*ساناز دانشگر:

این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست /در بند سر زلف نگاری بوده‌ست
این دسته که بر گردن او می‌بینی    /دستی‌ست که برگردن یاری بوده‌ست

 موسیقی  از دیر باز در مناطق مختلف استان بوشهر با روح و جان مردم عجین شده است.مردم خونگرم جنوب علاقه زیادی به موسیقی فولک دارند.از جمله یکی از این موسیقی ها خیام خوانی به سبک بوشهری است،سال های اخیر شاهد همه گیر شدن خیام خوانی در بوشهر شده ایم به طوری که در کافه ها،مراسم های مناسبتی،مدارس و ...خیام خوانی صورت میگیرد.

خیام خوانی ابتدا از محلات قدیمی ریشهر و امام زاده شروع شده است که قدمت آن تقریبا بیش از یک قرن است.از قديم در مجالس عروسي ها، شب نشيني ها،حنا بندان و ختنه سروني ها خیام به سبک بوشهری میخواندند.از معروف ترین اشخاصی که خیام خوانی انجام میدادنند میتوان از: مرحوم باقر ارامي،مرحوم سلمان،مرحوم محمد يوري،مرحوم بخشو و ...نام برد.

تاریخچه خیام خوانی به صورت روشن معلوم نیست؛ مثل همه ژانرهای موسیقی. اما این یک ژانر منحصر بفرد از خیام خوانی است. یعنی در هیچ جای دیگر ایران نمی‌بینید که خیام این طور در موسیقی فولک آن رخنه کرده باشد و مردم با آن خو گرفته باشند. اما با بررسی بافت ملودیک درمی‌یابیم که این ژانر نباید آنچنان قدمتی داشته باشد.»دلیل استفاده از اشعار خیام را زندگی خاص اهالی بوشهر و دریانوردی دانست. «بوشهری‌ها به دریا و سفرهای طولانی می‌رفتند و معلوم نبود دوباره به خانه برگردند یا نه. آنها باید از لحظات روی آب لذت می‌بردند و در لحظه زندگی می‌کردند و همین باعث می‌شد که از قدیم اشعار و تفکرات خیام را بپذیرند.

مردم بوشهر همیشه علاقه‌مند موسیقی بوده اند. اگر به آنها فرصت بدهیم به آیین‌های خود احترام می‌گذارند و این سال‌ها در شهر این امکان ایجاد شده که در قهوه‌خانه‌ها و کافه‌ها این سبک اجرا شود. خیام خوانی را به دو بخش کوچه بازاری و بخشی که با موسیقی سنتی ایران مرزهای مشترکی دارد تقسیم می‌کنیم و از سبک‌های دیگر موسیقی بوشهری مانند یزله‌خوانی هم در این ژانر استفاده می‌شود.

مراسم با شور و حال خاصی تا یک ساعت ادامه پیدا می‌کند و در آخر همه شاد و سرخوش قهوه خانه را ترک می‌کنند. جلوی در چند مرد جا افتاده مشغول حرف زدن هستند؛وارد حرف‌شان که می شوی میفهمید که عاشق خیام خوانی هستند و به قول خودشان هر شب که بشود دورهم جمع شوند و به یکی از قهوه خانه‌ها یا کافه‌ها می‌روند تا ساعاتی با خیام خستگی درکنند.

دليل رواج پيدا كردن اين مراسم خيام خواني در بوشهر يك دست بودن و شاد بودن و بي ريا بودن و پٌرشور بودن افراديست  که  در آن مجلس ميخوانند و دست ميزنند.شور و حال مراسم مثال زدني نيست،همه را جلب مجلس ميكند و باعث همراهی همه میشود.

در حال حاظر زيادند افرادی  که در محلات  مختلف خیام بخوانند.هر محلي چندين شخص بزرگ دارد كه خیام خوانی به سبک بوشهری انجام میدهند؛ از جمله:خدر شيخ ابولي،احمد عاشوري،حيدر عبدالله زاده.

اینچنین است که آوازه خیام خوانی بوشهری نه  تنها در ایران بلکه در جهان پیچیده است و خیام خوانی به نوعی منش و فرهنگ بین پیر و جوان رخنه کرده است.چه هنری والا تر از زنده نگه داشتن یاد و اشعار حکیم عمر خیام.