اتحادخبر: روزهای سه شنبه در تقویم انجمن گردشگران دشتستان ​"در روستا​" نامگذاری شده که هر هفته با کمک اعضاء انجمن به معرفی یکی از روستاهای دشتستان می پردازد، این هفته در یک گفتگوی مجازی به معرفی شهر باستانی صفاره پرداختیم.
انجمن گردشگران دشتستان

شهر صفاره
این شهر در شمال روستای دهقاید از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتستان قرار داشته که قسمتی از آن توسط باستان شناسان حفاری شده است. معماری این بناها در نوع خود بی نظیر است.شهر صفاره در کنا رودخانه قرار دارد و در دوران اسلامی شهری آباد بوده است.

 از شهرهای باستانی كه در دشتستان بزرگ (دشتگان دوره ساسانی)واستان امروزی بوشهر قرارداشت و اكنون وجود خارجی ندارد و نام و نشان آن را باید در لابه‌لای متون تاریخی وجغرافیانی قدیم جست‌وجو كرد شهری بود به نام صفاره.

جغرافیای شهر صفاره
شهرصفاره دردوره‌ آبادانی ازتوابع(كوره اردشیر)یكی ازپنج كوره فارس بزرگ بود. اكثر جغرافی‌نویسان متقدم اسلامی درآثار خود ازشهر صفاره به‌عنوان قصبه آن روزدستقان یاد كرده‌اند و ازقرائن و شواهد تاریخی و آثاری كه تا امروز به‌طور اتفاقی یا دراثر كاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه باستانی صفاره و در تل خندق واقع در5 كیلومتری شمال برازجان مركز كنونی شهرستان دشتستان به‌دست آمده همگی روشن می‌سازد كه صفاره شهری متعلق به پیش ازاسلام یعنی دوره‌های هخامنشیان، سلوكیان، اشكانیان وساسانیان وتا اواخرقرن چهارم هجری نیز مسكونی واز رونق برخوردار بود.

متأسفانه ما تا این زمان از نام باستانی آن درپیش ازاسلام اطلاعی نداریم ولی به‌طور یقین می‌دانیم كه دربعدازاسلام و درمتون جغرافیایی این دوره از آن به ‌نام صفاره یاد شده است.

وجه تسمیه نام شهر
به‌نظرمی رسد نام صفاره كه بعد از ورود اسلام به ایران به این شهر داده شد ماخوذ از نام قبیله یا طایفه عرب بنی صفار یا آل صفاره باشد كه پس از هجوم اعراب در سال 18 یا 19هجری وتصرف دشتستان بزرگ توسط آنان بنی صفار یا آل صفار در این شهرسكونت اختیار كردند و از آن پس این شهر نیز به‌نام آنان صفاره خوانده شد.

شهر صفاره در تاریخ
 «ابوالقاسم محمد بن حوقل بغدادی» سیاح معروف مسلمان وجغرافی‌نویس قرن چهارم هجری دركتاب خود «صوره الارض» به‌شرح و توصیف سرزمین پارس پرداخته است ضمن اینكه ازشهرهای اردشیر خوره یاد می‌كند و از شهر صفاره نیز نام می‌برد و آن را به‌عنوان قصبه دستقان می‌داند.

ابن حوقل درجای دیگری ازكتاب خود یعنی در نقشه سرزمین پارس كه ضمیمه كتاب است محل شهر صفاره را در داخل خاك دشتستان و به فاصله كمی دورتر از ساحل دریای پارس ترسیم كرده است.

اما آنچه امروزه اطلاعات و دانسته‌های ما را درخصوص شهر صفاره بیشتر و دقیق تر می‌سازد پژوهش‌های علمی میدانی و كاوش‌های باستان‌شناسی است كه نتایج خوبی را به ‌دنبال داشته و همین پژوهش‌ها و دستاوردهای باستان‌شناسان است كه تحلیل ما را در مورد شهر صفاره به حقیقت نزدیك‌ترمی سازد.

حدود جغرافیایی شهر باستانی صفاره
 شهرباستانی صفاره كه در منابع و متون جغرافیایی وتاریخی از آن سخنی به میان آمده است درشمال روستای امروزی محمدآباد (دهقاید) ازتوابع شهرستان دشتستان ودر5 كیلومتری شمال برازجان مركز این شهرستان و درساحل چپ رودخانه دالكی قرار داشته است.

آثار بجای مانده از شهر صفاره
درسال 1372 خورشیدی طی عملیات خاكبرداری كه توسط یكی از زمینداران محل برای تسطیح كردن زمین‌های زارعی در 2 كیلومتری روستای دهقاید صورت گرفت فرد مورد نظر به یك مجسمه سنگی برخورد كه به ‌شكل چوپان و این چوپان درحال نی زدن بود.

این مجسمه به مسئولان سازمان میراث فرهنگی و جاذبه‌های گردشگری تحویل داده شد . پس از مطالعات لازم از سوی متخصصان معلوم شد كه این مجسمه تندیسی است از خدای پان یونانی.

با پیداشدن این مجسمه و آثار فراوان دیگری مانند سنگ زیرین آسیا ، گوپال ، آجر، سفال‌های شكسته ساده لعابدار، كوزه‌های كوچك و بزرگ، شیشه سفید و رنگین و شالوده ساختمان‌ها، حدس زده شد كه مجسمه یافته شده همان تندیس خدای پان یونانیان باشد كه در این محل پیدا شده است.

دنبال آن حدس زده شد كه خرابه شهری نسبتاً بزرگ در زیر خاك نهفته است كه باید براساس اقوال جغرافی‌نویسان و پژوهش‌های نگاره همان صفاره باشد.

در سال 1373 خورشیدی یك هیأت باستان‌شناس به سرپرستی مهندس «احسان یغمایی» به‌طور رسمی فعالیت‌های باستان‌شناسی خود را در این محل آغاز كرد و پس از حفاری‌هایی در چند نقطه شالوده یك آتشكده بر بلندی یكی از تپه‌های این محل كشف شد.

در چند متری این آتشكده نیز آثار محرابی با طاقچه‌های زیبا كه با گچ اندود شده است به‌دست آمد. همچنین در این كاوش‌ها در محلی قدیمی موسوم به تل خندق بقایای یك دژ نظامی كشف شد. این دژ دارای دیواری مدور و به شعاع 50 متری است كه به‌دست انسان ساخته شده وخشت‌های خامی كه در ساختن حصار آن به كار رفته است كاملاً مشهود است.

پیرامون این دژ خندقی حفر شده كه اكنون انباشته از خاك است، در بعضی نقاط آثارخندق به نحوی دیده می‌شود.

*آثار به‌دست آمده طی حفره‌های باستان‌شناسی واشیایی كه به‌طور پراكنده و به فراوانی درمحوطه مورد نظر یافت می‌شود معلوم می‌سازد كه شهر صفاره‌ای كه جغرافی‌نویسان مسلمان در آثار خود به آن اشاره كردند در همین محل قرار داشته است و این شهر چنانكه گفته شد مربوط به قبل از اسلام بوده است.

سنگ زیرین آسیاب کشف شده

 
مجسمه الهه پان

 *محوطه باستانی و تاریخی صفاره و دژ نظامی آن معروف به تل خندق در تاریخ 10 مهر 1380 و به شماره 4192 در فهرست آثار ملی كشورمان به ثبت رسیده است و مانند دیگر آثار تاریخی دشتستان چون گور دختر (آرامگاه چش پیش)، كاخ زمستانی كورش در برازجان، كاخ بردك سیاه (كاخ داریوش) هرگونه دخل و تصرف و تعریض و تخریب در آن برابر مواد 558 تا 569 از كتاب پنجم قانون مجازات اسلامی جرم محسوب می‌شود و مرتكب مشمول مجازات‌های قانونی خواهد بود.

معبد میترایی در تپه گله میر شهر باستانی صفاره در اراضی کشاورزی روستای بارگاهی شمال دهقاید

گردآورنده: ندا مزارعی