امروز: چهارشنبه 27 آبان 1405
    طراحی سایت
تاريخ انتشار: 24 ارديبهشت 1395 - 07:47
به مناسبت 25اردیبهشت روز بزرگداشت حکیم فردوسی؛

اتحادخبرـ حسین جعفری: شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی در سه بخش ارایه شده است. بخش نخست اسطوره، بخش دوم: حماسه که باورهای اسطوره ای وآرکی تایپ ها در کنش های پهلوانان به نظم در آمده است و بخش سوم : دوره های تاریخی است که تا پایان دودمان ساسانی را در بر می گیرد. در این کتاب سترگ همه ی دست آوردهای فکری و عملی بشر ...


حسین جعفری

مقدمه:
شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی در سه بخش ارایه شده است . بخش نخست اسطوره ، بخش دوم :حماسه که باورهای اسطوره ای وآرکی تایپ ها در کنش های پهلوانان به نظم در آمده است و بخش سوم : دوره های تاریخی است که تا پایان دودمان ساسانی را در بر می گیرد.

در این کتاب سترگ همه ی دست آوردهای فکری و عملی بشر به همان صورت که در زندگی انسانی اتفاق افتاده وچیرگی بر طبیعت را در درازای تاریخ به نظم کشیده شده است . شاهنامه را یکی از بزرگترین کتاب حماسی در جهان می دانند که بر آنیم در این نوشته بخشی از نگرش حکیمانه ی فردوسی در نظم داستان های ملی را تقدیم خوانندگان محترم نماییم .

فردوسی از محدود افرادی است که در گستره ی ادبیات و فرهنگ فارسی  حکیم نامیده می شود . این عنوان رابه هرکسی  نداده اند بلکه حکیم به کسی گفته می شده که بر همه ی علوم زمانه مسلط باشد و بتواند پیوند دهنده ی دانش ها و علوم زمانه  خود بود و فردوسی یکی از آنان است که در قرن چهارم و پنجم هجری قمری می زیسته و دانا به همه چیز زمانه از حکمت ، فلسفه ، طب ، ادب و فرهنگ ، سیاست و فنون رزم وبرپایی بزم و مجالس ، ریاضیات وهنجار، نجوم وهیأت و.... بوده و در نظم داستان های ملی چنین دانش هایی را آن طور که درمنابع و مآخذ پیش رو داشته منظوم کرده و غیر از او کسی از پس این کار برنیامده اگرچه دیگران هم به نظم داستان های ملی دست برده اند .

در دنیا چهار شاعر است که علاوه بر این که هرکدام بزرگترین شاعر کشور خود هست هر چهار شاعر شهرت جهانی دارند و دنیا به آن ها افتخار می کند . یکم «دانته »از کشور ایتالیا ، دوم «فردوسی »از کشور ایران ، سوم «هومر» از سرزمین یونان و چهارم «شکسپیر» انگلیسی است . دانته اثر بزرگی چون «کمدی الهی » را خلق کرده و فردوسی ، خداوندگاراثری حماسی به نام « شاهنامه » است و هومر دو اثر مشهور به نام های « ایلیاد » و « ادیسه» دارد و شکسپیر خالق آثارمشهوری به زبان انگلیسی است . کمدی الهی مشهور ترین اثر حماسی دنیا در سه بخش دوزخ ، برزخ و بهشت ارایه شده و شاه نامه نیز در سه بخش ذکر شده در بالا (این تقسیم بندی بر اساس زمان نیست اولویت بندی مرتبه جهانی است).

مبنای ادبیات ما باور مندی به به این است که انسان از مبد اهستی جدا شده و روزگار وصل خویش را می جوید . فردوسی نظم داستان های ملی را بر این باور و از خلقت اولین انسان طبق فرهنگ آریایی و بیان اسطوره های ایرانی بنا کرده است .

اسطوره ها یا هوره ها یک سری داستان های روایی نشأت گرفته از ضمیر ناخودآگاه جمعی است که در آن ها هور(وهومن )در برابر دیو(اکومن) است  وجدال نیکی وبدی یا قهرمان با ضد قهرمان را شرح می دهد .

با ورود اسلام به ایران  و گرویدن مردم ایران به دین اسلام برای مدتی این باور ها و به تبع آن داستان های اساطیری رنگ باخت که عواملی چند در این مورد دخیل بود اما کسانی به فکر زنده نگهداشتن این باورها و سازگاری آن با باورهای اسلامی بر آمدند و به ترجمه ی متون پهلوی (خط دوره ی ساسانی ) بر آمدند وسرانجام کسانی برای ماندگاری و استحکام بیشتر به نظم آن ها دست زدند که در این کار موفقیت بیشتر از آن فردوسی شد .

فردوسی در بخش دوم شاهنامه ( بخش حماسه ) ازگویش و کنش پهلوانان آیینه ای برساخته که اسطوره ها را در آن جلوه گرمی سازد و به خوبی این آیینه را صاف و صیقلی کرده و سازگاری لازم را  بین فرهنگ باستانی و آیین اسلامی در آن مجالس بزم و صحنه های رزم ایجاد کرده است .

در بخش نخست «گی مرت » گیاه انسان زنده ی میرا در عملکردها و سرگذشتش یاد آور آدم ابوالبشر است . در شاهنامه اسطوره ، فلسفه و دین باهم گره می خورد و بینش فلسفی در بیان راز خلقت با اسطوره ها و آرکی تایپ های که از ضمیر ناخود آگاه انسانی سرچشمه گرفته با آموزه های دینی و باورهای عقلی سازگاری می یابد و بینش انسان را در پیمودن مسیر کمال شکل می دهد و تنظیم و ترسیم این پیوندها چیزی نیست که از دست و زبان هر کسی بر آید بلکه حکیمی دانا و معماری توانا چون فردوسی در بر پایی کاخ بلند شاه نامه چنین مهمی را ممکن ساخته است .

فردوسی چون فیلسوفی توانا مضامین عالی متون دینی وباورهای ایرانیان را از منابع موجود در زمان خود که مبتنی بر فرهنگ توحیدی و وحدانیت بوده سازگار با پیام های روح بخش و انسان ساز اسلام در قالب داستان های روایی و سرگذشت پهلوانان و پیامبرشاهان سرشته است . فردوسی شیعه و معتقد به خدای یگانه و پیامبری حضرت محمد(ص) و حقانیت ولایت اهل بیت (ع) بوده است پس سعی کرده تقابل نیکی و بدی ، بهمن و اکومن را در رویارویی پهلوانان با پلیدان بپروراند و سرانجام پیروزی را از آن اندیشه ی نیک ، جهان پهلوان یا انسان کامل سازد .

در شاه نامه : به ترتیب زمانی ،کیورث ، سیامک ، تهمورث، جمشید ، فریدون ، ایرج ، منوچهر، نوذر، کی خسرو ، لهراسپ ، گشتاسپ ،اسفندیارو...در جبهه ی نیکی و دیوان ، ضحاک ، افراسیاب ، ارجاسپ ، اسکندر شاهان اهریمنی و مقابل پیامبرشاهان هستند و در رویا رویی پهلوانان : کاوه ، قارن، گشواد ، گودرز،گیو، پیران( نیک اندیشی در جبهه دشمن)، نریمان ، سام ، زال ، رستم ، اسفندیار(هم شاه زاده هم پهلوان) سهراب ( در جبهه دشمن برای رسیدن به مقصودخود) در برابر بد سگالانی چون : گرسیوز، هومان، بارمان، کلباد ،گروی ،رویین ، کهرم ،لهاک و... قرار می گیرند و این تقابل در بیرون و درون است چرا که در اندیشه ی فلسفی ایرانیان باور این بوده که ذات باری اولین صادر(عقل) را به جهانیان ارزانی داشت و از عقل عرض اول ؛یعنی ،نفس در وجود آمد و نفس در بین حق و باطل در تکاپواست و جهان گیتیک صحنه ی مبارزه ی این دو است و این مبارزه ( وهومن با اکومن ) از اولین انسان (کیومرث) با دیو آغاز شده و بین سیامک با دیوبچگان و تهمورث با دیوان و جمشید با اژی دهاک ... و در مصاف پهلوانی کاوه با ضحاک (اژی دهاک) در دوجبهه ی بیرون و درون (عمل و اندیشه ) جاری وساری است .

گاهی اندیشه ی بد وجود پهلوانی را تسخیر می کند به عنوان مثال وقتی «زال» متولد می شود سپید موی و سپید ابروی است واین موجب می شود که پدرش « چوفرزند را دید مویش سپید / ببود از جهان یکسره ناامید . بترسید سخت از پی سر زنش /شد از راه دانش به دیگر منش» اندیشه ی بد در وجودش جای گرفت . بزرگ شدن زال در دامان سیمرغ مبارزه با نگرش بد است . سر انجام ازدواج زال و رودابه دختر مهراب شاه کابلی ( از تبار ضحاک )  ترکیب هردو اندیشه ورسوخ هر دواندیشه دریک جسم است . چرا که از این ازدواج  جهان پهلوان ،رستم ، متولد می شود و در درون او وهومن واهریمن می ستیزند تا سر انجام وهومن بر اهریمن پیروز شود و رستم نماد « انسان کامل » در گستره ی هشت صد ساله ی دوران پهلوانی  شاهنامه یکه تازباشد .

جهان پهلوان، قهرمان، در داستان های ملی دارای ویژگی هایی مانند انجام امور خارق العاده و بر آوردن آرزوهای جمعی و آرمان های جامعه است همان هایی که در قرون بعد به عنوان انسان کامل یا مرشد در ادب عرفانی نمود یافتند .

آن جا که مولانا ندا سر می دهد :

« دی شیخ با چراغ همی گشت گرد شهر // کز دیو ودد ملولم و انسانم آرزوست

گفت : یافت می نشود جسته ایم ما // گفت : آن که یافت می نشود آنم آرزوست

زین همرهان سست عناصر دلم گرفت // شیر خد او رستم دستانم آرزوست»

همان انسان کامل را آرزو می کند ؛ رستم را ، علی (ع) را . آنی که مولانا از زبان «شیخ» آرزو می کند خود در وجود شمس می یابد همان که در داستان زال زر در شاه نامه در کالبد «سیمرغ» نمود پیدا می کند و یا رستم پس از کشتن اکومن ( اکوان) در درون خود می سازد .

انسان کامل همان است که گاهی در داستان های ملی به عنوان قهرمان میدان های رزم جلوه می یابد و زمانی دیگر در پهنه ی ادب عرفانی و غزلیات مولانا و حافظ و... به عنوان معشوق یا محبوب یا ساقی خواب و آسایش شاعران شوریده را آشفته می سازد به عنوان نمونه بابا طاهر با سوز دل می سراید :

« به دریا بنگرم دریا ته وینم    //  به صحرا بنگرم صحرا ته وینم

به هرجا بنگرم کوه و در و دشت //  نشان از قامت رعنا ته وینم

پس نتیجه می گیریم که «جهان پهلوانِ »عرصه ی ناوردهای شاهنامه همان «انسان کاملِ »طریقت های عرفانی است و ویژگی خِرق عادت در وجود جهان پهلوان همان عارفان است که با کشتن نفس اماره در وجود خود به نفس مطمئنه دست یافته اند و دارای کرامات هستندو هفت خوان طی شده ی جهان پهلوانان رستم واسفندیار همان هفت شهر عشق عطار و مولاناست و ما امروزه باید از این سرمایه های معنوی ادب و فرهنگ فارسی بهره گرفته و همان طور که در آموزه ی دینی آمده : « انَّ اکرمکم عندالله اتقکم » بدانیم که انسان کامل و سالم امروزه کسی است که در این دوره ی موشک و آتش و ارتباط و افترا ء، افکار و اندیشه های صلح طلبانه و خیر خواهانه داشته باشد و ضمن والاوارزشمند داشتن عقیده و آرمان خود به عقیده ها و مسالک دیگران به دیده ی احترام بنگرد و ارزش خود را مبتنی بر ارزشگزاری به دیگران پاس بدارد چنان که پس از مرگ

   « مسلمانش به زمزم شوید و هندو بسوزاند»               

 



کانال تلگرام اتحادخبر


نظرات کاربران
1395/02/24 - 09:52
0
1
بسی رنج بردم دراین سال سی //// عجم زنده کردم بدین پارسی : فردوسی شاعر گرانقدر ایران مدت سی سال زحمت کشید تا شاهنامه را تدوین نمود : وقتی شاهنامه به اتمام رسید : سلطان محمود غزنوی خلف وعده نمود و پاداشی در شان فردوسی به وی نداد : قدر زر زرگر بداند //// قدر گوهر گوهری
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

تازه ترین خبرها

  • از بوشهر تا پرسپولیس؛ حسین بحرینی، مربی پرافتخار بوشهری، در جمع مربیان سرخ‌پوشان پایتخت
  • «تکاملِ ابزار در سایه انجمادِ روح: پارادوکس حکمرانی در عصر تکنولوژی»
  • «نخل آواز»؛ صدای غیرت هنرمندان بوشهری در روزهای جنگ رمضان
  • عناوین روزنامه‌های ورزشی امروز1405/08/26
  • عناوین روزنامه‌های امروز1405/08/26
  • مشکلات سوخت‌رسانی در ۱۱ استان به‌زودی برطرف می‌شود
  • بازدید مدیران ارشد شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس از آریاساسول
  • ثبت رکورد جدید در سرعت اجرای عملیات بویلرهای پتروشیمی مبین انرژی
  • مردم، مردم، اما کدام مردم؟
  • بازآرایی ۲۳۴ همتی سبد سرمایه‌گذاری پارسان با سود ۶۰ همتی برای سه شرکت پتروشیمی
  • جان ۱۲۰۰ بیمار هموفیلی در خطر است؛ مشکل توزیع داروی حیاتی
  • هیجان تنیس ساحلی در سواحل خلیج‌فارس؛ رقابت ۱۲۳ مدعی برای فتح جام
  • کیفیت هوا در جنوب استان بوشهر به وضعیت بسیار ناسالم رسید
  • بررسی دستورکارهای شهرسازی در بوشهر، گناوه و خورموج
  • فرماندار دشتی: نشست‌های دوشنبه‌های پاسخگویی تداوم می‌یابد
  • گامی علمی برای توسعه زنجیره ارزش پتروشیمی؛ رونمایی از کتاب تخصصی تولید پروپیلن با تألیف مدیرعامل پتروشیمی جم
  • انتصاب محمدعلی عبدالشیخی به‌عنوان مشاور و دستیار مدیرعامل بیمه تعاون کشور
  • از فقر اقتصادی تا ضعف اعتقادی
  • ‌‌«بوشهرمال» می‌تواند محور تجارت و گردشگری منطقه آزاد بوشهر شود
  • افتتاح و بازدید از ساختمان اداری منطقه آزاد بوشهر با حضور مسئولان ارشد کشور و استان / تصاویر اختصاصی اتحاد خبر
  • استاندار بوشهر: منطقه آزاد بوشهر سرزمین فرصت‌های طلایی برای سرمایه گذاری است
  • 🎥ویدیو/صادرکنندگان بوشهری از موانع پیش‌روی صادرات می‌گویند
  • دلار بسوزانید، شاید اقتصاد درست شد!
  • در آبان پیش‌رو با احتیاط بیشتری رانندگی کنیم
  • محبی: توانمندسازی فرهنگی و تحصیلی دانش‌آموزان اولویت دارد
  • 🎥ویدیو/حضور گسترده مردم بوشهر در راهپیمایی ۱۳ آبان
  • استاندار بوشهر در دیدار با معاون اول رئیس‌جمهور بر تخصیص اعتبارات بیشتر برای تکمیل پروژه‌های مهم استان تاکید کرد
  • « تولید در خطِ‌مقدم ، منابع انسانی در حاشیه! »
  • آریاساسول برای دومین سال متوالی بالاترین امتیاز حاکمیت شرکتی را کسب کرد
  • حیاتی از کارنامه اشتغال تا افق توسعه اقتصادی پارس
  • .: عباسی حدود 2 روز قبل گفت: موفق باشید ...
  • .: موسوی حدود 3 روز قبل گفت: واقعا زیبا بود.. از ...
  • .: مهرداد حدود 3 روز قبل گفت: یکی از بهترین مدیران ...
  • .: نیکنام حدود 3 روز قبل گفت: درود بر شما بسیار ...
  • .: نبی الله احمدی حدود 5 روز قبل گفت: رحمت خداوند بر این ...
  • .: فراهانی حدود 6 روز قبل گفت: احسنت ...
  • .: جلیل دانایی فر حدود 9 روز قبل گفت: درود و سپاس از ...
  • .: جهان حدود 9 روز قبل گفت: درود بر نویسنده گرامی ...
  • .: جاوید حدود 10 روز قبل گفت: کاملا واقعیت دارد. این ...
  • .: زهره عرب حدود 10 روز قبل گفت: متأسفانه سرمایه‌ی انسانی آخرین ...