ناصر امیرزاده*

این روزها بحث قطعنامه ضد ایرانی پارلمان اروپایی نقل هر محفلی است و همانطور که می بینیم بسیاری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و یا حتی رسانه های مجازی و غیر مجازی و همچنین صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران هم این موضوع را مورد توجه قرار داده اند. به همین جهت تصمیم گرفتم جهت آشنایی خوانندگان عزیز با ساختار اتحادیه اروپا این نهاد بین المللی را بیشتر بشکافم و در حد وسع خود به آگاهی خوانندگان در این زمینه کمکی هر چند اندک نمایم.
ساختار اتحادیه اروپا بر مبنای دست آوردهای جوامع اروپایی بنا نهاده شده است. اتحادیه علاوه بر شورای اروپایی دارای پارلمان، شورای اتحادیه اروپا، کمیسیون اروپایی، دیوان دادگستری اتحادیه اروپا، دیوان محاسبات، تعدادی نهادهای مشورتی در قلمروهایی اقتصادی و اجتماعی و منافع منطقه ای می باشد. با توجه به اهمیت موضوع در اینجا ما فقط چهار رکن مهم و اصلی اتحادیه را مورد بررسی قرار می دهیم.
در ابتدا به شورای اروپایی می پردازیم. این نهاد در بر گیرنده رؤسای دولت ها و حکومت های دولت عضو و همچنین رئیس کمیسیون اروپایی می باشد و تعیین کننده رهنمودهای سیاسی است. این نهاد از سوی وزرای خارجه کشورهای عضو و اعضای کمیسیون اروپایی نیز مورد مساعدت قرار می گیرد. اما رکن بعدی که بسیار هم مهم است شورای اتحادیه اروپا می باشد. این شورا متشکل از وزرای کشورهای عضو است که مسؤولیت سیاسی مسائل مطروحه در شورا را بر عهده دارد و اصلی ترین رکن تصمیم گیری اتحادیه می باشد. این شورا مسئول هماهنگی سیاست های کلی اقتصادی کشورهای عضو و تصویب تصمیمات اصلی در خصوص سیاست های مشترک با مشارکت پارلمان می باشد. کار اصلی شورای اتحادیه اروپا دو قلمرو می باشد یکی همکاری بین المللی در زمینه سیاست خارجی و امنیت مشترک و دیگری عدالت و امور داخلی می باشد.
همانطور که در این دو نهاد اتحادیه اروپا مشاهده می نماییم اعضای این دو نهاد دولت های عضو اتحادیه اروپا می باشند و اعضای این دو رکن به طور مستقیم از طرف مردم اتحادیه اروپا انتخاب نمی شوند.
اما رکن دیگر کمیسیون اروپایی می باشد. این کمیسیون از بیست هفت عضو تشکیل شده است که از سوی کشورهای خود به مدت پنج سال انتخاب می شوند. کار اصلی کمیسیون اجرای معاهدات می باشد. حکومت کشورهای عضو با یک توافق مشترک و پس از مشورت با پارلمان اروپایی فردی را به عنوان رئیس کمیسیون و عده ای را هم به عنوان کمیسر تعیین می نمایند و جهت تصویب نهایی به پارلمان اروپایی معرفی می نمایند. کمیسیون البته می تواند با اکثریت دو سوم اعضای پارلمان استیضاح بشوند.
نکته جالب این است که گرچه اعضای کمیسیون اروپایی به وسیله دولت های اروپایی انتخاب می شوند ولی در انجام وظایف خود از هیچ نهاد یا دولتی دستور نمی گیرند. بنابراین این نهاد از دولت های عضو اتحادیه اروپایی استقلال دارد.
اما پارلمان اروپایی که در ابتدا از قدرت چندانی برخوردار نبوده است در حال حاضر از اختیارات فراوانی برخوردار است. در حال حاضر کلیه موافقت نامه های بین المللی منعقده توسط اتحادیه الزام به کسب موافقت پارلمان دارد. پذیرش عضو جدید هم در اتحادیه نیاز به تصویب پارلمان دارد. پارلمان به همراه شورای اروپایی مقام تعیین کننده بودجه اتحادیه می باشند. پارلمان به بودجه سالانه اتحادیه رأی داده و بر اجرای آن نظارت می کند.
اما نکته مهم پارلمان اروپایی این است که از سال 1979 تا کنون، نمایندگان اتحادیه اروپا از طریق آرای عمومی و مستقیم مردم کشورهای اتحادیه اروپایی برای مدت پنج سال انتخاب می شوند. احزاب سیاسی اروپایی نقش مهمی در جهت گیری پارلمان اروپایی ایفا می کنند. به این دلیل که نمایندگان پارلمان معمولا از میان داوطلبان احزاب سیاسی کشورهای عضو انتخاب می شوند. همانطور که مشاهده نمودیم پارلمان اروپایی بر خلاف سه رکن قبلی، دولت های عضو اتحادیه اروپا به طور مستقیم نقشی در جهت گیری آن ندارند بلکه نمایندگان پارلمان که از طرف مردم اتحادیه اروپایی انتخاب می شوند به طور مستقل و بدون توجه به جهت گیری های کشورهایشان می توانند هر قطعنامه و یا بیانه ای را صادر کنند و اصولا این قبیل قطعنامه ها ربطی به دولت های عضو اتحادیه ندارد. بنابراین قطعنامه اخیر پارلمان اروپا ارتباطی به دولت های اروپایی ندارد بلکه قطعنامه نمایندگان مردم و احزاب اروپایی بوده است.
در پایان امیدوارم دانشجویان و همکاران عزیزم حقیر را از نقطه نظرات خویش محروم نسازند.

*دانشجوی دکتری حقوق بین الملل