به گزارش مهر، این روزها اگر پای صحبت تولیدکنندگان، مدیران کارخانه‌ها و فعالان بازار بنشینید، تقریباً همگی از یک چالش بزرگ و کلافه‌کننده گلایه دارند: «قفل شدن نقدینگی و کمبود سرمایه در گردش». در شرایطی که سیاست‌های انقباضی شبکه بانکی برای مهار تورم باعث محدود شدن تسهیلات شده است، واحدهای تولیدی برای خرید مواد اولیه روزهای سختی را می‌گذرانند. از یک طرف مشتریان نهایی پول نقد کافی برای تسویه ندارند و از طرف دیگر بانک‌ها وام جدید نمی‌دهند یا برای صدور اعتبار اسنادی داخلی (ال‌سی ریالی)، کارمزدهای سنگین، وثیقه‌های ملکی سنگین و هفت‌خوان اداری پیچیده‌ای پیش پای فعالان اقتصادی می‌گذارند. در چنین وضعیتی، ابزاری نوپا به نام «چک الکترونیک» در بستر سامانه «چکاد» بی‌سروصدا در حال باز کردن گره زنجیره تولید و نجات بنگاه‌ها از رکود معاملاتی است.

پایان دوران کاغذبازی، جعل امضا و کارمزدهای سرسام‌آور

برای سال‌های متمادی، تولیدکنندگان میان دو راهی سخت گرفتار بودند؛ یا باید ریسک چک‌های کاغذی سنتی را به جان می‌خریدند یا به سراغ ال‌سی داخلی و برات می‌رفتند. چک‌های کاغذی همواره خطر سرقت، مفقودی، دستکاری فیزیکی در رقم و تاریخ و ادعای جعل امضا را به همراه داشتند. از سوی دیگر، گشایش ال‌سی داخلی نیز به دلیل دریافت کارمزدهای گران، مسدودسازی بخشی از پول در بانک و الزام به ارائه وثایق سنگین، عملاً فقط برای شرکت‌های دولتی یا غول‌های بزرگ اقتصادی صرفه داشت و دست بنگاه‌های کوچک و متوسط از آن کوتاه می‌ماند.

اما ورود چک دیجیتال ورق را برگردانده است. در این شیوه نوین، تمام فرایند دسته‌چک کاغذی به گوشی تلفن همراه و کارتابل اینترنت‌بانک منتقل شده است. مدیر یک شرکت تولیدی می‌تواند بدون نیاز به مراجعه حضوری به شعب، با استفاده از گواهی امضای دیجیتال معتبر، در کسری از ثانیه چک امن صادر کند. این چک به صورت داده‌پیام رمزنگاری‌شده در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت می‌شود و امکان هیچ‌گونه جعل، خط‌خوردگی یا سوءاستفاده فیزیکی از آن وجود ندارد. پلتفرم‌های عمده‌فروشی و بازارهای آنلاین شرکتی (B2B) نیز حالا توانسته‌اند با اتصال سامانه‌های خود به این بستر، تسویه قراردادهای مدت‌دار چندماهه را با همین ابزار ارزان و در دسترس سامان دهند.

چرخش اعتباری در زنجیره تولید؛ معامله بدون یک ریال پول نقد

شاید مهم‌ترین برگ برنده چک الکترونیک برای صنعت کشور، ویژگی «گردش زنجیره‌ای» یا همان تأمین مالی زنجیره تولید (SCF) باشد. در مدل‌های سنتی، هر حلقه از زنجیره تولید برای خرید ملزومات خود نیازمند دریافت یک وام جدید از بانک بود؛ امری که هم نقدینگی کل کشور را افزایش می‌داد و هم هزینه‌های مالی کارخانه‌ها را بالا می‌برد.

اما با چک دیجیتال، مکانیزم بازی تغییر کرده است. فرض کنید یک شرکت بزرگ خودروسازی برای تحویل ۳ ماه دیگر، به جای پول نقد، چک دیجیتال ۳ ماهه برای شرکت قطعه‌ساز صادر می‌کند. قطعه‌ساز برای خرید ورق فولادی نیاز ندارد دست به دامن بانک شود؛ او می‌تواند همان چک دیجیتال را در بستر سامانه به صورت الکترونیکی و با امضای دیجیتال به کارخانه فولاد منتقل یا اصطلاحاً «ظهرنویسی» کند.

کارخانه فولاد نیز می‌تواند همان چک را بابت خرید سنگ‌آهن به شرکت معدنی انتقال دهد. بدین ترتیب، یک برگ چک دیجیتال واحد موفق می‌شود میلیاردها تومان معامله را در چندین حلقه صنعتی، بدون ردوبدل شدن حتی یک ریال پول نقد یا پرداخت هزینه‌های سنگین بانکی تسویه کند. در نهایت، اگر حلقه‌ای در انتهای این مسیر نیاز فوری به نقدینگی داشته گواهی امضای دیجیتال معتبر، در کسری از ثانیه چک امن صادر کند. این چک به صورت داده‌پیام رمزنگاری‌شده در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت می‌شود و امکان هیچ‌گونه جعل، خط‌خوردگی یا سوءاستفاده فیزیکی از آن وجود ندارد. پلتفرم‌های عمده‌فروشی و بازارهای آنلاین شرکتی (B2B) نیز حالا توانسته‌اند با اتصال سامانه‌های خود به این بستر، تسویه قراردادهای مدت‌دار چندماهه را با همین ابزار ارزان و در دسترس سامان دهند.

چرخش اعتباری در زنجیره تولید؛ معامله بدون یک ریال پول نقد

شاید مهم‌ترین برگ برنده چک الکترونیک برای صنعت کشور، ویژگی «گردش زنجیره‌ای» یا همان تأمین مالی زنجیره تولید (SCF) باشد. در مدل‌های سنتی، هر حلقه از زنجیره تولید برای خرید ملزومات خود نیازمند دریافت یک وام جدید از بانک بود؛ امری که هم نقدینگی کل کشور را افزایش می‌داد و هم هزینه‌های مالی کارخانه‌ها را بالا می‌برد.

اما با چک دیجیتال، مکانیزم بازی تغییر کرده است. فرض کنید یک شرکت بزرگ خودروسازی برای تحویل ۳ ماه دیگر، به جای پول نقد، چک دیجیتال ۳ ماهه برای شرکت قطعه‌ساز صادر می‌کند. قطعه‌ساز برای خرید ورق فولادی نیاز ندارد دست به دامن بانک شود؛ او می‌تواند همان چک دیجیتال را در بستر سامانه به صورت الکترونیکی و با امضای دیجیتال به کارخانه فولاد منتقل یا اصطلاحاً «ظهرنویسی» کند. کارخانه فولاد نیز می‌تواند همان چک را بابت خرید سنگ‌آهن به شرکت معدنی انتقال دهد.

بدین ترتیب، یک برگ چک دیجیتال واحد موفق می‌شود میلیاردها تومان معامله را در چندین حلقه صنعتی، بدون ردوبدل شدن حتی یک ریال پول نقد یا پرداخت هزینه‌های سنگین بانکی تسویه کند. در نهایت، اگر حلقه‌ای در انتهای این مسیر نیاز فوری به نقدینگی داشته باشد، می‌تواند این چک شفاف و دارای فاکتور مشخص را با کمترین بروکراسی نزد شبکه بانکی تنزیل کرده و نقد کند.

ضمانت اجرایی آهنین و حذف دادگاه‌های فرسایشی

یکی از بزرگ‌ترین ترس‌های بازاری‌ها در معاملات مدت‌دار، برگشت خوردن چک و سال‌ها دویدن در راهده‌فروشی، چک دیجیتال مستقیماً به فاکتور الکترونیک و سامانه جامع تجارت پیوند می‌خورد، چند اتفاق مهم می‌افتد: نخست اینکه امکان انحراف منابع و صوری‌سازی فاکتورها از بین می‌رود؛ دوم اینکه فروشنده با تکیه بر سازوکار اجرایی ماده ۲۳ قانون چک، بدون دغدغه از نکول، کالا را تحویل می‌دهد؛ و سوم اینکه بار سنگین تسهیلات از دوش شبکه بانکی برداشته می‌شود. به عبارت ساده، چک دیجیتال بدون نیاز به خلق پول پرقدرت و تورم‌زا، گردش خون را در رگ‌های صنعت کشور به جریان می‌اندازد و این یعنی استفاده بهینه از سرمایه در گردش بدون دامن زدن به تورم.»

به نظر می‌رسد با گسترش اتصال پلتفرم‌های صنعتی و سامانه جامع تجارت به سامانه چکاد، چک دیجیتال بتواند در کوتاه‌مدت حجم بزرگی از بار مالی زنجیره‌های تأمین خودرو، لوازم خانگی، فولاد و پتروشیمی را به دوش بکشد و راهکاری پایدار برای نجات تولید از خشکسالی نقدینگی باشد.