به گزارش ایرنا، استان بوشهر با برخورداری از ظرفیت‌های گسترده در حوزه آبزی‌پروری، بویژه پرورش میگو، نقشی مهم در تأمین نیاز بازار داخلی و توسعه صادرات غیرنفتی کشور ایفا می‌کند. با این حال، تداوم رشد تولید در این بخش، مستلزم برطرف کردن موانع زیرساختی و مالی، توسعه فناوری‌های نوین و ایجاد شرایط مناسب برای فعالیت پایدار تولیدکنندگان است.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی اداره‌کل شیلات استان بوشهر، در سال جاری ۱۲ سایت پرورش میگو در استان فعال بوده و چهار هزار و ۲۵۱ هکتار از اراضی مفید پرورشی به زیر کشت رفته است که پیش بینی برداشت و تولید از این مزارع ۴۰ هزار تن است که نسبت به تولید سال گذشته ۱۰ هزار تن افزایش خواهد داشت که این میزان ۶۰ درصد کل تولید میگوی پرورشی در کشور است.

هوشمندسازی؛ مسیر افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید

یکی از محورهای مهم توسعه آبزی‌پروری در سال‌های اخیر، حرکت به سمت مکانیزاسیون و هوشمندسازی مزارع است. استفاده از تجهیزات و سامانه‌های نوین می‌تواند امکان پایش مستمر شرایط پرورش، مدیریت مصرف خوراک و آب، کنترل رشد آبزیان و کاهش ضایعات را فراهم کند و در نهایت، بهره‌وری تولید را افزایش دهد.

اسماعیل مومنی، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی بوشهر و فعال حوزه تکثیر، پرورش، فرآوری و صادرات آبزیان، با اشاره به تأثیر مکانیزاسیون بر افزایش تولید، اعلام کرده‌است: در سال‌های گذشته میزان تولید میگو در هر هکتار در استانب وشهر حدود چهار تا پنج تن بود، اما اکنون با توسعه مکانیزاسیون، این میزان در برخی مزارع به حدود ۴۰ تا ۵۰ تن رسیده‌است.

به گفته وی، مکانیزه‌شدن مزارع علاوه بر افزایش تولید، در کاهش ریسک بیماری‌ها و محدود کردن برخی مشکلات پرورشی نیز مؤثر بوده‌است.

با این وجود، تأمین منابع مالی مورد نیاز برای نوسازی تجهیزات و توسعه فناوری همچنان یکی از موانع اصلی پیش‌روی بهره‌برداران به شمار می‌رود، طوریکه دسترسی مناسب به تسهیلات و منابع اعتباری می‌تواند روند تجهیز مزارع به فناوری‌های جدید را تسریع کند و زمینه افزایش تولید و تقویت توان رقابتی فعالان این صنعت را فراهم آورد.

در همین ارتباط، سازمان شیلات ایران نیز برنامه‌هایی برای هوشمندسازی مزارع آبزی‌پروری در دستور کار قرار داده‌است، براساس اعلام مدیرکل دفتر آبزیان آب شیرین این سازمان، دو مزرعه در استان چهارمحال و بختیاری برای اجرای آزمایشی سامانه‌های هوشمند انتخاب شده‌اند تا ظرفیت این فناوری‌ها در مدیریت مصرف انرژی، خوراک و آب و کاهش ضایعات ارزیابی شود.

هرچند این طرح آزمایشی در استانی دیگر اجرا می‌شود، توسعه چنین الگوهایی در مزارع پرورش میگوی بوشهر نیز می‌تواند زمینه مدیریت دقیق‌تر فرایند تولید، کاهش هزینه‌ها و افزایش پایداری فعالیت مزارع را فراهم کند.

تأمین برق پایدار؛ پیش‌شرط تداوم تولید

در کنار هوشمندسازی، تأمین برق کافی و پایدار از مهم‌ترین نیازهای زیرساختی مزارع پرورش میگو در استان بوشهر است؛ موضوعی که در دیدار معاون برنامه‌ریزی و توسعه منابع سازمان شیلات ایران و مدیرکل شیلات استان بوشهر با معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری نیز مورد تأکید قرار گرفت.

در این نشست، پیگیری اعتبار مورد نیاز برای برق‌رسانی به مزارع فاقد برق و تأمین برق کافی و پایدار برای سایر واحدهای پرورشی، از محورهای اصلی بررسی مسائل توسعه شیلات استان بوشهر بود.

اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که فعالیت مزارع پرورش میگو به تجهیزات مختلف، از جمله سامانه‌های هوادهی و پمپاژ آب، وابستگی دارد و اختلال در تأمین انرژی می‌تواند شرایط پرورش را با مخاطره مواجه کند، از این رو، توسعه زیرساخت‌های برق‌رسانی و افزایش قابلیت اطمینان شبکه، در کنار برنامه‌ریزی برای تأمین انرژی پشتیبان، برای حفظ سرمایه تولیدکنندگان و کاهش ریسک فعالیت مزارع ضروری است.

تأمین برق پایدار همچنین یکی از پیش‌نیازهای توسعه هوشمندسازی به شمار می‌رود؛ زیرا بهره‌برداری مؤثر از سامانه‌های پایش، کنترل خودکار و تجهیزات مکانیزه، به زیرساخت انرژی قابل اتکا نیاز دارد. بنابراین، برق‌رسانی به مزارع فاقد انشعاب و ارتقای ظرفیت تأمین برق واحدهای فعال باید هم‌زمان با برنامه‌های نوسازی و مکانیزاسیون دنبال شود.

انرژی‌های تجدیدپذیر؛ راهکاری برای کاهش وابستگی به شبکه

در کنار تقویت شبکه برق، بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر نیز می‌تواند به کاهش هزینه‌های انرژی و افزایش تاب‌آوری مزارع آبزی‌پروری کمک کند.

بر اساس اعلام سازمان شیلات ایران، استفاده از پنل‌ها و نیروگاه‌های خورشیدی در مزارع آبزی‌پروری در شمار برنامه‌های مورد توجه این سازمان قرار دارد، همچنین مطالعاتی برای بررسی امکان استفاده از توربین‌های آبی و بهره‌گیری از جریان آب در سامانه‌های پرورش به‌منظور تولید برق انجام می‌شود.

اجرای این طرح‌ها در صورت برخورداری از توجیه فنی و اقتصادی می‌تواند بخشی از نیاز انرژی مزارع را تأمین کند و وابستگی آنها به شبکه برق را کاهش دهد، البته میزان بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها به شرایط هر مزرعه، هزینه سرمایه‌گذاری، الگوی مصرف و امکان اتصال به شبکه بستگی دارد.

استفاده از فناوری‌های نوین هوادهی، از جمله سامانه‌های تولید نانوحباب و حباب‌های ریز، نیز از دیگر محورهای مورد توجه سازمان شیلات ایران است که این فناوری‌ها با بهبود انتقال اکسیژن به آب می‌توانند در مدیریت شرایط پرورش مؤثر باشند.

طوریکه اکنون در برخی مزارع استفاده‌کننده از این تجهیزات، فرصت بیشتری برای مدیریت شرایط در زمان قطع برق گزارش شده‌است؛ با این حال، میزان این اثر به مشخصات فنی سامانه، شرایط آب و میزان مصرف اکسیژن وابسته است و جایگزین کامل برق اضطراری و تجهیزات پشتیبان محسوب نمی‌شود.

تأمین مالی و تجهیزات؛ حلقه مکمل نوسازی مزارع

توسعه هوشمندسازی و تأمین انرژی پایدار بدون دسترسی مناسب به منابع مالی و تجهیزات مورد نیاز امکان‌پذیر نخواهد بود، به همین دلیل تسهیل تأمین اعتبار برای نوسازی مزارع، حمایت از سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های برق و فراهم‌کردن امکان دسترسی تولیدکنندگان به تجهیزات مکانیزاسیون، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به شتاب‌بخشی روند توسعه این صنعت کمک کند.

نقش منطقه ازاد بوشهر در رونق صنعت پرورش میگو

مومنی همچنین با اشاره به فعالیت کارخانه‌های مرتبط با تولید خوراک آبزیان در محدوده شهرک صنعتی منطقه آزاد بوشهر، مشکلات تأمین و واردات مواد اولیه را از موانع فعالیت این واحدها دانسته و بر ضرورت استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های منطقه آزاد برای افزایش تولید و تأمین تجهیزات تأکید کرده‌است.

به گفته وی، فراهم‌شدن امکان بهره‌گیری از مزایای منطقه آزاد برای تأمین تجهیزات مورد نیاز مزارع، در چارچوب ضوابط قانونی، می‌تواند به تسریع نوسازی واحدهای پرورشی، افزایش بهره‌وری و تقویت ظرفیت صادراتی استان کمک کند.

پیوند زیرساخت، تولید و صادرات

اهمیت توسعه زیرساخت‌های آبزی‌پروری در بوشهر تنها به افزایش میزان تولید محدود نمی‌شود، بلکه استمرار عرضه محصول باکیفیت و تقویت حضور در بازارهای صادراتی نیز به آن وابسته است.

در نشست بررسی راهکارهای توسعه صادرات آبزیان استان بوشهر، مسئولان شیلات و فعالان بخش خصوصی بر ضرورت رفع موانع صادرات، ارتقای کیفیت محصولات، تقویت زیرساخت‌های فرآوری و بسته‌بندی و توسعه بازارهای هدف تأکید کردند.

در این چارچوب، هوشمندسازی و مکانیزاسیون مزارع می‌تواند با بهبود مدیریت تولید و کاهش بخشی از هزینه‌ها، زمینه افزایش رقابت‌پذیری محصولات را فراهم کند. در مقابل، ناپایداری زیرساخت‌های انرژی و محدودیت منابع مالی ممکن است روند نوسازی مزارع و بهره‌برداری از ظرفیت‌های تولیدی این استان را کند سازد.

از سوی دیگر، اصلاح رویه‌های اداری و ارزی مرتبط با صادرات، تعیین تکلیف مسائل مربوط به بازگشت ارز و ایجاد سازوکار مناسب برای رسیدگی به کالاهای صادراتی برگشتی، از جمله مطالبات فعالان این حوزه است؛ موضوعاتی که در کنار توسعه زیرساخت‌های تولید، بر هزینه و ریسک فعالیت صادرکنندگان تأثیر می‌گذارد.

ضرورت تدوین برنامه یکپارچه برای توسعه آبزی‌پروری

مجموع مسائل مطرح‌شده نشان می‌دهد که توسعه پایدار صنعت پرورش میگو در استان بوشهر به مجموعه‌ای هماهنگ از اقدامات در حوزه برق‌رسانی، هوشمندسازی، مکانیزاسیون، تأمین مالی و پشتیبانی از صادرات نیاز دارد.

تأمین برق مزارع فاقد انشعاب، ارتقای ظرفیت و پایداری برق واحدهای فعال، توسعه انرژی خورشیدی و بررسی راهکارهای تولید برق در محل، در کنار فراهم‌کردن تسهیلات برای خرید تجهیزات و استقرار سامانه‌های هوشمند، می‌تواند چارچوبی عملی برای کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری ایجاد کند.

همچنین اجرای طرح‌های آزمایشی هوشمندسازی در مزارع پرورش میگو، ارزیابی نتایج اقتصادی و فنی آنها و گسترش تدریجی الگوهای موفق، می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای سرمایه‌گذاری در فناوری‌های جدید کمک کند.

استان بوشهر با برخورداری از ظرفیت قابل توجه تولید میگو و امکان توسعه بازارهای صادراتی در سایه منطقه آزاد، فرصت مناسبی برای حرکت به سمت آبزی‌پروری دانش‌بنیان و بهره‌ور دارد که تحقق این ظرفیت، مستلزم هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، سازمان شیلات، شرکت‌های مسئول تأمین برق، نهادهای تأمین مالی و تشکل‌های بخش خصوصی است؛ هماهنگی‌ای که می‌تواند ضمن کاهش ریسک‌های تولید، به حفظ سرمایه فعالان اقتصادی، افزایش اشتغال و تقویت جایگاه محصولات شیلاتی استان در بازارهای داخلی و خارجی منجر شود.