قاسم نوشاد

ببين اين شگفتي كه دهقان چه گفت                    بدانگه كه بگشاد راز از نهفت
به شهر كجاران به درياي پارس                       چه گويد زبالا  و پهناي  پارس
                                                                       ((حكيم ابوالقاسم فردوسي))

اصولا حقوق دانان معتقدند كه نامهاي جغرافيايي نمي توانند بروز وضعيت حقوقي مناطق كه اين نام ها براي اشاره به آنها به كار گرفته مي شوند ،تاثيربگذارند.اين بدان معناست كه حتما اگر رويا پردازي برخي دولتمردان عرب راجع به نام مجعول خليج عربي مقبول جماعتي مغرض يا منفعت طلب قرار بگيرد،منافع حقوقي ايران در خليج فارس وبه طور خاص مناطق دريايي متعلق به ايران وحاكميت دائمي ايران بر تمام جزاير ايراني به ويژه جزاير تنب كوچك و تنب بزرگ وابوموسي متاثر نخواهد شد.با وجود ،اين حال كه جسارت برخي دولتمردان عرب كه درآمدهاي كلان نفتي آنها را سخت مست كرده است،به آنجا رسيده كه به منظور هويت سازي براي خود،سياست علني  وفراگير تغيير نام خليجي را كه نام آن بخشي از تارو پود هويت ملت ايران را تشكيل مي دهد در پيش گرفته اند.
بنابرمدارك متقن ،خليج فارس از هزاران سال پبش نه توسط ايرانيان،بلكه توسط ملت هايي كه با ايرانيان مراوده داشته اند ،از جمله يونانيان و روميان به عنوان (( درياي پارس )) ناميده شده است. در كتيبه ايي كه از داريوش بزرگ در كانال سوئز يافته اند در عبارت " درايه تيه هچا پارسا  آيي تي " يعني دريايي كه از پارس مي رود يا سر مي گيرد،منظور از درياي پارس همان خليج فارس است...

 محيط زيست خليج فارس

 
شرايط خاص فيزيو گرافيك و اكولوژيك خليج فارس،استخراج و صدور نفت از اين منطقه به ديگر جهان ،تبخير بالاي آب و ورودي كم آب شيرين به محيط ،فشار فزاينده ايي را متوجه محيط زيست درياي خليج فارس نموده است.خليج فارس به عنوان درياي نيمه بسته داراي موقعيت استراتژيك درعرصه حقوق بين الملل مي باشد. با توجه به منافع اقتصادي اين خليج بخصوص در حوزه نفت و گاز موجود در منطقه فلات قاره مطالعه نظام حقوقي حاكم بر اين خليج داراي اهميت فراوان مي باشد.
دردهه هاي اخير به دليل توسعه كشورهاي ساحلي به كمك درآمد هاي نفتي ،اكوسيستم خليج فارس شاهد تاثيرات مخربي بوده است.در اذهان عمومي ،خليج فارس مترادف هست با كلمه نفت...كه حدود 40% از ترافيك مربوط به تانكرهاي نفتي است كه در خليج فارس جريان دارند.
خليج فارس به دليل شرايط اقليمي ويژه حاكم برآن ،بسيار شكننده و آسيب پذير است و ورود كمترين آلاينده به داخل دريا اثرات مخربي برروي سلامت آبزيان  و موجودات آن دارد. حداكثر درجه حرارت آب دريا تابستان گاهي به 36تا 37 درجه مي رسد و در اثر شدت گرما ميزان تبخير نيز بسيار بالا و به 1400 ميليون ليتر در سال مي رسد
خليج فارس از تنوع زيستي بالايي يرخوردار است ،به گونه ايي فقط بين 400 تا 450 گونه ماهي در اين دريا زندگي مي كنند ،كه تعداد زيادي از اين گونه ماهيان بهره برداري اقتصادي مي شود ،علاوه بر آلاينده هايي كه از طريق صنايع حاشيه ساحل وارد  آب دريا مي شوند اما بخش عظيم آن آلاينده از نوع نفتي و مشتقات نفتي مي باشد ،كه مي توان به حركت نفت كش ها و شناورها ، رها كردن آب توازن كشتي ها ، حفاريها ، عمليات اكتشاف ، تراوش واستخراج نفت و ريختن زباله ها از داخل شناورها به دريا اشاره نمود
تنها ايران را نمي توان مسبب اصلي آلودگي درياي خليج فارس دانست و مي بايست 8 كشورها ساحلي اين دريا رادر آلودگي خليج فارس سهيم دانست.ساخت جزاير مصنوعي در آبهاي خليج فارس از طرف امارات متحد عربي تهديدي جدي براي آبهاي خليج فارس مي باشد،كه طرفداران محيط زيست معتقد هستند كه اين توسعه جديد "جزاير مصنوعي" عوارض سنگيني را بر اكوسيستم منطقه حوضه خليج فارس وارد مي كنند
کشورها در کنفرانس های جهانی متعددی نگرانی خود را ابراز کرده اند و بر این موضوع تأکید داشتند که خلیج فارس به عنوان یک دریای نیمه بسته باید دارای رژیم حقوق خاصی باشد. در پاسخ به این نگرانی ها، حقوق بین الملل محیط زیست تلاش کرده است تا راهکارهای حقوقی در ابعاد ملی، منطقه ای و جهانی ارایه نماید. برای تحقق هدف حمایتی، کنوانسیون های بین المللی و منطقه ای برای جلوگیری از آلودگی های دریایی تنظیم و تدوین شده است. در سطح بین المللی "سازمان جهانی دریانوردی" (IMO) مسئول نظارت و پیگیری و به روز در آوردن مفاد کنوانسیون ها و همچنین وظیفه تدوین مقررات جدید را عهده دار می باشد. کنوانسیون های بسیاری در مورد آلودگی های دریایی تصویب شده است ولی تعداد این کنوانسیون ها و مقررات بین المللی در خصوص آلودگی های نفتی اندک است که از جمله آن ها می توان به "کنوانسیــون مارپــول"، " کنوانسیون آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی"،" کنوانسیون جبران خسارت ناشی از آلودگی نفتی" اشاره کرد. در منطقه خلیج فارس و دریای عمان با همکاری برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP) و کشورهای منطقه، کنوانسیون کویت و پروتکل های آن به منظورحفاظت از محیط زیست دریایی در برابر آلودگی ها تدوین گردیده است. به موجب ماده 16 کنوانسیون تاسیس سازمان منطقه ای حفاظت از محیط زیست دریایی و به استناد ماده 3 پروتکل همکاری منطقه ای، تاسیس مرکز کمک های متقابل در مواقع اضطراری در دریا تصویب شده است. بررسی کنوانسیون ها و مسئولیت های سازمان های مرتبط با آلودگی نفتی حاکی از این است که بسیاری از دولت ها از عضویت در کنوانسیون های بین المللی مرتبط، به دلیل عدم امکان دسترسی به فن آوری ها و تجهیزات مورد نظر کنوانسیون های بین المللی امتناع می ورزند و به همین دلیل کشورهای منطقه خلیج فارس و دریای عمان از لحاظ عضویت در کنوانسیون های مرتبط متفاوت هستند.

قاسم نوشاد: كارشناسي ارشدمهندسي شيمي-مهندسي محيط زيست
دانشجوي كارشناسي ارشد حقوق بين الملل