اتحاد خبر: در جامعه  ‎اي كه افراد آن داراي سلايق متفاوت هستند، بدون گذشت و مدارا نمي  ‎توان زندگي كرد. در روابط با دوستان و اعضاي خانواده نيز همين گونه است، اگر عفو و گذشت جاي خود را به شكايت و انتقاد و بي مهري دهد، روابط ناسالم ايجاد شده و خانواده در معرض تهديد قرار مي‎گيرد.

بايد اين موضوع را تجزيه و تحليل نمود. ابتدا بايد بدانيم غيبت چيست و چه ملاك‎هايي در غيبت وجود دارد كه حرام شده است، پس از آن مي‎توانيم قضاوت كنيم كه آيا درد دل كردن، ملاك‎هاي غيبت را دارد و تعريف غيبت بر آن صدق مي‎كند تا حرام باشد يا نه.

غيبت در لغت به معني آن است كه انسان پشت سر ديگران از آنها بدگويي كند و مطالبي بگويد كه طرف راضي نيست.[1]

اين تعريف شامل انواع «غيبت، بهتان، تهمت، فُحش و ناسزاگويي و از جمله شكايت و درددل كردن دربارة كسي كه باعث ناراحتي ما شده است» مي‎شود؛ زيرا ملا‎ك‎هاي غيبت در آن وجود دارد. عمده‎ترين ملاك‎هاي غيبت اين است كه انسان پشت سر ديگري چيزي بگويد كه راضي نيست، وقتي ما درددل مي‎كنيم و از كسي كه در حق ما ظلم كرده شكايت مي‎كنيم، دقيقاً اين ملاك‎ها وجود دارد. پس تعريف غيبت از نظر لغوي صدق مي‎كند؛ امّا با اين وجود نمي‎توانيم نتيجه گيري كنيم كه حرام است و نبايد از كسي كه باعث ناراحتي ما شده و ما را اذيت كرده است، پيش ديگران شكايت كنيم.

توضيح مطلب اين است كه درددل كردن اگر چه ممكن است مصداق غيبت به معني لغوي آن باشد؛ امّا از نظر شرع غيبت و درددل كردن مطلقاً حرام نيست؛ بلكه در چند مورد غيبت جايز شمرده شده و مطلبي كه بيان شده ممكن است يكي از آن موارد باشد.

غيبت ازنظر اسلام در همة موارد حرام است به جز چند مورد كه به دليل مصلحت‎هاي بزرگ‎تر، جايز شمرده شده است[، يكي از مواردي كه بيشتر با اين سؤال ارتباط دارد را در اين قسمت يادآور مي‎شويم و آن اينكه كسي كه مظلوم واقع شده و ديگري در حق او ظلم كرده هنگامي كه نزد قاضي براي دادخواهي و شكايت مي‎رود، ناچار است ستم‎هايي را كه بر او وارد شده بازگو كند و درددل نمايد، در اين مورد درددل كردن و صحبت كردن دربارة كسي كه باعث ناراحتي ما شده است، اشكال ندارد و حرام نيست. از اين دانسته مي‎شود كه اگر در روابط با دوستان يا اعضاي خانواده مشكلي پيدا كرديم، مثلاً يكي از دوستان يا اعضاي خانواده باعث ناراحتي ما شد و واقعاً هم ما تقصيري نداشتيم، اگر بخواهيم اين مسئله را براي پدر، مادر يا يكي ديگر از اعضاي خانواده صحبت كنيم و در اين باره درددل نماييم، هيچ اشكالي ندارد منتهي به شرط اينكه:

اول: قصد و غرض كمك گرفتن باشد، يعني اين جريان را با كسي درميان بگذاريم كه بتواند ما را در بهبود روابط ما با ديگران كمك كند.

دوم: هنگامي كه درددل مي‎كنيم و درباره كسي مطلبي مي‎گوييم بايد به اين نكته توجه داشته باشيم كه افراط، مبالغه و زياده روي نكنيم بلكه عين همان قضيه را بدون كم و كاست بيان كنيم.

سوم: با درددل كردن و صحبت دربارة كسي كه باعث ناراحتي ما شده، موجب آبروريزي وي نشويم. توجه داشته باشيم كه رفتار نادرست ديگران باعث نشود ما هم رفتار نادرست از خود نشان دهيم و جريان را پيش هر كسي بگوييم تا آبروي طرف را بريزيم.

چهارم: از قضاوت و پيش داوري جداً بپرهيزيم، در برخوردهاي ما با ديگران مواردي پيش مي‎آيد كه باعث ناراحتي يكي از دو طرف مي‎شود، بعضي مواقع مشكلات زندگي  و برداشت‎هاي ناصحيح ديگران باعث مي‎شود كه رفتار منفي از خود نشان دهند. در اين گونه موارد ما بايد صبر و تحمّل داشته باشيم و به جاي آنكه از دوست يا همكارمان ناراحت شويم، از وي توضيح بخواهيم كه چه چيزي باعث ناراحتي او شد. اگر صادقانه برخورد كنيم اصلاً ناراحتي پيش نمي‎آيد و اگر هم خداي نكرده ناراحتي پيش آمد، سعي كنيم خود ما حلّ وفصل كنيم و مسايل خود را نزد ديگران نگوييم.

پنجم: اين نكته را نبايد فراموش كرد كه يكي از دلايل عمدة روي آوردن به غيبت، تشفي خاطر و آرام كردن دل است. اين عكس العمل وقتي صورت مي گيرد كه انسان از كسي به هر دليل ناراحتي دارد و مي خواهد با ذكر معايب او خود را راحت كند؛ از اين روي درد دل كردن نه تنها چراغ سبزي براي غيبت است؛ بلكه دين از آن نهي كرده و به صرف درد دل كردن اجازه نداريم از كسي بد بگوييم.

درددل كردن اگر به قصد مشورت و راهنمايي و كمك گرفتن از ديگران در بهبود روابط اجتماعي ما باشد و در بيان مطالب زياده روي و افراط نكنيم، اشكالي ندارد، در غير اين صورت مصداق غيبت حرام مي‎باشد و بايد جداً از آن بپرهيزيم.

منابع:

[1] . مهدوي كني، نقطه‎هاي آغاز در اخلاق عملي، ص 138.

[2] . عبدالله شبّر، اخلاق، ترجمه محمد رضا جبّاران 

/ب1