به گزارش ایرنا، سالمندی جمعیت یکی از مهم‌ترین تحولات جمعیتی کشور در سال‌های آینده است؛ پدیده‌ای که ضرورت بازنگری در برنامه‌ریزی‌های شهری، نظام حمایت اجتماعی و خدمات بهداشتی و مراقبتی را دوچندان می‌کند، در این میان استان بوشهر نیز با وجود برخورداری از ساختار جمعیتی به نسبت جوان، با روند فزاینده سالمندی روبه‌رو است و مسئولان این استان بر ضرورت آمادگی برای پاسخگویی به نیازهای این گروه تأکید دارند.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی اداره کل بهزیستی استان بوشهر، جمعیت سالمندان استان ۱۱۷ هزار و ۳۵۸ نفر برآورد شده که بیش از ۹ درصد جمعیت این استان را تشکیل می‌دهند، همچنین ۱۵ هزار و ۹۰۱ سالمند تحت پوشش خدمات بهزیستی قرار دارند؛ رقمی که حدود ۱۳.۵ درصد از جمعیت سالمندان استان را شامل می‌شود.

به گفته مسئولان بهزیستی، نرخ رشد جمعیت سالمندی استان بوشهر حدود ۵.۷ درصد است و این روند، برنامه‌ریزی برای توسعه خدمات تخصصی و مناسب‌سازی محیط زندگی سالمندان را به ضرورتی جدی تبدیل کرده‌است.

بوشهر در جمع استان‌های پیشرو در اجرای طرح محیط دوستدار سالمند

مدیرکل بهزیستی استان بوشهر با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در طراحی و مدیریت فضاهای شهری، ایجاد محیط‌های ایمن و دسترس‌پذیر برای سالمندان و سایر گروه‌های جامعه را یکی از الزامات توسعه شهری دانسته است.

مهرناز اسکندری با اشاره به ضرورت حرکت به سمت «شهر دوستدار سالمند» اظهار کرد: مناسب‌سازی محیط شهری تنها یک تکلیف قانونی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری پایدار برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان به شمار می‌رود.

به گفته وی، پیاده‌روها، مبلمان شهری، فضاهای عمومی و خدمات شهری باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که سالمندان، افراد دارای معلولیت، کودکان و سایر شهروندان بتوانند بدون مانع و با ایمنی از آنها استفاده کنند.

اسکندری با اشاره به روند شتابان سالمندی در کشور افزود: بر اساس برآوردهای ارائه‌شده در نشست‌های مرتبط با این حوزه، سهم سالمندان از جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۰ به بیش از ۳۱ درصد خواهد رسید و برخی برآوردها نیز رقمی نزدیک به یک‌سوم جمعیت را پیش‌بینی می‌کنند؛ از این رو، برنامه‌ریزی برای ایجاد محیط‌های مناسب زندگی سالمندان باید از هم‌اکنون دنبال شود.

وی با بیان اینکه استان بوشهر در زمره استان‌های پیشرو در اجرای طرح محیط دوستدار سالمند قرار گرفته است، گفت: مرحله مطالعات علمی و نیازسنجی این طرح در پنج محدوده شهری بوشهر، شامل محله‌های سنگی، نیدی، دواس و مخبلند و محدوده میدان تشریفات تا پارک باسیدون، انجام شده‌است.

به گفته مدیرکل بهزیستی استان بوشهر، این مطالعات مبنای ورود به مرحله اجرایی طرح قرار گرفته و قرار است نتایج نیازسنجی‌ها برای مناسب‌سازی محیط شهری و ارتقای کیفیت خدمات اجتماعی و فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد که در این مرحله، شهرداری بوشهر نقش محوری در پیشبرد برنامه‌ها بر عهده دارد.

همچنین در راستای پیگیری این طرح، دبیرخانه شهر دوستدار سالمند در سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری بوشهر در اردیبهشت ۱۴۰۴ راه‌اندازی شد.

مسئولان شهرداری با اشاره به وجود حدود ۲۹ هزار سالمند در شهر بوشهر، این شهر را به‌عنوان پایلوت اجرای برنامه‌های دوستدار سالمند معرفی کرده‌اند.

بر اساس چارچوب سازمان جهانی بهداشت، شهر دوستدار سالمند باید در هشت حوزه اصلی شامل فضاهای باز و ساختمان‌های عمومی، حمل‌ونقل، مسکن، مشارکت اجتماعی، احترام و پذیرش اجتماعی، مشارکت مدنی و اشتغال، ارتباطات و اطلاعات و نیز حمایت اجتماعی و خدمات بهداشتی، شرایط مناسبی برای زندگی سالمندان فراهم کند.

مناسب‌سازی محلات؛ گامی برای برطرف کردن موانع دسترسی

یکی از برنامه‌های اعلام‌شده برای ارتقای دسترس‌پذیری محیط شهری در استان بوشهر، اجرای پویش مناسب‌سازی محلات است؛ طرحی که با هدف شناسایی موانع تردد و فراهم کردن دست‌کم یک مسیر یا پیاده‌روی ایمن و استاندارد در هر محله دنبال می‌شود.

مدیرکل بهزیستی استان بوشهر در دومین نشست ستاد هماهنگی و پیگیری مناسب‌سازی ایناستان، با تأکید بر ضرورت مشارکت دستگاه‌های اجرایی و مدیریت شهری در این زمینه، خواستار آغاز اقدامات عملی در شهرستان‌های استان شد.

اسکندری با اشاره به نقش فرمانداری‌ها و شهرداری‌ها در اجرای این برنامه اظهار کرد: مناسب‌سازی باید از محیط خانه و محله آغاز شود و تا فضاهای عمومی و شهری گسترش یابد تا سالمندان و افراد دارای معلولیت بتوانند با استقلال و ایمنی بیشتری در جامعه حضور پیدا کنند.

وی همچنین بر استفاده از ظرفیت ۳۸ مرکز «مثبت زندگی» در شهرستان‌های استان تأکید کرد و خواستار تعامل فرمانداران و شهرداران با مسئولان فنی این مراکز برای شناسایی نیازهای محلات و پیشبرد اقدامات مناسب‌سازی شد.

به گفته مدیرکل بهزیستی استان بوشهر، همکاری مراکز مثبت زندگی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های محلی و مردمی می‌تواند در اجرای طرح‌های اجتماع‌محور، از جمله برنامه «سلام محله»، مؤثر باشد.

در همین راستا، مقرر شده‌است گزارش‌های اولیه اقدامات مناسب‌سازی محلات تا پیش از ۱۲ آذر، هم‌زمان با روز جهانی افراد دارای معلولیت، به ستاد استانی ارائه شود.

تأکید استاندار بر همکاری دستگاه‌ها و مشارکت مردم

استاندار بوشهر نیز ایجاد شهرهای دوستدار سالمند را مستلزم همکاری هماهنگ دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها و نهادهای مردمی دانسته و بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی برای بهبود کیفیت زندگی سالمندان تأکید کرده‌است.

ارسلان زارع در نشست شورای سالمندان استان بوشهر که با حضور رئیس سازمان بهزیستی کشور برگزار شد، سالمندان را سرمایه‌های فکری و گنجینه‌های ارزشمند انسانی توصیف کرد و گفت: توجه به این گروه جمعیتی می‌تواند در توسعه فراگیر اجتماعی و اقتصادی جامعه اثرگذار باشد.

وی با اشاره به افزایش جمعیت سالمندان در کشور افزود: برای پاسخگویی به نیازهای این گروه باید با انجام مطالعات کارشناسی، تدوین برنامه‌های حمایتی و فرهنگی و شناسایی مشکلات موجود، زمینه ارتقای خدمات و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی فراهم شود.

استاندار بوشهر، شورای سالمندان استان را یکی از ظرفیت‌های مهم برای هماهنگی بین‌بخشی دانست و خواستار اجرای جدی مصوبات این شورا و تکالیف پیش‌بینی‌شده در سند ملی سالمندی شد.

زارع همچنین بر ضرورت مشارکت سالمندان، خانواده‌ها و شهروندان در تصمیم‌گیری‌های محلی تأکید کرد و بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها برای ترویج فرهنگ احترام به سالمندان را از عوامل مؤثر در تحقق این هدف دانست.

زهرا اکبری، مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری بوشهر نیز از پیگیری برنامه‌های مرتبط با اجرای سند ملی شهرهای دوستدار سالمند خبر داده و بر تقویت هماهنگی دستگاه‌های اجرایی برای ایجاد محیط‌های ایمن، دسترس‌پذیر و توانمندساز تأکید کرده است.

بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، ایجاد شهرک دوستدار سالمند، پیگیری راه‌اندازی دانشکده سالمندی، توسعه اقتصاد نقره‌ای و اجرای طرح توانمندسازی ۵۰۰ زن سالمند از جمله برنامه‌های مطرح‌شده در این حوزه است.

توسعه خدمات مراقبتی با اولویت حضور سالمندان در خانواده

در کنار مناسب‌سازی محیط شهری، توسعه خدمات حمایتی، توانبخشی و مراقبت در منزل از دیگر محورهای برنامه‌های بهزیستی استان بوشهر برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان است.

مدیرکل بهزیستی استان بوشهر با اشاره به وضعیت مراکز نگهداری سالمندان اظهار کرده است که خدمات این سازمان تنها به نگهداری شبانه‌روزی محدود نمی‌شود و توسعه خدمات روزانه، ویزیت در منزل و تأمین وسایل کمک‌توانبخشی نیز در دستور کار قرار دارد.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی بهزیستی استان، چهار مرکز شبانه‌روزی نگهداری سالمندان در شهرستان‌های بوشهر، دشتستان، کنگان و گناوه فعال هستند که در مجموع ظرفیت پذیرش ۱۵۳ نفر را دارند، همچنین یک مرکز روزانه سالمندان در شهرستان تنگستان فعالیت می‌کند.

در شهر بوشهر نیز ۴۵ سالمند از خدمات ویزیت در منزل، ۳۵ نفر از خدمات توانبخشی روزانه و ۱۲۴ نفر از خدمات و وسایل کمک‌توانبخشی بهره‌مند هستند.

اسکندری با تأکید بر اهمیت حفظ استقلال فردی و ارتباطات اجتماعی سالمندان گفته است که سیاست بهزیستی باید به سمت سالمندی فعال، پیشگیری از معلولیت و ارائه خدمات در نزدیک‌ترین محیط به محل زندگی افراد حرکت کند.

در همین زمینه، احسان جهانیان، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار بوشهر، نیز بر ضرورت حمایت از خانواده‌ها برای نگهداری از سالمندان در محیط خانواده تأکید کرده‌است.

وی با اشاره به اهمیت برخورداری سالمندان از محیط عاطفی خانواده ادامه داد: در صورت فراهم بودن شرایط، حضور سالمندان در کنار اعضای خانواده می‌تواند در ارتقای آرامش و کیفیت زندگی آنان مؤثر باشد؛ با این حال، برای سالمندانی که امکان مراقبت خانوادگی ندارند، مراکز نگهداری باید خدمات مناسب و تخصصی ارائه دهند.

جهانیان همچنین بر ضرورت توسعه خدمات مراقبت در منزل و ویزیت پزشکی و حمایت از خانواده‌هایی تأکید کرد که برای نگهداری از سالمندان خود به پشتیبانی دستگاه‌های حمایتی نیاز دارند.

حمایت از سالمندان تنها و توسعه مشارکت اجتماعی

یکی از مسائل مهم در برنامه‌ریزی برای سالمندی در استان بوشهر، شناسایی سالمندان تنها و فراهم کردن خدمات متناسب با شرایط زندگی آنان است.

به گفته مدیرکل بهزیستی استان، حدود ۶ هزار سالمند در استان بوشهر به‌تنهایی زندگی می‌کنند و شناسایی و حمایت از این افراد از اولویت‌های حوزه سالمندی به شمار می‌رود.

مسئولان بهزیستی تأکید دارند که ارائه خدمات به این گروه باید با همکاری دستگاه‌های اجرایی، خانواده‌ها، مراکز خدمات اجتماعی و نهادهای مردمی انجام شود تا سالمندان در معرض انزوا، محرومیت از مراقبت یا کاهش ارتباطات اجتماعی قرار نگیرند.

در همین راستا، توسعه برنامه‌های اجتماع‌محور، ایجاد فضاهای تعاملی و تقویت مشارکت سالمندان در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی در دستور کار قرار گرفته است.

سیدجواد حسینی، معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس سازمان بهزیستی کشور، در نشست شورای سالمندان استان بوشهر با اشاره به ضرورت آمادگی برای تحولات جمعیتی، بر لزوم تبدیل سالمندی به یکی از اولویت‌های اصلی برنامه‌ریزی اجتماعی تأکید کرد.

وی با اشاره به پیش‌بینی افزایش سهم سالمندان از جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۰ گفت: مدیریت این روند نیازمند برنامه‌ریزی جامع، آینده‌نگری و همکاری دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی است.

حسینی همچنین از آغاز طرح پیمایش ملی سالمندان برای شناخت دقیق‌تر وضعیت این گروه جمعیتی خبر داد و اعلام کرد که طرح‌های «سلام» و «پاتوق سالمندی» با هدف افزایش نشاط اجتماعی و کاهش احساس تنهایی سالمندان دنبال می‌شوند.

به گفته رئیس سازمان بهزیستی کشور، استفاده از ظرفیت فضاهای آموزشی در ساعات بعدازظهر برای ایجاد محیط‌های تعاملی و نشاط‌آور سالمندان نیز در قالب همکاری با وزارت آموزش و پرورش پیش‌بینی شده‌است.

وی همچنین از صدور مجوز ایجاد دو مرکز جدید سالمندی در استان بوشهر خبر داد و آمادگی سازمان بهزیستی برای حمایت مالی و تجهیزاتی از ایجاد این مراکز و توسعه دهکده رفاه سالمندان در این استان را اعلام کرد.

بومی‌سازی سند ملی سالمندی برای پاسخگویی به نیازهای استان

توسعه شورای سالمندان در استان بوشهر و شهرستان‌ها و بومی‌سازی سند ملی سالمندی از دیگر اقداماتی است که با هدف هماهنگی بین‌بخشی و تعیین وظایف دستگاه‌های اجرایی دنبال می‌شود.

به گفته مهرناز اسکندری، دبیرخانه شورای سالمندان استان بوشهر با برگزاری نشست‌های تخصصی و پیگیری مصوبات، برنامه‌های مرتبط با سالمندی را متناسب با شرایط و ظرفیت‌های استان تدوین و برای اجرا به دستگاه‌های مسئول ارائه کرده‌است.

این برنامه‌ها بر توسعه خدمات اجتماعی و مراقبتی، مناسب‌سازی محیط زندگی، افزایش مشارکت اجتماعی و بهره‌گیری از ظرفیت خانواده‌ها، خیرین و سازمان‌های مردم‌نهاد تأکید دارند.

مدیرکل بهزیستی استان بوشهر با اشاره به ضرورت تغییر نگاه به سالمندی تصریح کرده‌است: سالمندی نباید فقط دوره‌ای همراه با نیازمندی و دریافت حمایت تلقی شود، بلکه باید زمینه حفظ استقلال، استفاده از تجربه سالمندان و مشارکت فعال آنان در جامعه فراهم شود.

از برنامه‌ریزی تا اجرا؛ آزمون اصلی شهر دوستدار سالمند

مجموع اقدامات و برنامه‌های اعلام‌شده در استان بوشهر نشان می‌دهد که موضوع سالمندی به‌تدریج در دستور کار مدیریت شهری و اجتماعی استان جایگاه پررنگ‌تری پیدا کردهاست؛ از انجام مطالعات علمی در محلات شهر بوشهر و ایجاد دبیرخانه تخصصی در شهرداری گرفته تا پیگیری مناسب‌سازی معابر، توسعه مراقبت در منزل و افزایش ظرفیت مراکز نگهداری.

با این حال، تحقق هدف شهر دوستدار سالمند تنها با تدوین برنامه‌ها و برگزاری نشست‌های هماهنگی امکان‌پذیر نیست و به اجرای مستمر مصوبات، تأمین منابع مالی، نظارت بر کیفیت خدمات و مشارکت واقعی سالمندان در تصمیم‌گیری‌ها نیاز دارد.

مناسب‌سازی پیاده‌روها و فضاهای عمومی، دسترسی ایمن به حمل‌ونقل و خدمات شهری، حمایت از سالمندان تنها، توسعه خدمات مراقبتی در محیط خانواده و فراهم کردن فرصت‌های مشارکت اجتماعی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند فاصله میان برنامه‌ریزی و بهبود ملموس زندگی سالمندان را کاهش دهد.

استان بوشهر اکنون با تکیه بر برنامه‌های بهزیستی، مدیریت شهری و شورای سالمندان، در مسیر ایجاد محیط‌های مناسب‌تر برای زندگی سالمندان قرار دارد؛ مسیری که موفقیت آن در نهایت نه با شمار طرح‌های مصوب، بلکه با میزان دسترس‌پذیری شهرها، کیفیت خدمات و امکان زندگی مستقل، فعال و همراه با کرامت برای سالمندان سنجیده خواهد شد.