پس از آن پمپ بنزین به حاج ابراهیم معینیان رسید و هم اکنون نیز چند سالی است حسین صولت پور این مسئولیت را بر عهده دارد که علاوه بر پمپ بنزین قدیم، پمپ بنزین جدیدی را نیز کنار جاده اصلی بوشهر ـ شیراز دائر و راه اندازی کرده است.
نکته ای که در پایان این مبحث اشاره به آن ضروری است، اینکه آیا وقتی پمپ بنزین شهر ری با قدمتی 52 ساله ثبت آثار ملی ایران شده است، چرا پمپ بنزین های بوشهر و دالکی که دارای قدمتی 67 ساله می باشند تاکنون به ثبت آثار ملی کشورمان نرسیده است؟
آیا وقت آن نرسیده است که با ثبت این اماکن در آثار ملی ایران، در حفظ و نگهداری میراث فرهنگی و تاریخی منطقه و کشورمان تلاش نماییم؟!

.1. سایت خبرگزاری میراث فرهنگی 16/ 8/ 1384.