قدرت مظاهري*
يك. چند سال پيش فيلمي آمريكايي مي ديدم كه قصه آن درباره جمعي از زندانيان خطرناك يكي از زندان هاي ايالتي آمريكا بود. قرار بود باتوجه به خطر بالقوه اي كه اين زندانيان براي آن ايالت داشتند، توسط يك هواپيماي بزرگ به جزيره اي دور انتقال يابند. همه مناسبات كار فراهم شده و زندانيان، تحت الحفظ به فرودگاه نظامي رسيده  و آماده پرواز بودند كه ناگهان با دستوري از كاخ سفيد و تحت نظارت مستقيم رئيس جمهور ايالات متحده آمريكا، از پريدن هواپيما ممانعت بعمل آمد. دليل مخالفت با اعزام زندانيان خطرناك به آن جزيره دور، آگاهي كاخ سفيد از وضعيت جزيره و نداشتن امكانات كافي نظير راه هاي مواصلاتي، بيمارستان هاي تخصصي، پارك هاي تفريحي و مواردي از اين قبيل بود. به همين سادگي!

دو. پارس جنوبي يا اصطلاح رسمي تر آن، منطقه ويژه انرژي پارس يكي از مهمترين مناطق تامين انرژي كشور بشمار مي رود. اين منطقه علاوه بر سود سرشاري كه براي اقتصاد مملكت داشته و صادرات غير نفتي آن كم كم با صادرات نفتي مان برابري مي كند، زمستان هاي سخت و زمهرير كشور را نيز براي مردم قابل تحمل مي سازد. از اين منطقه اما بسته به شرايط و اوضاع و احوالش با عناوين و تعابير متنوعي در رسانه ها ياد مي شود. در زمان بازديد مقامات رسمي داخلي و خارجي، هنگام افزايش توليد گاز و ميعانات گازي، همزمان با راه اندازي فاز گازي جديد و مواردي از اين قبيل، منطقه ويژه انرژي پارس تبديل به " پايتخت انرژي ايران " شده و مجريان بذله گوي راديو و تلويزيون كه از اين نمد كلاهي برايشان بافته شده و روغني به نانشان رسيده است، بسان طوطيان شكرشكن شيرين گفتار، اين تعبير را از آنتن هايشان تبليغ مي كنند. اما اگر خداي ناكرده اتفاقي بيفتد، افرادي در سايت صدمه ببينند، لاين، مخزن يا تجهيزي دچار آسيب شود و يا تصادفي در جاده هاي ناامن آن رخ داده و جان كاركنان اعم از كارگران، مهندسين و متخصصان منطقه را تهديد كند، همين " پايتخت " دهن پركن و پرطمطراق به سهولت به واژه اي بسيار ساده تر تبديل مي شود تا ذهن مخاطب را از آن هيمنه و كرشمه دور كند. در چنين مواقعي واژه " عسلويه " جايگزين " پايتخت انرژي ايران " مي شود تا با متبادر كردن نام روستايي ـ كه به زور دگنك شهر و شهرستانش كرده اند ـ سقف مطالبات ساكنين و كاركنان و خانواده هاي ساكن در مناطق عملياتي را با كف ِ آن همسان كنند و آنها را از هرگونه ادعا و اعتراضي بازدارند .
سه . با وجود مانورهاي پياپي بحران كه اگر هر روز و هر هفته اتفاق نيفتد، ماهي يك بار در يكي از فازهاي پالايشگاهي رخ مي دهد، متاسفانه هنگام بروز بحران واقعي، مديران و مسئولان و تصميم گيرندگان، چنان با دستپاچگي مواجه مي شوند كه به جاي القاي خونسردي و آرامش به ديگران، خود بيشتر موجب افزايش استرس و اضطراب در كاركنان و خانواده هايشان مي شوند. سانحه تصادف اخير كه براي اتوبوس حامل كاركنان شيفت پالايشگاه سوم مجتمع گاز پارس جنوبي رخ داد، نوعي تست همدلي و عملگرايي مسئولين براي مديريت بحران بود كه عليرغم ايجاد حس همدلي فوق العاده در ميان كاركنان و خانواده ها و كادر درماني، متاسفانه نمره قابل دفاعي در عملگرايي و مديريت بحران براي مسئولين در بر نداشت. كوشش براي احياي مجروحين حادثه، سعي فراوان كادر درماني براي رسيدگي فوري به آسيب ديدگان و حتي تلاش زايدالوصف برخي از مديران مجموعه براي استفاده از اورژانس هوايي جهت اعزام مصدومين به شيراز– كه البته چنين اورژانسي در منطقه ( بخوانيد پايتخت انرژي ايران ! ) موجود نبود – هيچكدام نافي نياز منطقه به بيمارستاني مجهز و درخور شان و شوكت منطقه نمي باشد. بعبارت ديگر اگر چنين منطقه اي " پايتخت انرژي ايران " است، چرا بايستي سهمش از كم جمعيت ترين و كوچك ترين شهرهاي كشور هم كمتر باشد !؟ چنين اتفاقي مويد اين است كه در روزها، ماه ها و سال هاي پيش رو، باز هم در صورت بروز چنين سوانحي دچار سردرگمي مفرطي شده و ناچار خواهيم بود همديگر را براي عدم مطالبه سهم مان سرزنش كنيم . سهمي كه در سال 1303 و آغازين سال هاي پيدايش نفت با بيمارستان 150 تختخوابي مجهز و تخصصي توسط  انگليس، در آبادان به كاركنان مجموعه آن روزگار اهدا شد !
چهار . سوء مديريت در حوزه هاي HSE  و حمل و نقل مجتمع گاز پارس جنوبي و نظارت ناكافي در اين حوزه ها بدليل برون سپاري خدمات به پيمانكاران خارج از مجموعه و مماشات و تاثيرپذيري از آنان ، آسيب جدي و نگران كننده اي است كه آينده اين مجموعه را با تهديدهاي بزرگي روبرو خواهد كرد . پيمانكاراني كه بدليل نبود جنبه هاي نظارتي و چشم هاي محسوس و نامحسوسي كه عملكرد آنان را مورد مطالعه و ارزيابي قرار دهد ، قارچ گونه رشد مي كنند و با منافعي كه كسب كرده اند و ريشه اي كه در خاك اين منطقه استوار كرده اند ، با هيچ آفت كشي نيز از ميان نمي روند . در اين ميان ناظران HSE  نيز تنها بعنوان عضو ناظر! ، وقايع را رصد كرده و با تسامح از كنارشان مي گذرند .
پنج . چون " در مثل مناقشه اي نيست "، آخرين اپيزود اين دلنوشته را با خاطره اي از روزگار كودكي به پايان مي بريم. در آن روزگار كه ساكن روستايي خرم و آباد بوديم ، گاوي داشتيم كه در شيردهي دست همه گاوهاي ده را از پشت بسته بود و هيچ گاوي به پايش نمي رسيد . غروب تا غروب كه گاو را از مرتع به خانه مي آورديم ، مادرم برايش اسفند دود مي كرد و بلافاصله مشغول دوشيدن شيرش مي شد. هنگام شيردوشي اما من و برادرم مسئوليت ديگري نيز داشتيم. ما مسئول نوازش پشت و شانه هاي گاو بوديم. علاوه بر نوازش، هنگام شيردوشي ما با دست ها و دستمال هاي كوچكي كه داشتيم، پشه هاي گزنده سر و روي گاو را هم زده و فراري شان مي داديم. پشه هاي لوس، سمج و خونخواري كه گاو عزيزمان را نيش مي زدند و خونش را مي مكيدند. با هرچه كه دم دست مان بود، پشه ها را متواري كرده و اجازه نشستن شان بر روي گاومان را نمي داديم. مراسم شيردوشي اما كه تمام مي شد و مادرمان با قابلمه پر از شير گاو را ترك مي كرد، ماموريت ما نيز به پايان مي رسيد. با پايان عمليات شيردوشي، ما نيز گاو را تك و تنها ـ با انبوهي از پشه هاي خونخوار و جهنمي – تنها مي گذاشتيم و هرچه گاو بيچاره دور خودش مي چرخيد و به اطراف لگد پرت مي كرد و با دمش بر پشت و شانه هاي خود شلاق مي زد و با چشمان ملتمسش به اطراف نگاه مي كرد، كسي به ياري اش نمي رفت. انگار قدر و قيمت و اهميت و عزيزي گاومان فقط براي همان قابلمه شيري بود كه از او مي دوشيديم. مابقي انگار هيچ ارج و اهميتي نداشت.
نهايتا اينكه اين پنج اپيزود كوتاه، تنها گوشه اي از دلمشغولي و دغدغه اين روزهاي ساكنين " پايتخت انرژي ايران " است و اگر مجالي بيشتر فراهم شود، البته گفتني هاي افزون تري نيز خواهد بود و به قول مولانا :
با لب دمساز خود گر جفتمي ... همچو ني من گفتني ها گفتمي
درنيابد حال پخته هيچ خام ...  پس سخن كوتاه بايد والسلام  /ج
..................................................................................................
*مهندس ارشد ابزاردقيق مجتمع گاز پارس جنوبي