« دانستن سنگی یک سنگ کافی نیست، مثل دانستن معنی یک شعر است . گاه باید در خود آن قرار گرفت.» (حرف های همسایه ، نیما یوشیج کتاب شعر) «از روبه رو می آیم » چند ماهی است که به قلمرو شعر ورود کرده است . این کتاب اولین دفتر شعر موسی زنگنه شاعر جوان هم استانی است که انتشارات داستان سرا آن را به چاپ رسانده  و شامل سی و شش  شعر نو پسانیمایی  می باشد . بار اول که این کتاب به دستم رسید به دقت شروع به خواندن بندهای آغازین آن کردم و بعد آهنگ ملایم کلمات، شور پنهان، روح نارام و زخم خورده ی شاعر مرا به دنبال خود کشید . کتاب پایان یافت در حالی که ابتدا فکر می کردم با شعرهایی روبه رو خواهم بود که مثل اکثر شعرهای این طیف از ساختار مغشوش و بغرنج رنج می برند، اما چنین نبود و حاصل کار تکه هایی ناب بود که وقتی از شعر جدایشان می کردم به تنهایی شعری کامل بودند . گویی شعرک ها یا هایکوهایی روییده بر تنه ی شعری بلند بودند. برای نمونه به این پاره از شعر «سمفونی جوانی گل ها» نگاه کنید : و حالا که می فهمم/ شکل دیگر پرواز، انزواست .(ص 12) تصویر پرنده ی شکاری مغروری را در نظر آورید که به سوی آبی بلند آسمان اوج می گیرد و هرچه از زمین دورتر می شود به انزوای ژرف و تنهایی رشک برانگیز خود نزدیک تر می گردد . این پرنده نماد و نشانه ی انسان هایی است که هرچه در مسیر تعالی پیش تر می روند، تنهاتر و درک ناپذیرتر می شوند. مولانا همین مضمون را به زبانی دیگر بیان می کند : منمای  جان را، تو آن چنان راتنهاروی  کن،  رسم   همایی (کلیات شمس ص1244) برای این که بدانیم با چه شاعری روبه رو هستیم در اینجا شعرک هایی را که جدا ساخته و گلچین نموده ام، می آورم تا ابتدا از خواندنشان لذت ببرید، بعد به سراغ سبک و سیاق و تحلیل زبان شاعر می رویم.  ناگفته نماند که برخی از مصرع ها به حکمت و کلمات قصار تنه می زنند: زکات گریه، تماشاست. (ص9)سنگین ترین باد، شعر است. (ص14) هی! طبیعت بد نیست اما بد، طبیعی است. (ص21)در زندگی، هرکس اتاقی برای ناامیدی اش دارد. (ص24) تکه هایی از دروغ در بقچه ی هر صداقتی پنهان است. (ص47) در خندیدنش زیبایی لحظه یی است که اولوالعزمی را از آب و صندوق گرفتند. (ص52) همیشه ما می رویم اما انتظارهایمان روی نیمکت های چوبی منتظر می مانند تا خاطره شوند. (ص58) نمی دانی/ گنجشک هایی که از آستین، پرواز داده  ای/ روی سرنوشت من چه انحنایی ترسیم کرده اند. (ص61) آقای زنگنه در شعرهای خود از بسیاری آرایه ها سود می جوید تا شعری ساختمند و دارای شناسنامه ی شعری ارائه دهد. ولگردهای ساعت خسته اند. (ص7) ولگردها استعاره ی زنده یی از عقربه های ساعت است. زمان هایی که بیهوده می گذرند و شاعر از گذشتنشان جز خستگی نصیبی نمی برد. گاهی از مراعات نظیر و ایهام تناسب برای انسجام بافت شعر استفاده می کند: از زیر ابرویت نگاهی برداشته ام ... بند انداختم ... زدی به پودر  به کرم ... زدم به دریا و روی سایه  راه رفتم. (ص18 )همچنین از فرهنگ عامیانه برای غنی تر کردن زبان خود غافل نمی ماند: بی هیچ خنجری جز لبخند از روبه رو می آیم (ص8) این شعربر پای بست اصطلاح «از پشت خنجر زدن» استوار شده است. علفی که هیچ گاه به دهان بزی شیرین نمی آمد. (56) این شعر هم مثل «علف باید به دهان بزی شیرین بیاید» را تداعی می کند. همچنین شاعر به مرز مذهب نزدیک می شود و با تغییر استادانه ی ساخت مذهبی روایت به سود بافت شعری کلام خود ایجاد شگفتی می کند :زکات گریه تماشاست. (ص9) که یادآور روایات گوناگونی است مثل زکات بدن روزه است و زکات علم تعلیم . به خدا این دختران عشق و ادکلن / مادر که می شوند/ بهشت را لگد می کنند (ص72) تداعی بهشت زیر پای مادران است و نقیضه ی آن . شعر زنگنه گاهی به طنزهای عالی آراسته می شود :پیش چشم گرسنگی ام / سکندری خورده ام خدا کند دوباره در آرزویی نیفتم کسی چه می داند/ یکی از انواع هنر، رقص است! (ص30) زیبایی شعرابتدا در ایهام تناسب رخ می نماید. فعل سکندری خوردن در ارتباط با کلمه ی گرسنگی لباس ایهام پوشیده است، گویی شاعر چیزی برای خوردن پیدا نکرده و از سر ناچاری به خوردن سکندری روی آورده است. گرچه به خاطر گرسنگی زیاد و ضعف حاصل از آن، خوردن سکندری و لغزیدن و افتادن برای گرسنگان مقدر است. در مرحله ی بعد از سکندری خوردن، افتادن در چاله یی یا چاهی است و باز شاعر ما در آرزو افتادن را آورده است، گویی آرزو برای گرسنگان جز چاله و چاه نیست و گزندگی و تلخی طنز همین جاست. آری آرزو بر گرسنگان عیب است و گناه! در انتها شاعر طنز را به مرز کمال نزدیک می سازد، انگار داریم پرده یی از نمایشنامه ی برتولت برشت را تماشا می کنیم: شاعر گرسنه تلو تلو می خورد و بیم آن دارد که در گودال آرزویی تازه درغلتد، این حرکات تلوتلو خوردن را سرانجام با استنباطی حافظانه در پرده و پوشیده، به رقص تشبیه می کند. فقر← گرسنگی← سکندری ( حرکت رقص گونه) ← هنر(رقص یکی از انواع هنر) براساس این معادله به این استنتاج می رسیم: فقر، هنر است و این نتیجه گیری رآس هرم طنز شاعر می باشد که نوعی نقیضه برای روایت «فقر فخر من است» ، به شمار می رود. آهوی تیزخرام  طنز را شاعر جای دیگر از دامنه های عکس و تشخیص صید می کند :هنوز که ذهن تپنده ی تصویر آشفته است / و بر گالری چشم ها رنگ می پاشد. (ص43)و جای جای دفتر شعر می توان مایه هایی از طنز سیاه را جست که شماره ی فراوان آنها گونه یی خصیصه ی سبکی را برملا می کند و از اندیشه ی پایدار شاعر پرده برمی چیند. او در همه ی نمونه های زیر تابلوهای متعددی را با یک مضمون واحد به نام «سیاه بختی» به تصویر می کشد:سیاه ترین بادها شناسنامه ام را ورق زده اند. (ص11)به سوی باد می روم / به همان سو که زندگی ام رفت. (ص74) پیچک ها همیشه پای مرا می شناسند. (ص74) من که فرار می کنم تا برسم به خودم منهای اشک (ص28)می دانم / تو هم که نباشی / اتاقم 1+12 است (ص25) متولد که شدم / مادرم سیاه پوشیده بود (ص31) شاعر گاهی هنر ایجاز را با مهارت سخنوری چالاک به کار می گیرد: یک هایکو باران (ص33) که به معنی رگبار بهاری و بارانی در کوتاه مدت است. آبی می نویسم/ سرخ می خوانند (ص38) که داستان مشهور اناالحق و برداشت غلط معاصران را از سخنان شاعر تداعی می کند. درباره ی زبان شاعر همین اندازه مختصر اشاره کنم که جایی تحت تأثیر فروغ فرخزاد است مثل: استفاده از کلمات بسامدی فروغ: ای دست های خالی خوشبخت (ص7) سلام های سیمانی (ص22) تکرارهای فروغ گونه :  برگردیم به سطر اول خنده/به سمفونی جوانی گلها / تکرار می کنم / جوانی گلها (ص13) فروغ می سراید :«مرا تبار خونی گلها به زیستن متعهد کرده است /تبار خونی گلها ، می دانید ؟» (دیوان فروغ ص338 ) همچنین عبور شاعر از سرزمین«شعر ناب» و « شعر گفتار» بخوبی مشهود است. شعر ناب مکتبی بود که در دهه ی پنجاه شمسی نشو و نما یافت و شاعران برتر آن صالحی، علی پور و آریاپور و چندتن دیگر بودند. مرحوم آتشی حامی بزرگ این مکتب گفته است: «عناصر طبیعت را چنان با خیال و حس می آمیزند که بازشناختشان از کلام دشوار است.» (هفته نامه ی تماشا، ص428) شاعران این مکتب به دنبال زبانی شسته تر، ناب تر و موجزتر از زبان نیما بودند، اما نتوانستند به تمامی از زبان مه آلود و نمادآگین برهند و همچنان در ورطه ی نوستالژی و طبیعت ستایی از شعری به شعر دیگر غلتیدند. از این میان سید علی صالحی راه نویی برگزید و زبانی نرم تر و صمیمی تر نزدیک به زبان مردم را به کار گرفت و پایه گذار شعر گفتار شد. آقای موسی زنگنه در زبان شعری خود از هر دوی این مکاتب تأثیر پذیرفته است و البته تاثیر لازمه ی کار شاعری است و تنها تقلید است که موجب زوال احساس شاعر می گردد. زنگنه، در این دفتر راه ها و روش هایی چند را آزموده است و تلاش او برای یافتن راهی خاص خود بخوبی مشهود است. رگه های شعر ناب: راه از بلندی های خنده می گذرد / باد را به جانب گندمزار هی می کردم / مرز تو تا آنجاست که لبی می خندد رگه های شعر گفتار: با این همه وقت شد سری هم به تنهایی ام بزن / هی! بافه ی شعرهای نگفته ام بگو/ حرفت را پس نگیر، چون باید اضافه کنم، حالا دیگر واقعا مطمئنم اما شاعر سرو کوهی نیست که دست نیلوفر به پایش دام ببندد. فرزند کوه است و آزاد و رها و آنگاه که عنان از گردن  احساس می گشاید با لحن و لهجه ی خود حرف می زند و وامدار هیچ مکتب و مکتوبی نیست. به این بندها از شعر «فرزند کوه» دقت کنید. گویی سرخپوست عارفی است در قواره ی دون خوان که آرام نشسته و با پشتوانه ی معرفتی آبایی و لحنی اساطیری و قبیله یی دم می زند: سلام که می کنم/ بایست، فکر کن و جواب بده / فرزند کوه بزرگ شده است / و می تواند بر سایه ها نام بگذارد / فرزند کوهم / و پشت هر کوه رخت آویزی دارم از شاخه های کنار / و سایه یی برای قیلوله / چه خوشبختی بزرگی !(ص69)در پایان شعر«آرتمیس» را به عنوان حسن ختام می آورم، شعری که در پیشانی اش نوشته: به دخترم آرتمیس، این شعر پیش از تولدش سروده شده است. آرتمیس  یکی از زیباترین اشعار این مجموعه است. شاعر به جای بسته ی شیرینی، انتظار با خود به خانه می برد و به پاییز می گوید بساطش را جمع کند، زیرا میزبان دختری خواهند بود با لبخندی مقدس :انتظار به خانه می برم/ و ترانه یی برای آرتمیس/همسرم منتظر است/ پاییز!/ برگ های زردت را جمع کن/ تو میزبان دختر مهتاب و ابریشمی لب هایش خنده های بهشت است/ و چشمانش به صبح قصه های بورخس می ماند/ و در خندیدنش زیبایی لحظه یی است / که اولوالعزمی را از آب و صندوق گرفتند قرار است این شعر را بعدها بخوانی دخترم/ از پدری شاعر/ و مادری منتظر/ بعدها که مفهوم فقر و دروغ را خوب می فهمی آرتمیس/ نامت را جشن گرفته ایم/ و تا آمدنت تلاش می کنیم/ بهار را در حیاطمان جمع کنیم. (صص 52 و 53 )

منابع1. زنگنه،موسی، از روبه رو می آیم، نشر داستان سرا،1391، شیراز2. فرخزاد، فروغ، دیوان اشعار، نشر نیکا، 1386، مشهد3. مولوی، جلال الدین، کلیات شمس تبریزی، امیرکبیر، 1366، تهران4. حرف های همسایه، نیما یوشیج5. هفته نامه ی تماشا، شماره ی 303، ص428، اسفند 1355 /ج