دکتر مختار فیاض

تو گپ! وِ کُجات بنالُم؟
(Tow gap ve kojat benalom)

"تو گپ" یعنی تبِ بزرگ و طولانی مدت؛ یعنی آنفلوانزای اسپانیایی که بنا به گفته ی معمّرین و مورّخین، در حدود یکصد سال پیش در کشورهای زیادی از جمله ایران، همه گیر شد و به واسطه ی آن، تعداد زیادی از هموطنانِ ما نیز جان باختند.
این رویداد، با تلفات و تبعاتِ وحشتناکِ خود، چنان تاثیری بر زندگی و فرهنگِ مردم گذاشت که در جنوبِ کشور، بر سالِ وقوعِ آن، نامِ "سالِ آزاری" گذاشتند و آن را مبنایِ تقویمی محلی قرار دادند.
به طور مثال وقتی از سن و سالِ شخصی پرسیده می شد، در جواب می گفت: سالِ آزاری، پنج ساله یا ده ساله و... بودم!
ظاهرا این نوع آنفلوانزا، مثلِ کرونا، نه تنها سیستمِ ایمنی،  گلو، دستگاه گوارش و تنفس را تحت تاثیر قرار می داد بلکه سایرِ اندام نیز از عوارضِ آن مصون نمی ماند. ضمنا عوارضِ ابتلای به "توگپ"، منحصر به شخصِ بیمار نمی شد؛ یعنی به تعبیرِ رساتر، تمامِ اعضای  خانواده ی او، درگیرِ چالش هایی اساسی  می شدند. به طور مثال، در دنیایِ توسعه نیافته ی آنروز که غذا و امکاناتِ زندگی، محدود بود و افراد، بشدّت به کمک و حمایتِ همدیگر نیاز داشتند، عموم مردم از ترسِ ابتلا به "توگپ" و  ناامنی و دلهره ای که از این بابت به وجود آمده بود، از هم فاصله می گرفتند و کمتر روحیه یاری و تشریک مساعی، از خود بروز می دادند.
خلاصه آنکه، "تو گپ"، هم زندگیِ فردی و هم تعاملات و روابطِ اجتماعی را مختل کرده بود؛ به نحوی که به قول شادروان اخوان ثالث:
"سلامَت را نمی خواهند پاسخ گفت/
سرها در گریبان است/
کسی سر بر نیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را/
نگه جز پیشِ پا را دید نتواند"/ ...

این تاثیرات و عوارضِ فردی و اجتماعی، باعث شده بود تا مردمِ آن روزگار، "توگپ" را به عنوانِ یک دیوِ بد سیرت تصور کنند که هر آنچه بدی و بدنهادی هست را، یکجا با خود به همراه دارد؛ به همین خاطر، از آن پس، هر کسی که دارایِ صفات و خصلت های پست و نکوهیده ی بی شماری بود، "توگپ"  نامیده می شد و مردم این شخص رذل و دردِ سر ساز که باعثِ بدبختی و فلاکت برای جامعه  بود را علناً با شماتت و سرزنش، "توگپ" خطاب می کردند. 
 کم کم این نوعِ نگاه به "توگپ" و عوارض اجتماعی آن، باعث شد تا ادییان و سخن سنجان نیز، کلامی حکیمانه و ضرب المثلی پیرامون آن بسازند؛ کلام و ضرب المثلی که نشان از نگاهِ نفرت انگیزِ مردم به "توگپ" و همه ی آن رذالت ها و پستی هایی داشت که یک شخصِ پست فطرت، از خود بروز می داد و مردم نمی دانستند از کدام عارضه ی آن، گلایه، لابه و شکایت بکنند:
"تو گپ! وِ کُجات بنالُم؟".

اسفند ماه هزار و سیصد و نود و هشت