اتحاد جنوب - مهدیه امیری:
استان بوشهر سالانه معادل ۱۷۰هزار تن خرما به بازار عرضه می کند که از این مقدار ۱۲۰هزار تن خرما یعنی بیش از ۷۰درصد خرمای استان از نخیلات شهرستان دشتستان برداشت می گردد. شهرستان دشتستان با بیش از ۲۹هزار هکتار اراضی که زیر پوشش نخیلات می باشد، حدود چهارمیلیون و دویست هزار اصله نخل بارور دارد. بیشترین گونه های خرمای استان بوشهر در شهرستان دشتستان می باشد که شامل کبکاب، شهابی و زاهدی است و در مناطق آبپخش، سعدآباد، وحدتیه، دالکی، ارم، بوشکان و اطراف برازجان کاشت می شوند. در سال گذشته حدود ۱۲۰هزار تن خرما از نخیلات دشتستان برداشت گردید که باغداران برای فروش آن با مشکلاتی مواجه شدند و در سال جاری با حمایت دولت خرمای سال گذشته آنها به فروش رسید.

خرید تضمینی خرما
خرید تضمینی خرما توسط دولت حدود ده سال گذشته مصوب گردید که بیشتر با هدف حمایت از تولیدکنندگان می باشد. خرید تضمینی خرما که از سال 86 تا ابتدای 93 راکد مانده بود، در دولت یازدهم مجددن از سر گرفته شد که با پایین آمدن نرخ خرید آن توسط شرکت های تعاونی، باعث اعتراض نخلداران گردیده است. در سال گذشته، خرمای نخلداران با قیمت 1200تومان توسط شرکتهای تعاونی خریداری گردید ولی نرخ اعلام شده ی فعلی به 1100تومان کاهش یافته است.

دهقان؛ یکی از کشاورزان دشتستانی از دغدغه های خود در خصوص نخلداری گفت:" یکی از مواردی که ذهن من را هر سال به خود مشغول می کند، جدای از موارد بیمه و نبود آب و هزینه های جانبی دیگر، فروش خرما می باشد. به دلیل عدم حمایت دولت در خصوص خرید خرما، دلالان هر ساله سوء استفاده های زیادی در این زمینه می کنند و من کشاورز متضرر می گردم. اگر دولت که خرید تضمینی را از سر گرفته، همان ابتدا اعلام قیمت کند، من مجبور به فروش خرمای خود به دلالان نمی باشم هرچند که خرید خرما توسط دولت هم با قیمت پایینی صورت می گیرد."

علی محمد صمیمی؛ نماینده در اتاق خرمای ایران در خصوص خرید تضمینی خرما توسط دولت به اتحاد جنوب گفت: "وجود نرخ تضمینی برای یک کالا از چند جهت دارای مزیت است. در درجه اول باعث می شود تا قیمت محصول از میزان خاصی پایین تر نیاید که این موضوع به کشاورزی پایدار کمک می کند، از سوی دیگر وجود نرخ تضمینی برای خرید یک محصول عاملی برای جلوگیری از رشد قیمت محصول نیز می گردد و بنوعی تقاضای بازار را همین محدوده قیمت اعلام شده محدود می نماید. نکته قابل تامل این اینکه خرید تضمینی توسط دولت کمکی به روند برون سپاری فعالیت های دولتی نمیکند و عملن دولت را مجبور خواهد نمود که وارد روند اجرا و فعالیت های اجرایی نماید. این موضوع نیز جاذبه های اقتصادی را برای بسیاری از فعالان یک صنعت کاهش خواهد داد. علی رغم تمامی مزایا و معایبی که در مورد خرید تضمینی و نرخ خرید تضمینی وجود دارد این کار می تواند در صورت ایجاد پاره ای تغییرات ضمن کاهش مشکلات دولت در حمایت از محصول خرما مفید بودن آنرا دو چندان نماید."

وی در ادامه افزود:"لازم است قیمت خرما در ابتدای فصل باغداری مشخص گردد تا فرد کشاورز و بازار ها نسبت به این قیمت بتوانند اقدامات لازم را انجام دهند. صنایع تبدیلی یکی از بازوهای اصلی صنعت خرمای منطقه هستند و توجه به یک بخش و عدم توجه به سایر بخش های این صنعت باعث نوعی ناهماهنگی می گردد که نهایتن کل صنعت را متضرر خواهد نمود. پیشنهاد می شود به منظور تاثیر گذاری بیشتر نرخ تضمینی در ابتدای فصل اعلام شود و همچنین کارخانجات بسته بندی بهداشتی خرما بتواند خرمای خریداری شده توسط دولت را تحویل گرفته و اقدام به بسته بندی و بازار یابی آن نمایند و پس از فروش محصول تا قبل از فصل برداشت بعدی اقدام به بازپرداخت بدهی خود به دولت نمایند. در صورت انجام چنین کاری ضمن پیشگیری از افت قیمت خرما مسائلی همچون انباشت خرمای خریداری شده نیز بوجود نخواهد آمد."

نبود وضعیت پایدار اقتصادی در کشاورزان
هرچند وجود نخیلات در شهرستان دشتستان، می تواند به توسعه ی اقتصادی این شهرستان کمک شایانی باشد اما به دلیل هزینه بر بودن این کار، چه از لحاظ مالی و جسمی و چه از لحاظ زمانی سود زیادی عاید کشاورز نمی کند. متاسفانه به دلیل نبود سیستم کارآمدی در عرصه ی خرید و فروش و بازاریابی همواره کشاورزان قبل و بعد از برداشت محصول، متضرر می گردند.

شبانکاره؛ کشاورز دشتستانی که سابقه ی 60سال کشاورزی را دارد در خصوص فروش محصولات خرما و جبران هزینه های اعمال شده در طی یک سال پس از فروش آن گفت:"نخل داری نسبت به باغداری محصولات دیگر،یکی از شغل های پرزحمت است و اصولن درخت خرما در هر فصل و ماه سال نیاز به مراقبت، پرورش و نگهداری زیادی دارد. در سالیان اخیر با وجود ریزگردها و خشکسالی و کمبود آب و تحریم های بین المللی مشکلات باغداران و کشاورزان روزافزون شده است. اصولن نخل داری نسبت به باغات محصولا دیگر به مراقبت و هزینه های بسیار بیشتری نیاز دارد. چنان چه محصول هم فروش رود با وجود بازار دلالی یی که در زمینه ی خرما وجود دارد؛ پول چشم گیری به نسبت زحماتی که کشاورز، باغدار و کارگران محتمل پرورش و برداشت محصول می شوند، نیست. همواره هزینه ی حق آب، بیمه کردن سالیانه ی محصول خرما، کارگر و باغبان و هزینه های مرتبط به پرورش محصول آن چنان زیاد است که در پایان سود چندانی نصیب باغدار نمی شود. آن چه مسلم است اغلب روستاییان دشتستان (بخش زیراه؛ سعدآباد و... ) و بسیاری از اهالی مردم شهرهای سعدآباد، شبانکاره، دالکی، آبپخش، کلمه و .... شهرستان دشتستان ممر درآمدی و امرار معاش روزانه، ماهیانه و سالیانه اشان از طریق باغداری می گذرد. اما متاسفانه باغداران از وضعیت تثبیت شده و پایدار اقتصادی برخوردار نیستند. آن چه که باید به آن توجه داشت ایجاد یک سیاست استراتژیک اقتصاد نخل داری؛ آموزش و توانمند کردن کشاورزان در زمینه ی پرورش و برداشت محصول و خرید و فروش و بازاریابی محصولات درخت نخل و فراورده های جنبی صنعتی آن می باشد."

پایین بودن قیمت خرمای دشتستان
ابوالفضل روزی طلب؛ عامل توزیع خوشه ی صنعتی خرما در استان بوشهرعلت پایین بودن خرمای دشتستان را اینگونه بیان کرد: «فرایند فروش در بازار بسیار پیچیده است بطوریکه برای حضور در بازار باید از قوائد بازار پیروی نمود. علت عدم موفقیت در بازار را می شود در یک جمله خلاصه نمود: " اینکه دنیای پیرامون ما در بازار تغییر کرده است ولی ما تغییر نکرده ایم." این موضوع باعث شده است تا علی رغم تغییر فراوان در خواسته مصرف کنندگان برای خرید محصولاتی با ویژگی خاص (برای نمونه خرمای دانه ای، خرمای خشک، یا بطور کلی بسه بندی های کوچک) اما تغییر چندانی در شیوه تولید ایجاد نشده است. این موضوع باعث می گردد تا روز به روز بدلیل عدم انطباق محصول تولیدی با خواست مصرف کنندگان در بازار از سهم این محصول در بازار کاسته شود.»

به نظر گزارشگر اتحاد جنوب، جدای از این مورد می توان به وجود دلالان خرما نیز اشاره کرد که از مهم ترین عوامل کم اهمیت بودن خرمای دشتستان است و باعث گردیده نرخ خرما به شدت افول داشته باشد. به گونه ای که طرح خرید تضمینی دولت نیز نتوانسته در این زمینه راهگشا باشد و به جرات می توان گفت این طرح موجب قدرتمند تر شدن این دلالان نیز شده است. عامل بعدی می تواند نبود خرما در سبد کالای خانواده های ایرانی باشد و می طلبد دولت جهت معرفی این محصول برنامه ریزی های دراز مدت و هدفمندی انجام دهد. وجود موارد سنتی در زمینه های آبیاری و بسته بندی کردن خرما از دیگر موارد آسیب زایی خرید و فروش خرما در دشتستان می باشد.

صنعتی شدن خرمای دشتستان
جهت صنعتی شدن و بازاریابی محصولات خرما در شهرستان دشتستان برنامه ریزی اساسی صورت نگرفته و این محصول با کیفیتی بسیار پایین بسته بندی می گردد و این موضوع سبب عدم استقبال خریداران در شهرهای دیگر گردیده، به نوعی که قیمت خرمای دشتستان به دلیل ضعف صنعت بسته بندی، نسبت به خرمای دیگر شهرها پایین تر می باشد. فرايند توليد تا صادرات و مصرف خرما برای صنعتی شدن به حمايت‌ها و برنامه‌های ويژه نياز دارد. برای تبدیل این روند به صنعت به طرح جامع توسعه خرمای ايران نياز می باشد که با اين ميزان توليد، تنوع محصول و ايجاد اشتغال در فرايند توليد خرما، هنوز توسعه آن در اولويت‌های مسوولان قرار نگرفته است.

ابوالفضل روزی طلب در این زمینه به اتحاد جنوب گفت: "شاید بتوان نوع کاربرد این محصول را عمدتن مسئله در عدم موفقیت این محصول در بازار دانست. در حالیکه خرمای تولیدی دشتستان در سایر کشورها با پاره ای تغییرات با قیمت بسیار بالاتر بفروش می رسد اما در داخل کشور اینگونه نیست. این بدان معناست که در صورت انجام فرآوری های لازم بر روی محصول خرما و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر طبیعتن بازار یابی برای این محصول نیز آسان تر خواهد بود. همچنین فرآیند صنعتی شده باید بطور کامل در صنعت بوجود آید بطوریکه اگر توجه دولت صرفن به مقوله توسعه بسته بندی بوده و از مقوله بازار و بازاریابی اصولی غافل شود مسائلی از قبیل مشکلاتی که در این بخش داریم را متوجه ما خواهد نمود. لذا برای صنعتی شدن تولید یک محصول باید به کل بخش های زنجیره ارزش توجه و حمایت کافی صورت گیرد تا توسعه متناسب باشد."

رقابت خرمای دشتستان در بازار های جهانی
سنتی بودن بسته بندی خرما در دشتستان از جمله موارد بارزی می باشد که محصول خرمای این شهرستان را جهت فروش چه در سطح ملی و چه بین المللی با مشکل مواجه نموده و موجب شده در رتبه ی بسیار پایینی از لحاظ صادرات قرار گیرد.

شبانکاره در این زمینه گفت:"نه در زمینه ی محصول خرما اطلاع رسانی و اگاهی و بازاریابی صورت گرفته است و نه به عنوان یک محصول استراتژیک در حوزه ی تغذیه و اقتصاد دارای اهمیت و توجه هست. اکثر محصولات باغداران به شیوه ی سنتی (زیرنخلی) و به صورت توافقی توسط دلالان خریداری و با قیمت چندبرابر و باز هم به صورت دلالی به فروش می رسد. بسته بندی بی کیفیت و سنتی محصولات خرما و عدم روی آوری به محصولات فرآوری شده ی نخل، باعث فروش نامناسب خرما حتا در مناطق شهری ایران شده است. حال با توجه به وضعیت نابسامان خرمای دشتستان در ایران؛ چه انتظاری می توان داشت که از خرمای دشتستان در جهان استقبال شود. هر چند خرمای دشتستان به چند کشور خارجی و همسایه ی ایران صادر می شود؛ ولی تا هنگامی که خرمای دشتستان به یک محصول بین المللی تبدیل نشود و با رویکردهای جدید به این محصول نگریسته نشود نمی توان برای فروش خرما با وضعیت مطلوب چشم انداز روشنی متصور شد. با حمایت دولت و ارایه ی تسهیلات مناسب به کشاورزان برای ایجاد صنایع کوچک و صنفی محصولات خرما (برداشت محصول؛ بسته بندی محصول؛ عرضه و فروش محصول با متدهای روز و مدرن) و خودکفا کردن باغدارانی که تعداد نخیلات زیادی دارند می توان انتظاری بهتری برای فروش محصولات خرمای دشتستان امید داشت."

روزی طلب نیز در این خصوص گفت: "در صورتیکه با شیوه فعلی بخواهیم وارد بازار مصرف در سایر کشورهای بشویم تنها فاکتور رقابتی ما قیمت خواهد بود که این نیز بدترین فاکتور رقابتی است زیرا روز به روز قیمت کاهش یافته و در نهایت صادرات و تولید را غیر مقرون به صرفه می نماید. اما در صورتیکه از سایر فاکتورهای رقابتی همچون بکاربردن دانش بالای صنایع غذایی در تولید محصولات فرآوری شده خرما استفاده شود و بتبع آن در زمینه بازار یابی این محصول همانند کشور های پیشرفته در راستای سیاست گذاری های کلان و بصورت گروهی اقدام شود می توان امیدوار بود که خرمای دشتستان باقیمتی بسیار بالاتر روانه بازار های جهانی گردد."

خرما به عنوان کالایی فرهنگی
همواره از زمان های گذشته تا کنون، دشتستان عنوان قطب کشاورزی استان بوشهر را دارا بوده و موجب توسعه ی پایدار در این شهرستان گردیده است. خرمای دشتستان یکی از مولفه هایی بوده که در این حوزه می تواند مورد توجه قرار گیرد. محصولی که با توجه به ضرورت وجود آن اهمیت این مساله را دوچندان می کند.

اسماعیل حسام مقدم؛ کارشناس ارشد مطالعات فرهنگی و عضو پیوسته انجمن جامعه شناسی ایران در این زمینه گفت: "وقتی به تحلیل شهرستان دشتستان از نظر حوزه های توسعه پایدار پرداخته می شود، بی شک نخستین چیزی که خودنمایی می کند؛ خرمای دشتستان هست. محصولی که به طور خاص امکان هایی را برای توسعه پایدار برای سالیان دراز در منطقه به وجود آورده  اما همواره با بی تفاوتی از کنار این ظرفیت ها گذر شده است. به نظر من در فرآیندی که با خود توسعه پایدار را در منطقه دشتستان می تواند به همراه  بیآورد باید اهمیت محصولی مانند خرما را نادیده نگرفت. در کنار همین کالای اقتصادی، با حجم عظیمی از آیین ها سنتی، باورها، اعتقادات، فرهنگهای زیستی و گونه های مراودات اجتماعی خاصی مواجه می شویم که دهه ها هست که در منطقه برساخته شده اند. توجه به این اقتضائات فرهنگی و بازنمایی آن در قالب هایی مانند ادبیات داستانی، نمایشی، سینمایی، رسانه ای و دانشگاهی می تواند هویت خاص فرهنگی را حول محور کالایی اقتصادی و زراعتی مانند خرما در دشتستان به وجود آورد. این همان فضای استراتژیکی هست که باید در برنامه ریزی های کلان فرهنگی – اجتماعی توسعه پایدار مورد توجه قرار گیرد."

وی افزود:"خرما را باید به کالایی فرهنگی مبدل ساخت که با خود مولفه های هویتی مردمان منطقه دشتستان را به دیگر مناطق ایران و جهان صادر نماید، صادرات هویت منطقه ای در ریشه دار شدن توسعه پایدار به امری مهم و حیاتی مبدل شده است."

فقدان حمایت های دولتی
شاید بتوان مهم ترین آسیب در خرمای دشتستان را نبود نگاه های حمایتی و مدیریت استراتژیک از سوی دولت نسبت به نخل داران از تولید تا مصرف عنوان کرد. چراکه؛ عدم آموزش مناسب در پرورش و نگهداری نخل و برداشت محصول و به طور کلی عدم بهره گیری از دانش روز، سنتی بودن ساختار تولید، بالا بودن تعرفه واردات تجهیزات لازم برای بسته بندی خرما، غرقابی کردن نخیلات در آبیاری، نبود سردخانه جهت نگهداری خرما، حضور مستمر دلالان عرصه ی خرما و عدم معرفی خرمای دشتستان در سراسر ایران، کشورهای همسایه و اروپایی و نداشتن وجه استراتژیک دولت برای فروش محصولات خرما برخی از مشکلاتی می باشد که کشاورزان با آن دست به گریبان می باشند و این مساله به نگاه دولت بر می گردد. به گونه ای که برخی از کشاورزان امید خود را از حمایت های دولت از دست داده و از همان ابتدای شروع به کار در زمین های خود، با پیش فروش کردن محصولات، تمامی فعالیت ها و زحمات خود را به نابودی می نهند و به ضرر رضایت می دهند. /ح