حسن عبداللهی

 تا چند سال بعد از انقلاب اسلامی، در جایی که امروز انتهای غربی خیابان طالقانی کنگان است، قبرستان نسبتا بزرگی وجود داشت که در گوشه ای از آن، مزار یکی از رجال نیکنام و علمای دینی قدیم کنگان قرار داشت که به شیخ سعید، یا به لهجه ی محلی مردم کنگان،  «شیخ إسعید» مشهور بود.
اتاقی بر مزار شیخ قرار داشت که قبه ی کوچکی داشت و همیشه با پارچه ی سبز رنگی پوشیده شده بود. روی قبر شیخ نیز تعداد زیادی پارچه های کوچک و بزرگ و رنگارنگ وجود داشت که از نظر اهل محل، این پارچه ها تبرک شده محسوب می شدند. 
اعتقاد مردم کنگان بویژه اهالی محله ی کوزه گری به این زیارتگاه به حدی بود که اغلب‌ آنها در مورد تاثیر عملی مثبت شیخ در زندگی‌شان حرف می زدند. 
اهل سنت کنگان نیز به این شيخ جلیل القدر که از علمای بزرگ دینی کنگان بوده، اعتقاد راسخی داشتند و اغلب نذر و نیازهای خود را به نام این شیخ انجام می دادند.
یکی از مغازه داران اهل تشیع و میانسال کنگان که اکنون در خیابان طالقانی مغازه ای دارد و به کسب و کار مشغول است، در این باره اظهار داشت که:  « در دوران کودکی و نوجوانی در عصرهای پنجشنبه به همراه بزرگسالان و نیز همسالان خودمان به مزار شیخ إسعید می رفتیم و غالبا از حلواها یا شیرینی های نذری زوار نصیبمان می شد و ما خردسالان هم مثل بزرگسالان با امید و دلخوشی از مزار به خانه برمی گشتيم.» 
  چند سالی از دهه ی شصت می گذشت که در مدتی کوتاه زمین های اطراف این قبرستان و این مزار محصور شد و به خانه های مسکونی تبدیل گشت. مدتی نگذشت که خود قبرستان و بارگاه شیخ إسعید نیز در پشت دیوارهایی که در چهار طرف آنها ساخته شد، ناپدید گشتند.
 برای کسب اطلاع از معمای ناپدید شدن این بقعه ی زیارتی مشهور کنگان، ابتدا به دیدار بعضی از اهالی مطلع و قدیمی کنگان رفتم. همه تایید و تاکید کردند که این مزار و قبرستان در  ضلع شمال غربی انتهای خیابان طالقانی قرار داشته و مورد احترام و اعتقاد همه ی مردم کنگان اعم از شیعه و سنی بوده است.
آقای حاج يوسف باقری کنگانی از معتمدان و بزرگان اهل سنت کنگان اظهار داشت:  «در جایی که الان مدرسه ی تیزهوشان سعدی قرار دارد، قبرستانی قدیمی وجود داشت که اهل تسنن و بعضی از اهل تشیع مردگان خود را در آن دفن می کردند. مزار شیخ إسعید در گوشه ای از این قبرستان قرار داشت.» ایشان از قول مرحوم پدرشان نقل کردند که این شیخ از بزرگان اهل سنت بوده که در اصل از روستای عينات به کنگان آمده  و مورد وثوق مردم شیعه و سنی کنگان بوده است. آقای باقری اضافه کرد:  «در کنار این مقبره از سمت مشرق زمین های شیخ سلیمان قرار داشت که در موسم درو گندم، مردم غله های خود را در آنجا خرمن می کردند و در شمال این مزار هم با کمی فاصله دره ی معروف به غلومی و زمین های مرحوم عليان قرار داشت.» 

   این دره امروز توسط شهرداری کنگان ایمن سازی شده و خیابان‌های شهید عبدالله صفا و شهید محمد محمدی در دو طرف آن قرار دارند.
 برای اینکه از سرنوشت بقعه ی مشهور و مورد احترام کنگان بیشتر مطلع گردم، به اداره ی اوقاف و امور خیریه کنگان مراجعه کردم و دیداری با رئیس این اداره داشتم. رئیس اداره ی اوقاف و امور خیریه ی کنگان که اهل شهرستان جم هستند، اطلاعات خوبی را در مورد این مقبره و مزار داشتند اما برای مزید اطمینان نظر همکارشان، مسئول امور حقوقی اوقاف را نیز جویا شدند. طبق نظر رئیس و مسئول حقوقی اوقاف، همه ی قبرستانها اعم از قبرستان های فعال و  غیر فعال حتی اگر وقف نامه هم نداشته باشند، از نظر قانونی  ملک عام تلقی می شوند و در مالکیت اوقاف هستند اما امور جاری قبرستان های فعال تحت نظر  شهرداری یا دهداری ها انجام می گردد. 
کارشناس حقوقی اوقاف کنگان افزودند:  «مقابر غیر فعال و زیارتگاه ها نیز شرعا و قانونا تحت نظر اداره ی اوقاف می باشند و تصرف شخصی در  آنها خلاف قانون و خلاف شرع است.» 
ایشان در مورد مزار شیخ إسعید و مقبره ی مجاور آن، از وجود زیارتگاهی به این نام اظهار بی اطلاعی کردند و چنین بیان کردند که اداره ی اوقاف کنگان فقط مستندات مقبره ی فعال فعلی اهل سنت، مدرسه ی نبش خیابان و خانه ی یکی از اهالی را که در سمت شمال خیابان طالقانی قرار دارد، به عنوان املاک وقفی در اختیار دارد *ولی در مورد مزار و زیارتگاه شیخ سعید و قبرستان مجاور آن، مستندات و اطلاعاتی در اختیار ندارد.*  

   رئیس و کارشناس حقوقی اوقاف کنگان افزودند:  پس از اینکه املاک و دارایی های مرحوم شیخ سلیمان نصوری بر اساس حکم دادگاه انقلاب مصادره شد،  بنیاد مستضعفان نسبت به اخذ سند ثبت رسمی این املاک به نام بنیاد اقدام کرده است.
با توجه به اینکه مقداری از زمین‌های اوقاف در جوار زمین های شیخ سلیمان بوده، به اشتباه جزو اراضی مصادره ای تلقی شده و بنیاد مستضعفان آنها را بر اساس سند ثبتی رسمی همراه با املاک شیخ سلیمان به تملک خود در آورده است.
مسئول حقوقی اوقاف اضافه کردند  که فعلا امور حقوقی اداره اوقاف کنگان نیازی به تقدیم شکایت علیه بنیاد مستضعفان نمی بیند و در این مورد اقدامی نکرده است زیرا  بر اساس تفاهم نامه ای که بین اداره اوقاف و بنیاد مستضعفان وجود دارد، جلساتی بین مسئولان حقوقی اوقاف استان و بنیاد در تهران تشکیل شده و قرار است اوقاف استان مستندات مربوط به وقف زمین های الحاقی به اراضی مصادره ای شیخ سلیمان نصوری را به بنیاد مستضعفان ارائه کند و مسئولان حقوقی بنیاد قول داده اند که طبق تفاهم نامه، در صورتی  که اداره اوقاف بتواند وقفی بودن این اراضی را به اثبات برساند،  بنیاد بدون نیاز  به حکم قضایی، نسبت به کسر این اراضی از ملک مصادره ای شیخ سلیمان و برگردان مالکیت آنها به اوقاف اقدام کند. 
برای کسب اطلاع بیشتر با مسئول‌ سابق بنیاد مستضعفان کنگان دیداری داشتم. ایشان در مورد تفصیلات موضوع  اظهار نظری نکردند اما بیان داشتند که اداره ی اوقاف کنگان مدعی مالکیت بخشی از زمین های مجاور خیابان طالقانی بوده و گویا از طریق مجاری قانونی هم اقداماتی انجام داده است.
       پس از دیدار با چند نفر اهل محل و همچنین رئیس اداره ی اوقاف کنگان و کارشناس حقوقی آن اداره و رئیس سابق بنیاد مستضعفان به دیدار جناب آقای شیخ محمد جمالی امام جمعه ی اهل سنت کنگان رفتم و موضوع را از ایشان هم جویا شدم. ایشان ضمن تایید بیانات مسئولین اوقاف و بنیاد مستضعفان و همچنین اهالی محل، بیان داشتند که این مقبره در سمت جنوبی دره ی مشهور به  « وادی غلومی» قرار داشت. از سمت جنوب تا جایی که امروز مقبره ی فعلی اهل سنت کنگان قرار دارد، امتداد داشت. از سمت مشرق هم تمام مساحت مدرسه ای که در نبش جنوب غربی خیابان طالقانی قرار گرفته و خانه های سازمانی پشت مدرسه را در بر می گرفت و در همین راستا تا نزدیکی های وادی غلومی ادامه داشت.
 شیخ محمد جمالی در مورد مزار شيخ سعيد تاکید کرد که:  «این شیخ یکی از علمای جلیل القدر کنگان بوده که زمان زندگی او نامعلوم است اما از زمان‌های خیلی قدیم مردم کنگان بر مزار او اتاقی ساخته بودند و در چهار سمت مزار نیز مقبره قرار داشت. در سال‌های اول پس از پیروزی انقلاب اسلامی یکی از بزرگان محله ی کوزه گری کنگان به نام حسن صفایی مشهور به جنگی به من مراجعه کرد و اظهار داشت که ساختمان روی مزار فرسوده شده و برای راحتی زوار بهتر است آن را مرمت یا بازسازی کنیم. به لحاظ اینکه مرد وجیه و قابل اعتمادی بود، من از او خواهش کردم که خودش متولی بازسازی این زیارتگاه بشود. از ناخدایان و بزرگان و بازاریان کنگان خواستم که در این امر به ایشان کمک کنند. مصالح ساختمانی از قبیل سیمان و سنگ و چندل و باسچیل و دیگر ملزومات با کمک مردم خریداری شد و مرحوم حسن صفایی با کمک تعدادی از جوانان کنگان  بویژه  اهالی کوزه گری اتاقک قبلی را برداشتند و به جای آن اتاق نسبتا بزرگی بر مزار ساختند و قبر شیخ را هم مرمت کردند.
 تا قبل از درگذشت مرحوم صفایی این مزار پابرجا و زیارتگاه مردم کنگان بود. مدتی بعد از درگذشت حسن صفایی بخشی از مقبره به تصرف دیگران در آمد. من،  در همان زمان طوماری تهیه کردم و پس از امضای تعداد کثیری از مردم شیعه و سنی کنگان به اداره ی اوقاف تحویل دادم تا نسبت به انجام اقدامات قانونی و رفع تصرف از زمین وقفی و بویژه زیارتگاه مورد احترام مردم کنگان اقدام کند. بعدها خبردار شدم که اداره ی اوقاف هم اقداماتی انجام داده اما گویا هنوز به نتیجه ی مطلوب نرسیده و مقبره و زیارتگاه شیخ سعید همچنان در تصرف اشخاص باقی مانده است.»
 امروز که این گزارش اجتماعی منتشر می شود، محوطه ی مقبره و قبرهای موجود در آن به تملک اشخاص در آمده و خانه هایی مسکونی بر روی آن ساخته شده است. مزار شیخ إسعید هم با دیوارهایی بلند و بلوکی از چهار طرف محصور شده است. 
  وضعیت فعلی ساختمانی که توسط مرحوم حسن صفایی بازسازی شد از پشت این دیوارها قابل رؤیت نیست اما طبق اظهار یکی از اهالی محله ی کوزه گری هنوز بقایایی از ساختمان وجود دارد و در زمین آن  بنایی ساخته نشده است. 
با این حال از دسترس عموم خارج شده و به عنوان ملک شخصی در اختیار شخص یا اشخاصی خاص می باشد.
 مردم کنگان انتظار دارند که اداره اوقاف و دیگر نهادها و ارگان‌های ذیربط، با جدیت بیشتر موضوع رفع تصرف از زمین های مقبره و زیارتگاه شیخ إسعید را پیگیری نمایند و این میراث فرهنگی کنگان را از دستبرد و نابودی نجات دهند.