امروز: دوشنبه 25 آبان 1405
    طراحی سایت
تاريخ انتشار: 03 مرداد 1393 - 20:40

اتحاد جنوب: این نوشتار بر آن است که مسأله فلسطین را با رویکرد حقوقی مورد بررسی قرار دهد. خصوصاً این بررسی از آنجا ضرورت می یابد که مخاطبین ارجمند با موضوع مورد بحث به جهت تعیین نسبت آن با قواعد مورد قبول جامعه بین المللی آشنا خواهند شد و لذا شائبه صرفاً سیاسی بودنِ حمایت از فلسطین را کمرنگ‌تر‌ می کند.

فلسطین و داروغه های بین المللی 1

         حقوق بین‌الملل در معنای امروزین، از آغاز قرن بیستم تاکنون بر مناسبات اعضای جامعه بین‌المللی حکمفرما بوده است و در پاسخ به نیازها و ضرورتهای جامعه بین المللی، توسعه و ترقی قابل توجهی را تجربه کرده، که در قیاس با دیگر نظام های حقوقی کم نظیر است. در طول این سالیان، بستر حقوقی لازم برای همه ملتها فراهم شد تا بر سرنوشت خود حاکم شده، رشد و توسعه مطلوب خود را تحصیل نمایند.[1] گروه ها، مذاهب، اقلیتها، نژادها، قوم ها و حتی فرد انسانی مورد حمایت قواعد بین المللی قرار گرفته‌اند. اما نقیصه‌ای که همواره در نظام حقوقی بین المللی مورد انتقاد بوده است، ساختار و سازمانی است که حسن اجرای قواعد حقوق بین الملل را ضمانت می‌کند. در واقع از آنجا که قدرتهای بزرگ سیاسی و اقتصادی جهان، خصوصاً اعضای دائم شورای امنیت با داشتن حق وتو در اجرای قواعد حقوق بین الملل و تحقق اهداف آن از امکان دخالت قابل توجهی برخوردار هستند، حقوق بین الملل، برخی مواقع به نحو نامتوازنی به موقع اجرا گذاشته می شود. این موضوع به نوبه خود همواره سبب بدبینی‌هایی به حقوق بین‌الملل به عنوان یک نظام حقوقی کارآمد بوده است.

      به جرأت می توان گفت که مسأله فلسطین و آنچه طی شش دهه گذشته بر مردمان این دیار گذشته است، یکی از جدی ترین دلایل بدبینی بسیاری از کشورها خصوصاً ملتهای مسلمان، نسبت به حقوق بین الملل به عنوان نظام حقوقی حاکم بر جامعه بین المللی بوده است. در واقع حقوق بین الملل در مورد فلسطین و مردم آن عمیقاً عقیم مانده است، آنچنان که مسأله فلسطین را می‌توان مجموعه ای از مورادِ نقضِ اساسیِ اصول حقوق بین الملل و میدان لگدمال کردن ارزشهای جامعه بین المللی دانست.

     این نوشتار بر آن است که مسأله فلسطین را با رویکرد حقوقی مورد بررسی قرار دهد. خصوصاً این بررسی از آنجا ضرورت می یابد که مخاطبین ارجمند با موضوع مورد بحث به جهت تعیین نسبت آن با قواعد مورد قبول جامعه بین المللی آشنا خواهند شد و لذا شائبه صرفاً سیاسی بودنِ حمایت از فلسطین را کمرنگ‌تر‌ می کند.

      سرزمین فلسطین در دوران جنگ جهانی اول و پیش از آن تحت استیلای امپراطوری عثمانی بود. با پایان جنگ جهانی اول و پیروزی متفقین، امپراتوری عثمانی مضمحل شد و فلسطین تحت سیطره بریتانیا در آمد.[2]  اما پیش از آن، در سال 1917 تحت تأثیر فشار گروهی از یهودیان و نیز منافعی که بریتانیا دنبال می کرد،[3] «آرتور بالفو» وزیر امور خارجه وقت انگلستان بیانیه ای را منتشر کرد و به موجب آن به یهودیان سراسر جهان، وعده تشکیل کشور مستقل یهودی در سرزمین فلسطین را داد، که به «وعده بالفور» مشهور است. این بیانیه که از طرف صهیونیستها به عنوان مستند قانونی تصرف فلسطین اعلام می شود، به لحاظ قواعد بین المللی در همان زمان نیز از وجاهت حقوقی برخوردار نبود. چرا که:

 1. بریتانیا چنین حقی بر سرزمین فلسطین نداشت که بتواند آن را به دیگران ببخشد[4] (فقدان اهلیت انگستان)

 2. یهودیان کشور مستقلی نبودند که بر اساس آن بتوان «وعده بالفور» را یک معاهده الزام آور بین المللی خواند. مضافاً اینکه وعده بالفور نه خطاب به یک دولت، بلکه به یکی از افراد خاندان یهودی «روچیلد» صادر شده است. (فقدان اهلیت روچیلد و جامعه یهودیان)

3. یکی از اساسی ترین شاخصه های اعتبار هر سند و یا معاهده بین المللی، مشروعیت موضوع آن است. این در حالی است که وعده بالفور حق مستقر و بنیادین مردم فلسطین بر سرزمین شان را نقض می کرد.

بریتانیا از 1917 شروع به اشغال فلسطین کرد و مهاجرت یهودیان به این منطقه نیز از همین تاریخ افزایش یافت. پس از انعقاد عهدنامه صلح ورسای در 1919 و تشکیل جامعه ملل در 1920 فلسطین نیز مشمول بند 4 ماده 22 میثاق جامعه ملل و نیازمند داشتن قیم تلقی شد و قیمومت انگلستان بر سرزمین فلسطین در 1922 پذیرفته شد. قیمومت[5] در سیستم جامعه ملل عبارت از آن بود که کشورهای قدرتمند، به صورت موقت اداره سرزمینهایی که توان اداره اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خود را نداشتند بر عهده می گرفتند، تا در یک فرایند بشردوستانه سرزمینهای مذکور پس از توانا شدن بر اداره امور سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود از قیمومت قدرتهای بزرگ خارج گردند. لیک در مدت قیمومت انگلستان بر فلسطین، آنچه جریان داشت اشغال بیشتر سرزمین فلسطین، تضییع حقوق مردم آن و درگیری میان اعراب بومی و یهودیان مهاجر بود.

دولت انگلستان که به موجب نظام قیمومت وظیفه داشت که به فلسطینیان در توانا شدن برای اداره امور سیاسی و اقتصادی شان کمک کند، در سال ۱۹۴۷ هنگامی که متوجه شد صهیونیستها در اداره جابرانه فلسطین از کمک مستقیم او بی نیاز شده اند، اعلام کرد که خواستار پایان دادن به قیمومت خود بر فلسطین است و مسئولیت اداره فلسطین را به سازمان ملل متحد محول کرد. در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷، مجمع عمومی سازمان ملل متحد، برای حل مناقشات میان اعراب و صهیونیست‌ها قطعنامه ۱۸۱ را به تصویب رساند که به موجب آن سرزمین فلسطین به دو کشور یهودی‌نشین و عرب‌نشین تقسیم می‌شد و بخش اعظم بیت‌المقدس را که شامل بیت‌اللحم می‌شد، تحت کنترل نیروهای بین‌المللی در می آمد. رهبران یهودیان این طرح را پذیرفتند، اما رهبران عرب فلسطین آن را نپذیرفته و از مذاکره در مورد آن امتناع کردند. نماینده سازمان ملل «کنت برنادوت» که تلاش می‌کرد اختلافات را حل نماید به دست صهیونیست ها کشته شد و آنها در تاریخ ۱۴ می۱۹۴۸ یعنی یک روز پیش از آنکه قیمومت انگستان بر فلسطین به پایان برسد، با استناد به قطعنامه ۱۸۱ مجمع عمومی، تشکیل دولت مستقل اسرائیل را در سازمان ملل متحد اعلام کردند.  

      این موضوع باعث درگیری شدید میان دولتهای عربی همسایه و رژیم صهیونیستی شد که به جنگ 1948 معروف است. با شروع جنگ، صهیونیست ها مردم فلسطین را آواره و سرزمین‌های آنها را اشغال می کردند. ‌مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل که اساسی‌ترین وظیفه شان[6] حفظ صلح و امنیت بین المللی و سرکوب اقدامات تجاوزکارانه بود، هیچگونه اقدام موثری انجام نداده و به صدور چند قطعنامه اکتفا کردند[7] که در آنها از طرفین خواسته شده بود که آتش بس فوری اعلام شود، به بازگشت آوارگان کمک شود[8] و یا توسط آژانس بین المللیِ امداد رسانی و اشتغال فلسطینیان موسوم به آنروا به آواراگان کمک نمایند.[9]

     در اثر تجاوزات و قتل عام های مردم فلسطین در دو منطقه «قبیه» و «السموع» شورای امنیت در قطعنامه های 106 و 228 اقدامات رژیم صیهونیستی را محکوم کرد. «اما هیچ اقدام عملی جهت تنبیه جنایتکاران و جلوگیری از اقدامات تجاوزکارانه بعدی صهیونیستها، در راستای اعاده صلح صورت نگرفت».[10] در حالی که سازمان ملل متحد مطابق منشور خود وظیفه داشت که به سرکوب و رفع تجاوز اقدام[11] و زمینه بازگشت آورگان به موطن خود را فراهم نماید، اما در قطعنامه های[12] خود خواستار تعیین و ارزیابی املاک آواگان فلسطینی شد که در اثر تجاوزات اسرائیل مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شده بودند.[13]

تحت تأثیر آنچه در فلسطین می گذشت، در سال 1967 میلادی جنگ دیگری میان اسرائیل از یک طرف و کشورهای مصر، سوریه و اردن از سوی دیگر شعله ور شد که به جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل معروف است. در این جنگ، «اسرائیل قسمتهای عمده ای از سرزمینهای اعراب از جمله نوار غزه، کرانه غربی رود اردن و بیت المقدس، صحرای سینا و ارتفاعات جولان[14] را به اشغال خود در آورد».[15] متعاقب اقدامات اسرائیل، شورای امنیت در قطعنامه 242 خود در 1968 ضمن غیر قانونی شناختن تحصیل زمین با توسل به زور توسط اسرائیل، از آن کشور خواست تا از مناطق اشغالی عقب نشینی نماید. غیر قانونی دانستن اشغال غزه در قطعنامه های دیگر سازمان ملل نیز تکرار شد.[16]

دیوان بین المللی دادگستری نیز در رأی مشورتی 2004 قسمتهای اشغالی سال 1967 در فلسطین را اشغال شده قلمداد و اسرائیل را نیروی اشغالگر تلقی نموده است[17] و قطعنامه های 2851 و 3005 مجمع عمومی، قطعنامه 1322 شورای امنیت و قطعنامه 12 ژانویه2009 شورای حقوق بشر سازمان ملل همین رویکرد را نسبت به اقدامات اسرائیل اتخاذ کردند. لذا وضعیت حقوقی غزه، بلندی‌های جولان، صحرای سینا و کرانه غربی رود اردن از نظر حقوق بین الملل سرزمین تحت اشغال بوده است. علی رغم اینکه در سال 2005 به دستور آریل شارون نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی، ارتش اسرائیل نوار غزه را تخلیه کرد، بر اساس قطعنامه های بین‌المللی، وضعیت حقوقی غزه کماکان وضعیت سرزمین تحت اشغال است که مطابق کنوانسیون‌های چهار‌گانه 1949 ژنو قواعد خاصی بر آن حاکم است که شرح آن موضوع نوشتارهای بعدی خواهد بود.

دیگر آنکه به موجب قطعنامه 3314 مجمع عمومی سازمان ملل متحد در خصوص تعریف تجاوز، مصادیق تجاوز[18] در حقوق بین الملل بدون قید حصر عبارتند از: اشغال موقت یا دائمِ تمام و یا بخشی از یک سرزمین، بمباران یک سرزمین، محاصره بنادر و سواحل آن و... لذا بر اساس قواعد بین المللی به هیچ وجه تشخیص متجاوز بودن اسرائیل مشکل نمی نماید.  

ملاحظه می شود که از ابتدا ساختار حقوقی نظم بین المللی نه در دوران جامعه ملل و نه در دوره سازمان ملل متحد نتوانسته از حقوق مسلم مردم فلسطین دفاع کند و یا از سوی دیگر مانع تجاوز و اشغال سرزمین فلسطینیان و یا کشتار مردم بی دفاع آن توسط صهیونیستها باشد. در واقع این اشکال مربوط به قواعد حقوق بین الملل نیست بلکه مربوط به ساختاری است که قدرتهای بزرگ سیاسی و اقتصادی در اجرای قواعد آن دستِ بازی دارند.

در اینجا تنها تفاوتی که در طول سالیان مشاهده می شود آن است که اصلی ترین حامی رژیم صهیونیستی از انگستان در دوران جامعه ملل به ایالات متحده امریکا در دوران سازمان ملل تغییر کرده است. چرا که کشور اخیر در دوران سازمان ملل از قدرت سیاسی، نظامی و اقتصادی بیشتری برخوردار بوده است. گویی اصلی ترین حامیان و مدعیان حقوق بشر در دنیا، نقش داروغه های فاسدی را بازی می کنند که طی شش دهه اخیر پای غصب بر گلوی فلسطین فشرده‌اند. به عبارت دیگر ساز و کارهای حفظ و اعاده صلح در حفاظت از حقوق مردم فلسطین هم در نظام جامعه ملل و هم در دوران سازمان ملل متحد به شدت ناکارامد بوده است.  

در نوشتار آینده خواهیم دید که چگونه مسلم ترین قواعد حقوق بشر و حقوق بشردوستانه مردم فلسطین توسط رژیم صهیونیستی نقض می شود و شورای امنیت صرفاً نظاره گر است و البته «نامه های قطع شده ای» هم صادر می کند. نامه هایی که شاید بهتر است به جای قطع، «ابتر» خوانده شوند. ابترنامه. در آن صورت هم در ظاهر و هم در ماهیت، بیشتر کفایت مقصود می کند.

محمد آقایان حسینی

دانشجوی دکتری حقوق بین الملل و مدرس دانشگاه


[1] البته منظور این نیست که لزوماً چنین اتفاقی برای همه ملتها افتاده است، بلکه منظور آن است که نظام حقوقی بین المللی ظرفیت لازم را در این جهت ایجاد کرد.

[2] این موضوع علی رغم آن است که به موجب پیمان سایکس-پیکو (1916) میان فرانسه و بریتانیا مقرر شده بود که با پایان یافتن تسلط عثمانی‌ها بر فلسطین، بیشترِ این منطقه تحت تسلط نیروهای بین المللی قرار بگیرد نه تحت سلطه مستقیم بریتانیا و فرانسه.

[3] مهمترینِ این دلایل عبارت بود از تلاش برای استفاده از منابع مالی یهودیان سراسر جهان و نیز استفاده از آنها به عنوان اهرم فشار بر دولتهای‌شان برای همراهی با انگلستان در جنگ اول جهانی علیه آلمان و متحدانش. همچنین بریتانیا به یک حوزه نفوذ دائمی و مستقر در خاورمیانه نیاز داشت تا پس از فروپاشی امپراطوری عثمانی اهداف خود در منطقه را از طریق آن به پیش ببرد.

[4] انگستان نه بر فلسطین مالکیت داشت و نه این سرزمین جزو مستعمراتش بود.

[5] Mandate

[6] ماده 1 منشور ملل متحد.

[7] طالقانی، حسین، ابعاد حقوقی جنگ غزه و دفاع مشروع، فصلنامه حقوقی گواه، شماره چهاردهم، بهار و تابستان 1388، ص3

[8] قطعنامه 212 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.

[9] قطعنامه 302 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.

[10] طالقانی، حسین، همان، ص 4

[11] فصل هفتم منشور ملل متحد.

[12] قطعنامه 1725 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.

[13] طالقانی، حسین، همان

[14] ارتفاعات جولان متعلق به کشور سوریه است.

[15] صفاتاج، مجید، ماجرای فلسطین و اسرائیل، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، 1380، صص 205-214.

[16] قطعنامه 2452 مجمع عمومی و قعنامه های 248، 252 و 259 شورای امنیت.

[17] طالقانی حسین، مرادی سیراله، خلاصه نظر مشورتی دیوان بین المللی دادگستری، دانشگاه شهرکرد، 1383، ص 34

[18] Aggression



کانال تلگرام اتحادخبر


نظرات کاربران
1393/05/14 - 13:40
0
0
احسنت چندین بار خواندمت و بر اطلاعات و دانستنی هایم افزودم
سپاس دوست عزیز
1393/05/06 - 10:40
0
0
درود بر جناب آقایان حسینی
اینگونه مطالب روشنگرانه ، پشتوانه ی بسیار خوبی جهت تنویر افکار و اعاده ی حقوق ملت مظلوم فلسطین است . . . /ج
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

تازه ترین خبرها

  • کبریتِ بی‌تدبیری بر بنزینِ کلافگی!
  • حروف، این همزاد دیرین بشر
  • ضرغام بهروزی مدیر طرح‌های توسعه آریاساسول شد
  • از خونِ دل نوشتم نزدیکِ دوست نامه!!!
  • تفاهم سه‌جانبه جم‌پیلن، پتروشمیران و پژوهشگاه پلیمر برای تأسیس صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی
  • مصرف انرژی در پتروشیمی مرجان کمتر از معیار استاندارد شد
  • روغن ماهی برای روده هم مفید است
  • کیفیت هوای جنوب استان بوشهر در شرایط ناسالم؛ شاخص به ۲۰۰ رسید
  • صیانت از ۵۰۰ هزار هکتار مرتع دشتستان؛ ابطال ۲۱ پروانه چرای دام و امحای ۲۹ مورد کشت گیاهان ممنوعه
  • تقویت فعالیت‌های فرهنگی در مساجد دشتستان؛ ایجاد و تکمیل بانک اطلاعاتی
  • نارضایتی عراقی‌ها از عملکرد تیم ملی؛ بازی با ایران آخرین حضور آرنولد؟
  • انهدام یک فروند پهپاد «MQ1» توسط نیروی دریایی ارتش در منطقه کوهستک
  • افت قیمت طلا و نقره؛ هر اونس طلا به ۳۸۷۸ دلار رسید
  • وقوع سانحه برای نفت‌کش متخلف در شرق تنگه هرمز
  • مرحله نخست مطالعات سطح راهبردی طرح ویژه بندر باستانی سیراف تصویب شد
  • پاسخ به مطالبه دیرینه مردم؛ نمایندگی ثبت اسناد و املاک بخش سعدآباد افتتاح شد
  • چهار انتصاب مدیریتی جدید در شرکت پلیمر آریاساسول
  • نسخه اینترنتی هفته نامه اتحاد جنوب/شماره 1414
  • منطقه آزاد بوشهر، فرصتی برای پیوند ظرفیت‌های عظیم و رفاه مردم
  • فاطمه (س) فراتر از زمان و زمانه
  • هنر سکوت در امر سیاسی
  • سقوط کامیون از پل در جاده دالکی به کنارتخته؛ ۲ نفر مصدوم شدند
  • فرزندان، پروژه‌ های ناتمام زندگی‌ ما نیستند!
  • بنزین بهانه است؛ تاوان ناکارآمدی را چرا مردم بپردازند؟
  • سرپرست حوزه معارف اسلام ناب استان بوشهر منصوب شد
  • سردار خرم‌دل: نظام جمهوری اسلامی با شهادت افراد از بین نمی‌رود
  • فرماندار دشتستان: هم‌افزایی دستگاه‌ها گره‌گشای مشکلات مردم سعدآباد است
  • آغاز عملیات اجرایی مخازن کروی ذخیره خوراک و محصول در پلیمر کنگان / گامی راهبردی در تکمیل زیرساخت‌ها
  • پوچتینو در یک قدمی حضور در منچستریونایتد قرار گرفت
  • فارسی دومین مصدوم تیم ملی فوتبال؛ دوری سه هفته‌ای از میادین
  • پیشنهادات کارگروه ویژه پرستاری اجرایی نشده است
  • گامی علمی برای توسعه زنجیره ارزش پتروشیمی؛ رونمایی از کتاب تخصصی تولید پروپیلن با تألیف مدیرعامل پتروشیمی جم
  • نفی اعتماد نه نفی مذاکره!
  • انتصاب محمدعلی عبدالشیخی به‌عنوان مشاور و دستیار مدیرعامل بیمه تعاون کشور
  • فرزانگی در عصر تفرقه
  • از فقر اقتصادی تا ضعف اعتقادی
  • ‌‌«بوشهرمال» می‌تواند محور تجارت و گردشگری منطقه آزاد بوشهر شود
  • افتتاح و بازدید از ساختمان اداری منطقه آزاد بوشهر با حضور مسئولان ارشد کشور و استان / تصاویر اختصاصی اتحاد خبر
  • استاندار بوشهر: منطقه آزاد بوشهر سرزمین فرصت‌های طلایی برای سرمایه گذاری است
  • 🎥ویدیو/صادرکنندگان بوشهری از موانع پیش‌روی صادرات می‌گویند
  • دلار بسوزانید، شاید اقتصاد درست شد!
  • در آبان پیش‌رو با احتیاط بیشتری رانندگی کنیم
  • محبی: توانمندسازی فرهنگی و تحصیلی دانش‌آموزان اولویت دارد
  • 🎥ویدیو/حضور گسترده مردم بوشهر در راهپیمایی ۱۳ آبان
  • استاندار بوشهر در دیدار با معاون اول رئیس‌جمهور بر تخصیص اعتبارات بیشتر برای تکمیل پروژه‌های مهم استان تاکید کرد
  • .: نبی الله احمدی حدود 3 روز قبل گفت: رحمت خداوند بر این ...
  • .: فراهانی حدود 3 روز قبل گفت: احسنت ...
  • .: جلیل دانایی فر حدود 6 روز قبل گفت: درود و سپاس از ...
  • .: جهان حدود 7 روز قبل گفت: درود بر نویسنده گرامی ...
  • .: جاوید حدود 8 روز قبل گفت: کاملا واقعیت دارد. این ...
  • .: زهره عرب حدود 8 روز قبل گفت: متأسفانه سرمایه‌ی انسانی آخرین ...
  • .: مسعود حدود 8 روز قبل گفت: وقتی مسولین متوجه ندانم ...
  • .: کریم حدود 8 روز قبل گفت: با درود و احترام ...
  • .: هادی حدود 8 روز قبل گفت: درود و سپاس از ...
  • .: نیما پور علی حدود 9 روز قبل گفت: عالی ...