دکتر پیام حیاتی

در پی بحران شیوع بیماری کوید-19 در نقاط مختلف کره خاکی، گسترش ویروس کرونا در ایران به‌صورت رسمی در ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ تأیید شد. روز چهارشنبه ۱۴ اسفند حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران گفت، شیوع ویروس جدید کرونا تقریباً تمامی استان‌های کشور را در برگرفته است.  
متاسفانه ترس و اضطراب عجیبی در اسفند 98 و اوایل 99 جامعه ایران را فرا گرفت و بسیاری از شهرهای کشور قرنطینه شده و حجم مسافرت های نوروزی بسیار کاهش یافت. با تمام این تدابیر متاسفانه تا به امروز تعداد زیادی از هموطنانمان را از دست داده ایم و دیگر در بین ما نیستند (1).
این ویروس مخوف باعث تغییر در الگوی توسعه اقتصادی (سوخت- انرژی) و الگوی رفتاری جامعه بشری، همچنین باعث تغییر قیمت نفت، کاهش گازهای گلخانه ای... شده است. مقدار گازهای سمی کربن دی اکسید و کربن مونوکسید در جو کاهش چشم گیری داشته، مقدار آلایندگی 337 شهر چین بیش از 11 درصد کاهش یافته، در کشورهای اروپایی همانند فرانسه، اسپانیا، ایتالیا مقدار گاز نیتروژن دی اکسید حاصل از اگزوز خودروها تا حدود 40 درصد کاهش یافته، آلودگی شهر نیویورک تا حدود 50 درصد کاهش یافته و در چین طی چند ماه گذشته بیش از 4000 کودک زیر 5 سال و حدود 1000  فرد بالای 70 سال از مرگ حتمی نجات یافتند (2).
در این مقطع از زمان بسیاری از دولت ها که اساس آنها نظام سرمایه داری است، دچار مشکل شده اند. مصرف گرایی به حد زیادی کاهش پیدا کرده و همچنین قدرت خرید مردم پایین آمده است.
سوال:
آیا این روند برگشت پذیر است یا برگشت ناپذیر؟؟؟
آیا امکان دارد بشر برای جبران خسارات اقتصادی متحمل شده رفتار بسیار بدتری از گذشته با محیط زیست بکند؟
واقعیت این است که بشر در دوره کرونا متوجه شد که زندگی از آنچه که از قبل فکر میکرده فانی تر است و آینده نگری که در دوره قبل از کرونا داشته با دوره پس از کرونا بسیار متفاوت خواهد بود (زنگ خطر برای محیط زیست). این تغییر نگرش یا زندگی دستکاری شده بشر رابطه تنگاتنگی با محیط زیست دارد و ما این زمان را غنیمت بشماریم و این خطری که برای محیط زیست وجود دارد را خنثی کرده و تبدیل به یک فرصت کنیم.

دستکاری محیط زیست  ∝  دستکاری زندگی انسان

تغییر الگوی زندگی بشر خطر آفرین است. در این دوره می بینیم که فشار روی فضای مجازی افزایش یافته طوری که حجم دانلودها، استفاده از سرورها و دیتا سنترها رشد چشمگیری داشته است (باعث افزایش گازهای گلخانه ای). حیواناتی اهلی موجود در سیرکها و باغ وحشها،... برای غذا خوردن متکی به توریست و انسان بودهاند در دوره کرونا مجبور به تغییر الگو زندگی شده و برای غذا خوردن و بقای خود حس اهلی بودنشان در حال کم شدن است. سیستمهای فاضلاب دچار مشکل شدهاند به دلیل استفاده بیش از حد از دستمالهای حاوی ضدعفونی کننده و مرطوب کننده و همچنین مصرف الگوی آب شرب بسیار تغییر کرده است. استفاده از شوینده وها و الکل برای ازبین بردن ویروس خطری بزرگ برای محیط زیست است. این نکته مهم را باید متذکر شوم که سه نوع ماده شوینده قابلیت کشتن ویروس کرونا را دارند. الکل (اتانول 71-62 درصد)، وایتکس (آب ژاول یا سدیم هیپوکلریت 1/0 درصد)، آب اکسیژنه (هیدروژن پراکسید 5/0 درصد). الکل مورد استفاده اتانول 62 تا 71 درصد است که ماده ای بسیار آتشگیر و خطرناک است، اگر به طور صحیح استفاده نشود میتواند جان انسان و محیط زیست را به خطر بیندازد. متاسفانه گاهی اوقات مقداری متانول در این الکلها دیده میشود که در این حالت متانول برای انسان بسیار سمی و مرگ آور است. باید دقت شود که بطریهایی که برای نگه داری الکل استفاده میشود به هیچ عنوان در طبیعت و خودروها نگهداری نشود و پس از اتمام الکل حتما با آب شسته شود تا خاصیت آتش زایی آن از بین رود (الکل به هر نسبتی با آب قابل حل است).
متاسفانه در حال حاضر انسان در حال فرار کورکورانهای از کرونا است که در این مسیر هیچ چارچوبی نه تعریف شده و نه رعایت میکند. و همه فکر و ذکر بشر برای ساخت واکسن و توزیع آن برای همه انسان ها است.
متاسفانه در کشورهایی که از لحاظ اقتصادی ضعیف هستند نمیتوانند برای تغییر الگو زندگی بشر برنامه ریزی کرده و به دنبال آن هزینه کنند پس محیط زیست در این جوامع در خطر بوده و تا مرز نابودی خواهد رفت. شایان ذکر است که شرایط کنونی بوجود آمده معلولی است که علت آن را میتوان دست درازی انسان به محدوده زندگی حیوانات و از بین بردن زیستگاه آنها دانست. در واقع کرونا حامل پیغامی از طرف محیط زیست به بشر است :
ای انسان محیط زیست تنها متعلق به تو نیست بقیه جانداران هم حق زندگی دارند.
 ورود میلیاردها ماسک، روپوش، محافظ چشمی آلوده به محیط زیست خود عاملی است که آیندگان ما را دچار مشکل خواهد کرد. اگر این ماسک و... بدون هیچ برنامهای در محیط زیست رها شود ناخواسته باعث افزایش حیطه فعالیت ویروس کرونا از بدن انسان به محیط زیست و دیگر موجودات شده ایم. واقعا عملکرد این ویروس هر روز تغییر کرده و همین عامل باعث سردرگمی دانشمندان شده است. پس ما واقعا باید با احتیاط زیاد با این ویروس برخورد کنیم و واقعا نمیتوان پش بینی کرد اگر ویروس در اثر بی احتیاطی بشر وارد بدن دیگر موجودات شده چه رخ خواهد داد. پس بهتر است که کم خطرترین روش برای امحای این وسایل محافظتی آلوده  شده را انتخاب کرده و هر چه سریعتر نسبت به انجام آن اقدام شود. خاصیت شعله پذیر بودن شویندههای حاوی الکل خطر بزرگی برای محیط زیست و نابودی آن است. در فصل گرما از رها کردن ظروف پلاستیکی و شیشهای این شویندهها در مراتع و جنگلهای خشک دقت شود.
 اگر تدابیر علمی جدی برای سامان دهی پسماند های کرونایی انجام نگیرد در آینده نزدیک خطری بیمناک تر از کرونا ما را تهدید خواهد کرد. به امید اتخاذ تصمیم های مناسب و به جا توسط مسیولان و دولتمردان کشوری و استانی.

منابع:
1-{عبور شمار قربانیان کرونا در کشور از مرز ۹۰۰۰ تن / ۵ استان همچنان در وضعیت قرمز.{ایسنا. ۲۹ خرداد ۱۳۹۹. دریافت ‌شده در ۲۹ خرداد ۱۳۹۹.
2- https://fa.wikipedia.org/