جهانبخش سنجابی شیرازی، دبیر اتاق مشترک ایران و عراق، در گفتگو با مهر با اشاره به انسداد مرز چذابه از سوی دولت عراق طی روزهای گذشته، گفت: در حال حاضر نزدیک به ۱۸ گذرگاه مرزی میان ایران و عراق وجود دارد که هفت مورد از آن‌ها مرز رسمی و سایر گذرگاه‌ها در دسته مرزهای غیررسمی و نیمه‌رسمی قرار می‌گیرند. در ۱۵ گذرگاه از این تعداد، فعالیت تجاری در سطح قابل‌قبولی جریان دارد.

وی با بیان اینکه دولت عراق به‌صورت یک‌جانبه اقدام به انسداد مرز چذابه کرده است، افزود: مشاور نخست‌وزیر عراق دلایلی را برای این اقدام اعلام کرد که سفارت ایران در بغداد آن‌ها را نپذیرفت. سفارت ایران همچنین در بیانیه‌ای خواستار موضع‌گیری مقام‌های عراقی برای اصلاح موارد مطرح‌شده در آن مصاحبه شد.

جریان تجارت میان ایران و عراق برقرار است

سنجابی شیرازی ادامه داد: به‌طور کلی، جریان تجارت میان ایران و عراق برقرار است. انسداد یک مرز، چه به‌صورت دائمی و چه در کوتاه‌مدت، ممکن است برای چند روز موجب ایجاد اختلال شود تا صاحبان کالا و محموله‌های ارسالی از ایران به عراق بتوانند مسیرهای جایگزین را پیدا کنند، اما این محدودیت‌ها مانع از برقراری و ادامه جریان تجارت نمی‌شوند.

وی با اشاره به تجربه‌های تجاری در کشورهای مختلف اظهار کرد: ایجاد سرعت‌گیر و مانع در مسیر تجارت، لزوماً به توقف جریان تجاری منجر نمی‌شود. در عراق نیز در صورت بسته‌شدن یک مرز، محموله‌هایی که پیش‌تر از آن گذرگاه عبور می‌کردند، به مرزهای نزدیک‌تر به مقصد منتقل می‌شوند و از آن مسیرها عبور می‌کنند.

به گفته وی، اثر این محدودیت‌ها در عمل کمتر از یک هفته خواهد بود و جریان تجارت در همین بازه زمانی خود را با شرایط جدید تطبیق می‌دهداثر این محدودیت‌ها در عمل کمتر از یک هفته خواهد بود و جریان تجارت در همین بازه زمانی خود را با شرایط جدید تطبیق می‌دهد.

هزینه محدودیت تجارت با ایران بر دوش مردم عراق

دبیر اتاق مشترک ایران و عراق با اشاره به احتمال تأثیر فشارهای خارجی بر تصمیم‌های دولت عراق گفت: به نظر می‌رسد مقام‌های عراقی تحت فشار وزارت خزانه‌داری آمریکا و دولت این کشور برای کاهش سطح مناسبات با ایران قرار دارند؛ بااین‌حال، تبدیل این فشارها به اقدامات عملی در حوزه تجارت، با محدودیت‌هایی ناشی از واقعیت‌های میدانی روبه‌رو است.

وی افزود: دلیل این مسئله روشن است؛ تراز تجاری ایران با عراق به‌طور معناداری مثبت است و ارزش صادرات ایران به عراق با اختلاف زیادی از ارزش واردات ایران از این کشور بیشتر است. بنابراین، اگر عراق بخواهد محدودیت‌هایی با هدف کاهش ورود کالاهای ایرانی اعمال کند، این اقدام بیش از آنکه به تجارت ایران لطمه بزند، مردم عراق را تحت فشار قرار خواهد داد و به نوعی تنبیه مردم عراق است.

تجربه پاکستان پیش روی عراق

سنجابی شیرازی با اشاره به تجربه محدودیت‌های مرزی برای ورود برخی اقلام به بازار پاکستان اظهار کرد: اتفاقی که پس از بسته‌شدن بعضی مرزها برای برخی کالاها در بازار پاکستان رخ داد، ممکن است در بازار عراق نیز تکرار شود. بر همین اساس، به نظر می‌رسد مقام‌های عراقی به نقطه‌ای بهینه برای حفظ منافع مردم و منافع ملی کشورشان در برابر فشارهای بیرونی دست پیدا کنندبه نظر می‌رسد مقام‌های عراقی به نقطه‌ای بهینه برای حفظ منافع مردم و منافع ملی کشورشان در برابر فشارهای بیرونی دست پیدا کنند.

وی تأکید کرد: در مقابل، نظام تولید و تجارت ایران نیز باید هوشمندی لازم را داشته باشد تا در مواجهه با چنین اقدامات ایذایی، حتی اگر کوتاه‌مدت باشند، شرایط را به‌گونه‌ای مدیریت کند که آثار منفی آن‌ها به حداقل ممکن برسد.

صادرات ۱۰ میلیارد و ۲۶۴ میلیون دلاری ایران به عراق در سال ۱۴۰۳

دبیر اتاق مشترک ایران و عراق در پاسخ به پرسشی درباره میزان صادرات سالانه ایران به عراق گفت: در سال ۱۴۰۳، ارزش صادرات ایران به عراق از مرز ۱۰ میلیارد دلار عبور کرد. مجموع مبادلات تجاری دو کشور نیز به حدود ۱۲ میلیارد دلار رسید.

وی با اشاره به جزئیات این مبادلات افزود: سهم ایران از تجارت دو کشور حدود ۱۰ میلیارد و ۲۶۴ میلیون دلار و بخشی نیز مربوط به تجارت در بخش خدمات می‌شد و سهم عراق حدود یک میلیارد و ۷۴۰ میلیون دلار بوده است.

سنجابی شیرازی درباره وضعیت تجارت در سال جاری توضیح داد: در سال ۱۴۰۴ و همچنین در سال ۱۴۰۵، شرایط ویژه‌ای بر تجارت منطقه حاکم شد. جنگ ۱۲روزه در خردادماه ۱۴۰۴، تحولات نظامی بعدی و جنگ تحمیلی سوم -یا جنگ ۴۰روزه- و سپس مسئله محاصره تنگه هرمز، بر روند مبادلات تجاری منطقه تأثیر گذاشت.

رشد یک درصدی سهم ایران در بازار عراق با وجود محدودیت‌ها

وی ادامه داد: این تحولات موجب کاهش ورود کالا به کشورهای منطقه، از جمله عراق، شد. بخشی از این کاهش به شرایط خاص حاکم بر تنگه هرمز و تحولات مرتبط با آن مربوط بود.

بر اساس آمار ارائه‌شده از سوی وی، میزان واردات کلی عراق حدود ۳۰ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت و صادرات ایران به عراق نیز با کاهشی کمتر از ۳۰ درصد، حدود ۲۶ تا ۲۷ درصد، مواجه شد.

وی با اشاره به این ارقام گفت: با وجود کاهش صادرات، ایران در سهم بازار تأمین کالا در عراق رشد داشته است؛ به‌طوری‌که این سهم از حدود ۱۳ درصد به نزدیک ۱۴ درصد رسیده است.

کالاهای ایرانی در عراق؛ مشتریان حاضرند گران‌تر بخرند

دبیر اتاق مشترک ایران و عراق با اشاره به آمار شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: با وجود اینکه صادرات ایران به‌طور متوسط با کاهش مواجه شده است، وضعیت صادرات کشور به عراق شرایط بهتری دارد. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان توسعه تجارت، میزان کاهش صادرات ایران به عراق در شش‌ماهه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته کمتر از ۳۰ درصد بوده است.

وی افزود: این موضوع نشان می‌دهد روابط تجاری ایران و عراق از ثبات بیشتری برخوردار است. یکی از دلایل این وضعیت، ماهیت کالاهای صادراتی ایران است؛ زیرا بخشی از این اقلام، محصولات نهایی هستند و جایگزین‌کردن آن‌ها از منابع دیگر برای طرف عراقی دشوار است.

سنجابی شیرازی ادامه داد: کالاهای ایرانی از مزیت رقابتی برخوردارند. حتی اگر خریدار عراقی ناچار باشد این کالاها را با قیمتی حدود ۱۵ تا ۱۶ درصد بالاتر خریداری کند، همچنان ممکن است تأمین آن‌ها از ایران برایش صرفه اقتصادی داشته باشدحتی اگر خریدار عراقی ناچار باشد این کالاها را با قیمتی حدود ۱۵ تا ۱۶ درصد بالاتر خریداری کند، همچنان ممکن است تأمین آن‌ها از ایران برایش صرفه اقتصادی داشته باشد.

وی تصریح کرد: در مجموع، از نظر جریان تجارت، وضعیت مبادلات ایران و عراق در سال ۱۴۰۴ و شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ تقریباً در همان محدوده میانگین قبلی قرار دارد. با درنظرگرفتن کاهش واردات عراق، تغییر محسوسی در حجم تجارت ایران با این کشور، متناسب با سهم بازار، مشاهده نمی‌شود.

محدودیت ورود کالاهای ایرانی به زیان مردم عراق خواهد بود

دبیر اتاق مشترک ایران و عراق در ادامه درباره احتمال جلوگیری عراق از ورود کالاهای ایرانی گفت: به‌سادگی نمی‌توان مانع ورود کالاهای ایرانی به بازار عراق شد. هرچند ممکن است اراده‌ای برای این کار وجود داشته باشد، اما اقتضائات اقتصادی، ملاحظات حاکمیتی، ذائقه مردم و فشارهای ناشی از شرایط بازار، به دولت عراق اجازه نمی‌دهد به‌راحتی چنین تصمیمی را عملی کند.

وی تأکید کرد: اگر عراق بخواهد چنین اقدامی انجام دهد، پیش از آنکه به ایران لطمه وارد شود، مردم عراق آسیب خواهند دید؛ زیرا تأمین جایگزین برای بخشی از کالاهای موردنیاز بازار این کشور دشوار است.

زمان بازگشایی مرز چذابه مشخص نیست

سنجابی شیرازی در پاسخ به پرسشی درباره زمان بازگشایی مرز چذابه گفت: هنوز زمان قطعی برای بازگشایی این مرز اعلام نشده است، اما ارزیابی من این است که با توجه به آخرین اظهارات نخست‌وزیر عراق، این موضوع قابل حل خواهد بود.

وی افزود: نخست‌وزیر عراق صراحتاً اعلام کرده است که بسته‌بودن مرزها به نفع ایران و عراق نیست و دو طرف باید تعاملات مرزی خود را حفظ کنندنخست‌وزیر عراق صراحتاً اعلام کرده است که بسته‌بودن مرزها به نفع ایران و عراق نیست و دو طرف باید تعاملات مرزی خود را حفظ کنند.

همچنین، به گفته سنجابی شیرازی، نخست‌وزیر عراق به این موضوع اذعان کرده است که انسداد مرزها به مردم عراق آسیب می‌زند.

وی ابراز امیدواری کرد که پس از گذشت مدتی و با توجه به شرایط مطرح‌شده برای انسداد مرز، این مسئله پشت سر گذاشته شود و مرز چذابه بازگشایی شود.

تأکید بر تداوم تجارت ایران و عراق با وجود فضاسازی‌های رسانه‌ای

دبیر اتاق مشترک ایران و عراق در پایان با تأکید بر ضرورت پرهیز از تأثیرپذیری از فضاسازی‌های رسانه‌ای گفت: نباید مقهور فضاسازی‌های رسانه‌ای، به‌ویژه از سوی رسانه‌های دشمن یا برخی رسانه‌های منطقه‌ای، شویم.

وی خاطرنشان کرد: جریان تجارت ایران و عراق همچنان به‌صورت پایدار و با شتابی متناسب با سهم ایران از بازار عراق ادامه دارد.