جواد جوکار برازجانی:*

از همان روزهای نخستین ورودم به دانشگاه، با سبک های گوناگون مدیریت، آشنا شدم و همیشه جای خالی یک سبک مدیریتی بومی و داخلی را در کنار دیگر سبک های مدیریتی، احساس  می نمودم. مگر می شود با این همه ادعا و داشتن اندیشه های جهانشمول و کاربردی!!!، یک سبک مدیریتی منسجم نداشته باشیم و شایسته است تا این اندیشه های گرانبها را در قالب و ساختاری مناسب ارایه نمود و در اختیار دیگران قرار داد تا بتوانند در این شرایطی که تنها چیز ثابتش، "تغییر" است، چراغ راه آن ها باشد!!.

 ولی پس از ریاضت هایی که کشیدم!! متوجه شدم که سبکی خاص و جهانشمول نه تنها در بیخ گوش ما، که در گوش ما!!! قرار داشته و بسیار موثر و تاثیر گذار می باشد، به گونه ای که تمام دنیا را مجذوب و شیفته خود نموده است!!. اگر چه با گذشت چند دهه، و کسب تجربه های بی نظیر!!، همه جنبه های این سبک مدیریتی، برای بیشتر کارمندان!!!  روشن شده است ولی، لازم است تا برای برای  گسترش آن به دیگر شرکت ها!!!، ویژگی های این نوع سبک مدیریت، به شکلی شفاف بیان گردد.

یکی از مهمترین ویژگی های این نوع سبک مدیریتی این است که به جهانیان نشان دهد که اگر چه نمی تواند در مسیر درست و شایسته ای قدم بگذارد ولی با افتخار می تواند در مسیر نادرست، به بهترین شکل ممکن!!!، گام های بسیار شایسته ای بردارد و به جای هدایت کارمندان به سمت یک فهم مشترک، می تواند گام های بسیار جدی و هدفمند را در راستای هدایت همه کارمندان به سمت کج فهمی مشترک و به عبارتی، بی خردی جمعی، بردارد!!! و ایدئولوژی حاکم بر این گونه سازمان ها از چهار عنصر تشکیل شده است که عبارتند از 1. الگو بودن برای دیگران به هر شکل ممکن!!! 2. متفاوت بودن،  3. ساز مخالف زدن 4. نقش محوری!! را ایفا نمودن و به حق که در هر چهار بخش بسیار تاثیرگذار بوده اند!!

مدیر در این نوع سبک مدیریتی ،به جنبه های ایمنی در کار، توجه ویژه ای از خود نشان می دهد و در اولین گام، با یک نگاه طلبکارانه و حق به جانب!!! و البته دلسوزانه!!! یک ذخیزه کافی از ثروت های سازمان و کارمندان را در جای مناسب مانند بانک های سوئیس، آمریکا و ... به نفع خود مصادره و ذخیره می نماید تا اگر ورق برگشت و شرایط بر خلاف میل آن ها بود و از سوی دیگر، با الهام گرفتن از آفتاب پرست و رنگ عوض کردن!!!، نتوان امکان حضور بیشتر در سازمان را میسر نمود، به سوی دشمن( شرکت های رقیب)!!! فرار نموده و زندگی خود و خانواده خود را نجات دهد. مدیر سازمان، خوب می داند که این دنیا، دنیایی موقتی بوده و  برای رفتن آمده اند!!! نه برای ماندن!!!، به همین خاطر از همان روزهای نخستین دستیابی به موقعیت جدید، تلاشی بسیار جدی از خود نشان  می دهد تا یک ذخیره احتیاطی که تا حدود 70 نسل بعد از خودش نیز از آن بهره مند می شوند!!!، در جای مناسب ذخیره نماید تا زمانی که وارد دنیای دیگری مانند کانادا، استرالیا و... شدند از پشتوانه لازم برخودار باشند. این مدیر و تیم همراهش، همه توجه و نگاهشان، متوجه ذخیره احتیاطی می باشد  هر تصمیمی که گرفته و هر گامی که برداشته می شود بدون توجه به آینده و  منافع کل سازمان بوده و تنها بر منافع شخصی و حفظ ذخیره احتیاطی متمرکز می باشد.

در این سبک مدیریتی، همه کارمندان می توانند نظر موافق!! خود را با مدیر، با آزادی کامل بیان نمایند!! و از سوی دیگر، نظر مخالف نیز وجود ندارد و آینده سازمان فقط به نظر موافق کارمندان بستگی دارد و کارمندان در صورت موافق بودن با مدیر، می توانند بر آینده خود مسلط باشند!!! و برای کارمندانی که نظر مخالف دارند نیز راه باز و البته جاده هم دراز!!! و اگر خطاهای انسانی اجازه دهند!!! به دیگر شرکت ها و کشورها مهاجرت می نمایند!!

تقسیم بودجه ها و منافع در این نوع سبک مدیریتی عادلانه بوده و نمونه بارز عدالت اجتماعی می باشد و البته به اندازه دستمال هایی که کارمندان در دست دارند، دمپایی و شلوارهایی که می پوشند!!، بستگی دارد و در این میان، دمپایی المطراش و شلوارهای زندان دوز!!، از جایگاه ویژه ای برخوردار است.
در سازمان هایی که این سبک مدیریتی حاکم می باشد پارکینگ های بزرگی در نظر گرفته شده است البته این پارکینگ ها برای خودرو طراحی نشده است، بلکه برای این طراحی شده اند تا کارمندان، قبل از ورود به سازمان، اختیار و اراده خود را در بیرون سازمان پارک نموده و دربست در اختیار مدیر سازمان قرار گیرند و شرایط به گونه ای است که کارمندان آنقدر در نقش بی اختیاری خود غرق شده اند که یادشان رفته است که سالیان درازی است "اختیارشان"، در حال خاک خوردن می باشد و همچنان بی اختیار و بی اراده، در دیگر جنبه های مهم و حساس اجتماع نیز، مشارکت جدی می نمایند،  مشارکتی که همگان را شیفته خود نموده است و کارمندان از این مشارکت، سرشار از غرور می شوند!!. این سبک مدیریتی، کارمندان را به مرده متحرک و در اختیار مدیر تبدیل می نماید. درست مانند یک مرده، که  به طور کامل در اختیار مرده شور می باشد.

در این نوع سبک مدیریتی، مدیر سازمان، سرشار از خودستایی و  ادعاهای واهی بوده و همه چیز را به شوخی می گیرد و فرصت ها را به تهدید تبدیل نموده و بعد از اینکه همه فرصت ها از دست رفتند، با یک نگاه طلبکارانه و البته حق به جانب!!، از همه کارمندان می خواهد تا تهدیدها را به فرصت تبدیل نمایند!!! و چون هیچ کسی سر جای خودش نیست و پیشرفت سازمانی بر مبنای شایستگی نمی باشد و همه کارمندان نیز، همیشه نگران این هستند که موقعیت خود را از دست بدهند بنابراین، هیچ فردی، نسبت به وضع موجود، اعتراضی ندارد و در واقع مدیر و کارمندان به جای درگیر شدن  در گود رقابت، اسیر گود حماقت شده اند!!! و هر جا که کم بیاورند، همه چشم ها را متوجه دشمن فرضی می نمایند ولی متاسفانه بارها شاهد شکست از دشمن فرضی بوده ایم!!! و همچنین بارها شنیده ایم که شکست از دشمن فرضی، ناشی از اشتباه های  فردی بوده است و که با تنبیه فرد مورد نظر، همه مشکل ها حل می شوند، ولی آنچه در تاریخ به اثبات رسیده است این است که هر گاه در سازمانی، فردیت حاکم شود، اشتباه های فردی نیز زیاد می شوند و ای کاش همه اشتباه های فردی، قابل پیگیری بودند!!! و همه افرادی که دچار فردیت می شوند، به میز محاکمه کشیده می شدند و البته بسیار مهم است که پایه های میز محاکمه نیز، محکم باشند!!!
در این سبک مدیریتی، توجه خاصی به متخصصین آمار دارند و آماردانهایی را استخدام می نمایند که تخصص ویژه ای در آمارسازی دارند و نقش این گونه آمارسازها، آنقدر حساس می باشد که اگر نباشند، این سبک مدیریتی در عمل، به بن بست می رسد و ذخیره احتیاطی مدیر نیز، با خطر بسیار جدی مواجه می گردد به همین دلیل، سازمان، توجه خاصی به این گروه از کارمندان از خود نشان می دهد.
این سبک مدیریتی، از پایداری بسیار بالایی در راستای اهداف تعیین شده برخوردار است!! و در هر شرایطی که باشد منافع مدیر سازمان در اولویت اول قرار دارد و نکته جالب این است که هیچ یک از کارمندان نمی دانند چه کسی برای سازمان تصمیم می گیرد، مدیر سازمان چه کسی می باشد، از کجا آمده و سازمان را به کجا خواهد برد و وقتی متوجه می شوند که نه سازمانی مانده و نه مدیری که پاسخگو باشد!!!. و کارمندان، در این سبک مدیریتی، خیلی دیر متوجه ماجرا می شوند و از آن بدتر این که، حافظه تاریخی ندارند و خیلی زود، همه چیز را به فراموشی می سپارند و روز از نو، روزی از نو!!!...
برای توصیف و تشریح این نوع ویژه از سبک مدیریتی، به زمان بی نهایت نیاز داریم و همیشه فکر می کردم" بی نهایت" یعنی چه؟ و درک درستی از این مفهوم نداشتم تا زمانیکه این شیوه مدیریتی را که سرشار از خردمندی!!! به نفع افرادی خاص بود را از نزدیک دیدم و تجربه نمودم، دریافتم که "بی نهایت"، چه معنایی دارد و بی خردی می تواند، بی نهایت باشد و در واقع راهی که دیگران با سرعت نور می روند، ما داریم سینه خیز و رو به عقب می رویم. فقط نمی دانم با این همه هیجان کاذبی که ما را فرا گرفته است به دنبال کسب کدامین افتخار هستیم!!!. 

اگر چه کارمندان در این نوع سازمان، مرده متحرک می باشند ولی تاریخ، زنده است و تجربه های ارزشمندی را برای آیندگان به یادگار خواهد گذاشت ولی نگرانم که قلم در نوشتن این همه بی خردی و حوادثی که بر کارمندان رفته است، کم بیاورد. نباید فراموش کنیم که قانون مداری، شفافیت و تقویت سرمایه های اجتماعی، مثلث عبور از بحران ها و دستیابی به عدالت اجتماعی       در این گونه سازمان ها!! می باشد. برای قانون مداری، باید قانون درست داشته باشیم و قانون درست را، درست اجرا نماییم و البته، قانون درست را، انسان های شایسته و درست می نویسند!!! و  برای شفافیت، باید رسانه آزاد داشته باشیم و برای تقویت سرمایه های اجتماعی، باید اعتماد جامعه به ساختار موجود، ایجاد و تقویت گردد و با دستیابی به یک انسجام داخلی با احترام به دیدگاه های گوناگون و خارج شدن از سنگر بی معنا و بی مفهوم استقلال!!!،  می توانیم تعاملی سازنده، با دنیا داشته باشیم و همه این ها در سایه سیاستمداران عاقل، برآورده خواهند شد. شاید بارها شنیده و یا گفته باشیم که سیاست، پدر و مادر ندارد، اگر سیاست توسط سیاستمداران خردمند برنامه ریزی و اجرا شود، پدر و مادر نیک سرشتی دارد ولی اگر توسط سیاستمداران بی خرد، برنامه ریزی و اجرا شود و یا وارداتی باشد!!! معلوم نیست که چگونه متولد شده و چه اهدافی پلیدی در سر می پروراند!! ولی تاریخ ما، زمستان های زیادی را تجربه نموده است و آنچه که مشخص است این است که، زمستان تمام می شود و ...

* دکترای مدیریت بازرگانی