ماهنامه دانشمند - آرش پورابراهیمی: یانوس واروفاکیس حتی پیش از اینکه به عنوان وزیر اقتصاد یونان برگزیده شود و با نشان دادن سرسختی در مقابل کشورهای اروپای غربی و همچنین موتورسواری مشهور شود، حداقل در داخل یونان از شهرت قابل توجهی برخوردار بود. در میان همه ایمیل هایی که از طرف سرمایه گذاران و افراد عادی برای و فرستاده می شد، یک ایمیل در سال 1391/ 2012 توجه واروفاکیس را به خود جلب کرد. پیامی از سوی مدیر یک شرکت طراح بازی های رایانه ای که در آن از واروفاکیس خواسته شده بود برای حل مشکلات مربوط به اقتصاد مجازی یکی از بازی های شرکت به آن ها مشاوره بدهد.

اینکه شرکت های طراح بازی های رایانه ای به اقتصاددانان احساس نیاز پیدا کرده اند چندان تعجب برانگیز نیست. گسترش اینترنت این امکان را مهیا ساخته که هزاران کاربر به طور همزمان در یک بازی شرکت کنند و در آن با یکدیگر بجنگند، ائتلاف تشکیل دهند و البته به داد و ستد بپردازند. داد و ستدهایی که معمولا با واحد پولی رایج بازی صورت می پذیرد، به همین دلیل نیز بسیاری از خطراتی که ممکن است در اقتصادهای واعی روی دهد بازی های مجازی را نیز تهدید می کنند. برای مثال هنگامی که کاربران نقدینگی قابل توجهی در اختیار دارند حاضرند برای کالاهای موجود در بازی پول بیشتری بپردازند و در نتیجه قیمت محصولات در بازی افزایش یافته و تورم ایجاد می شود.

اقتصاددانانی که بازی را کنترل می کنند معمولا در این موارد محصولات تازه ای را وارد بازار بازی می کنند تا با جذب نقدینگی از ایجاد تورم جلوگیری کنند، تقریبا مشابه همان کاری که دولت ها با فروش اوراق قرضه انجام می دهند.

تجربه نشان داده هنگامی که تعداد کاربران یک بازی افزایش می یابد امکان اینکه اقتصاد مجازی بازی از تعادل خارج شود نیز افزایش می یابد. به همین خاطر نیز کنترل آن کار چندان ساده ای نیست تا جایی که در برخی از بازی ها (مانند ایو) گروهی از اقتصاددانان دائم مشغول رصد اقتصاد و کنترل آن هستند.

خدمات متقابل جهان مجازی و اقتصاددانان

اینکه بازی های رایانه ای گروهی به اقتصاددانان نیاز دارند، بدیهی است اما آیا این رابطه دوطرفه است؟ شاید به نظر برسد که برای یک اقتصاددان فعالیت به عنوان مسئول اقتصاد یک بازی رایانه ای بیش از حد پیش پا افتاده باشد و در نتیجه آقای واروفاکیس هم باید از مشاوره به یک شرکت بازی های رایانه ای سر باز می زد اما او این پیشنهاد را با کمال میل پذیرفت. درواقع اقتصاددانان برای سال ها آرزو داشتند که بتوانند نظریه های خود را در فضایی آزمایشگاهی بیازمایند. در جهان واقعی، نظریه های مربوط به اقتصاد کلان را به سختی می توان آزمود چرا که معمولا تحقق آن ها به عواملی نهادی، سیاسی، اجتماعی و حتی فرهنگی بستگی دارد که قابل کنترل نیستند.

آزمون های آزمایشگاهی هم که با حضور چندین داوطلب انجام می شوند معمولا چندان قابل اعتنا نیستند. اما حالا بازی های رایانه ای فرصت مناسبی را برای اقتصاددانان مهیا کرده اند تا رفتار هزاران کاربر را مورد بررسی قرار دهند آن هم به وسیله داده هایی که هم دقت کافی دارند و هم هر لحظه به روز می شوند.

آقای واروفاکیس می گوید همکاران اقتصاددانش هنگامی که می شنیدند او در یک شرکت ساخت بازی کار می کند ابتدا مبهوت می شدند اما بعد از اینکه او با آن ها در مورد امکان شبیه سازی نظریه ها در اقتصاد جهان مجازی صحبت می کرد هیجان زده می شدند و می پرسیدند: «خب، اگر این را امتحان کنیم که...». به همین سبب است که اکنون از اقتصادهای مجازی مربوط به بازی های گروهی به عنوان بهشت اقتصاددانان یاد می شود، جایی که می توان در آن تاثیر تغییر قوانین را بر نحوه و سرعت شکل گیری تعادل های جدید به آسانی مشاهده کرد. اما آیا کاربرد این جهان مجازی برای اقتصاددانان فقط به آزمون نظریه ها و شبیه سازی محدود می شود یا کاربردهای دیگری نیز دارد؟

آزمونی برای آینده

کنث روگاف، استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد، سال گذشته در یک سخنرانی در آلمان گفت بسیاری از ایده های اقتصادی ابتدا مضحک و البته چندی بعد بدیهی به نظر می رسند. او سپس گفت که ایده او (که شاید اکنون مضحک خوانده شود) این است که بهتر است پول کاغذی به طور کامل از اقتصاد حذف شود و پول الکترونیکی جای آن را بگیرد.

آقای روگاف دو دلیل را برای لزوم حذف پول کاغذی بیان می کند: نخست اینکه بدون پول کاغذی این امکان فراهم می شود که بانک های مرکزی نرخ بهره را حتی به زیر صفر کاهش دهند و دوم اینکه بخش قابل توجهی از پول کاغذی اکنون در بخش های سیاه اقتصاد به کار گرفته می شود و پول الکترونیکی می تواند از حجم این بخش غیرقانونی بکاهد و در نتیجه درآمدهای مالیاتی دولت ها را افزایش دهد.

این اقتصاددان 62 ساله می گوید: «در یک پیش بینی خوش بینانه باید بگویم که حذف پول کاغذی در دوران حیات من رخ خواهد داد، اما نمی دانم این یک پیش بینی خوش بینانه در مورد این است که من چقدر عمر خواهم کرد یا اینکه حذف پول کاغذی چقدر زود محقق خواهد شد.»

حتی اگر حذف پول کاغذی این قدرها هم نزدیک نباشد اما تصور اینکه بالاخره این اتفاق رخ خواهد داد چندان دور از ذهن نیست. آن زمان می توان انتظار داشت تجربیات اقتصاددانانی که امروز در بازی های پرطرفدار رایانه ای با پول های الکترونیکی سر و کار دارند برای هدایت بخش واقعی اقتصاد به کار بیاید./ص