آرش علیزاده

سفرهاي درون شهري به علت فعاليتهاي مختلف روزانه مردم صورت مي پذيرد. اين فعاليت هاممكن است شغلي،خريد،آموزش،تفريحو... باشد. گستردگي و جمعيت بالاي شهرهای کمتر توسعه یافته و محروم سبب شده است،حجم سفرهاوانجام سفر بسيار بيشتر از تسهيلات ارائه شده در يك شهر باشد. بنابراين لازم است كه سفرهابه گونه اي مديريت شوند كه: اولاً،خیابان ها و معابر  درون شهری از لحاظ فیزیکی در شرایطی باشند که شهروندان در هنگام رانندگی احساس آرامش کنند و ثانيا، ترافیک شهری به طور روان و آرام طوری مدیریت شود که یک شهروند بتواند در زمان مناسب به فعالیت خود پایان دهد. تحقق این دو، وظیفه شهرداری ها و شورای ترافیک شهر می باشد. افزایش قارچ گونه سرعتگیر ها و سرعت کاه های غیر استاندارد و غیر فنی در بعضی از شهرها نه تنها آرامش را از روح و روان شهروندان گرفته بلکه به افزایش میزان ترافیک و افزیش تصادفات نیز کمک کرده است. متأسفانه در کشور ما تقریبا هیچگونه مطالعه ای در مورد طراحی و چگونگی جانمایی سرعت گیر ها و سرعت کاه ها صورت نگرفته و مرجع ها مربوط به مطالعات کشورهایی اروپایی  می باشند. برای درک بهتر این موضوع اول به تاریخچه سرعتگیرها و سپس به معرفی سرعتگیر ها و سرعت کاه بر اساس خصوصیات فیزیکی می پردازیم و در آخر ضوابط و شرایط جانمایی و اجرای آنها را به زبان ساده شرح میدهیم.
نخستین سرعت گیر دنیا در نیوجرسی آمریکا ساخته شداین سرعت گیر در سال 1906در نزدیکی محل عبور عابران پیاده نصب شد.این در حالی بود که سرعت خودروها در آن زمان به طور میانگین 50 کیلومتر بر ساعت برآورد می شد. تجربه مفید این سرعت گیر ها چنان بود که بعد از 60 سال در خیابان های هلند اجرا شد. در ایران نیز در 15 سال اخیر استفاده از این نوع کنترل کننده ها به سرعت افزایش یافته اما تعداد و کیفیت  سرعت گیرها و سرعت کاه ها در استان های مختلف متفاوت است.
مدیریت کنترل ترافیک یکی از دغدغه های مسئولین در شورای ترافیک شهرها می باشد  که یکی از راه های  آسان، سریع و کم هزینه ایجاد سرعت گیر و سرعت کاه در سطح شهر در قالب ساماندهی شبکه های خیابانی است.این در حالی است که راه حل های کار آمد تری همچون استفاده از حمل و نقل عمومی،اصلاح حمل و نقل شخصی، ساماندهی حمل بار، استفاده از حمل و نقل غیر موتوری،ایجاد مقررات و قوانین، اعمال مقررات، آموزش و فرهنگ سازی، پیش روی مسئولین شهری قرار دارد.
طبق استانداردهای بین المللی:
سرعت گیر یاBUMP)):این نو سرعت گیر از جنس پلاستیک یا لاستیک می باشد و ابزاری است برای کنترل سرعت وسایل نقلیه. طبق استانداردهای موجود،ارتفاع بلندترین نقطه یک سرعتگیر باید بین7 تا10 سانتی متر باشد و پهنای آن 30 سانتی متر.
سرعتکاه یا:(Hump) ازاین ابزار بانام سرعتگیر ملایم نیز یاد می کنند که اکثرا از جنس آسفالت می باشدارتفاع بلندترین نقطه سرعتکاه بین7 تا10 سانتی متر باشد و پهنای آن بین 3.5 تا 6.7 متر.
غیر از خصوصیات فیزیکی گفته شده در با لا محدودیت های دیگری نیز در مورد مکان استفاده از این کنترل کننده های سرعت وجود دارد:
1. نوع عملکرد معابر: با توجه به مشکلاتی که سرعت کاه و سرعت گیر ها در ایجاد توقف و افزایش تاخیر در معابر ایجاد می کنند، در معابر شریانی درجه یک مثل:آزاد راه ها و بزرگرا ه ها و معابر شریانی درجه دو مثل راه های اصلی باید خودداری کرد،اما در خیابان ها فرعی و محلی با رعایت ضوابط فیزیکی گفته شده بلامانع است.
2.عرض خیابان و معابر: از آنجا که عرض خیابان ها می تواند تاثیر مستقیمی بر سرعت عملکرد وسایل نقلیه عبوری داشته باشد، حداکثر عرض سواره برای اجرای سرعت گیر 12 متر و برای سرعت کاه 15 متر می باشد.
3.شیب خیابان: اجرای سرعتگیر و سرعت کاه در خیابان با شیب طولی بیش از 8 درصد ممنوع می باشد.
4.وضعیت سرعت معبر یا خیابان مورد نظر: در خیابان و معابری که سرعت مجاز تا 30 کیلومتر بر ساعت باشد تنها، سرعتگیر، با مشخصات فنی و فیزیکی گفته شاده با جنس لاستیکی و پلاستیکی  مجاز می باشد.
در خیابان ها و معابر که سرعت مجاز 40 تا 55 کیلومتر بر ساعت می باشد تنها، سرعتکاه، از نوع (سینوسی- دایروی-سهمی- دودنقه ای) باجنس عمدتا آسفالتی مجاز می باشد.
5.وضعیت کاربری اطراف خیابان: بکار گیری سرعت گیر و سرعت کاه در خیابان هایی که مسیر اصلی حرکت آمبولانس ها و خودروهای آتشنشانی می باشند،ممنوع می باشد.
6.سرعتگیرها و سرعت کاه ها بایستی باعلایم مشخص همچون تابلو – روشنایی – تغییر رنگ – خط کشی باشند.
ضوابط و استاندارد های  گفته شده، در کلان شهر ها در ایران تا حدودی به طور نسبی و ناقص رعایت می شود اما در مناطق محروم و کمتر توسعه یافته کشور همچنان مشکل وجود دارد.حال قضاوت با خواننده است که بنگرد آیا سرعتگیر ها و سرعت کاه های اجرا شده در شهرهایی که ما زندگی میکنیم به استاندارد های جهانی نزدیک است؟آیا اصلا می شود اسم آن ها را سرعت گیر و سرعت کاه نامید؟ یا نفس گیر و جانکاه زیبنده ترین نام برای خاکریزهای آسفالتی است!!
بطور کلان عمده مشکلی که فلسفه سرعت گیرها و سرعت کاه ها دارند این است که ابزار های کاهنده سرعت به همه وسایل نقلیه به یک دید می نگرد.چه اتوموبیلی که در شهر با سرعت100  کیلومتر بر ساعت حرکت می کند و چه موتور سیکلتی که با سرعت 20 کیلومتر بر ساعت حرکت می کند ناچارند از روی سرعت گیر های تعبیه شده عبور  کنند وبه نوعی  با شخص متخلف و قانون مند به یک جور رفتار میشود.
بطور کلی وجود سرعتگیرها و سرعت کاه ها در شهر ها مشکلات زیر را به همراه خواهند داشت:
الف-کم کردن سرعت قبل از رسیدن به سرعت گیر و شتاب مجدد وسایل نقلیه بالا رفتن مصرف سوخت،افزایش آلودگی هوا را به دنبال دارد
ب- تاثیر منفی در سرویس دهی وسایل نقلی اورژانسی به دلیل کاهش سرعت.
پ ـ آسیب دیدن جلوبندی ،سیستم ترمز و کلاچ خودرو ها.
ت-خطر جدی برای موتور سواران و دوچرخه سواران به دلیل نداشتن تعادل کافی.
ث-گسیل شدن ترافیک به محله های اطراف خیابان هایی که در آن سرعت گیر و سرعت کاه وجود دارد.
ج-ایجاد آب گرفتی پشت سرعت گیرها و سرعت کاه ها هنگام بارندگی و ازبین رفتن روسازی.
چ-افزایش تصادفات جلو به عقب بر اثر ترمز ناگهانی.
 مشکلات فوق در کشور های پیشرفته به وسیله طراحی سرعت گیر ها و سرعت کاه های هوشمند بر طرف شده است تا جایی که تهدید را به  را به یک فرصت تبدیل کرده و از این نوع سرعت گیرها برق تولید میکنند.اما در کشور ما به دلیل آماده نبودن زیرساخت ها فعلا نمی توان از این تکنولوژی استفاده کرد و باید تا آنجایی که ممکن است از سرعت گیر ها و سرعت کاه های غیر  استاندارد کاست.البته نقش خود مردم در افزایش یا کاهش ابزار کاهش دهنده سرعت در سطح شهر حائز اهمیت است.اگر به قوانین راهنمایی و رانندگی بیشتر توجه کنیم،در رانندگی صبر پیشه کنیم به حقوق دیگران احترام بگذاریم،کمی گذشت داشته باشیم، قطعا در روند روان سازی ترافیک موثر خواهد بود و مسولین ترافیکی ما در تصمیمات خود تجدید نظرخواهند کرد.دقیقا همین مسئله در شهرهای مختلف استان بوشهر نمود پیدا میکند و اینگونه است که میبینیم شهر الف با جمعیت و  وسعت، بیش از شهر به، تعداد سرعتگیرش نصف شهر ب می باشد.همواره شهروندان و مسئولین ترافیکی  شهر باید این نکته را مد نظر داشته باشند تعداد و علائم کاهنده سرعت در یک شهر، نه تنها ارزش محسوب نمی شود بلکه نشان گر پایین بودن فرهنگ رانندگی در آن شهر می باشد. با یک حساب ساده هزینه اجرای یک سرعت کاه آسفالتی استاندارد با عرض12 متر و طول5 متر مبلغی معادل1200000تومان هزینه برای شهرداری به بار دارد.این هزینه میتواند در راه غنی سازی، فرهنگ صحیح رانندگی کردن در جامعه شهری بکار گرفته شود.شهرداری های استان باید بدانند در ایام عید و گسیل شدن مسافران نوروزی به استان اولین چیزی که نظر مسافران شهرستانی را به خود جلب می کند تعداد سرعتگیر های غیر اصولی است که از ورودی شهرها آغاز می شود، نه رنگ نو بلوارهای فرسوده شهر./ج
منابع:
راهنمای شناسایی و بکارگیری مدیریت ترافیک در شهر های کشور