سروش اتابک زاده: آسیب های اجتماعی که به تعبیر بعضی اندیشمندان حاصل و معلول مستقیم انقلاب صنعتی هستند، در اکثر جوامع وجود دارند و تاثیرات خود را می گذارند. اما آن چه جوامع مختلف را در این مورد از هم متفاوت می سازد، نوع نگرش این جوامع به علل به وجود آورنده آسیب ها و راهکارهای اصلاح و بهبود آن است. در مورد نگرش، آن چه مهم است این که این آسیب ها چرا به وجود آمده اند؟ آیا وجود آسیب ها در جوامع امری لازم و ضروری است یا می توان جامعه ای بدون آسیب داشت؟ پاسخ به این پرسش ها مستلزم شناخت نظریه های مختلف جامعه شناسی و روان شناسی است  که هر کدام سعی در تبیین مسایل، آسیب ها و بحران های اجتماعی از نظرگاه های مختلف دارند. این دیدگاه ها متاثر از باورهای سیاسی و اقتصادی هر جامعه است ولی هرگاه نظرهای متفاوت در گزینشی جمعی رای یکسان آفریدند، می توان حاصل چنان هارمونی فکری را پایه رسالت های بعدی اجتماع قرار داد. 

اکنون با شناخت «آسیب» و گرایش افراد نخبه به امور سیاسی و اجتماعی، نتیجه ای که حاصل می شود این است که در هر جامعه ای دو طبقه وجود دارد: «عده ای باید فرمان بدهند و دیگران باید اطاعت کنند». هر چند افراد نخبه را در حوزه های مختلف می توان دید که حضور و اثری ملموس دارند، اما شخصیت های ممتاز که سیاست را پیشه می کنند، تمایلات شدید خود در عرصه سیاست و تعامل با جامعه را قویا دنبال می نمایند. چنان افرادی قبل از ورود به دنیای سیاست باید بر بعدی که در تخصص دارند، پای فشارند. در مجالس محلی، «شوراها» و قانونگذاری، افرادی با دلایل غیر و خود خواسته، تنها به صرف آراء به دست آمده نامزد انتخابات می شوند؛ برخی از آن ها دارای تخصص هم نیستند. روشن است که عملکرد آنان برای جامعه با نقصان روبرو است، مثلا اگر یک مهندس عمران در تصویب پروژه برخی موارد فنی را عنوان کند و منتخب مردم نتواند آن را ارزیابی نماید، نتیجه کار معلوم است. بخشی از چنان نقص و عیبی به فرهنگ جامعه بر می گردد، زیرا وقتی گروهی از رای دهندگان قدر آرا خود را ندانسته و به صرف ارادات به قوم خود یا رقابت با شخص دیگر، دست به انتخاب نامناسب می زند، پایان کار غم انگیز خواهد بود، پس تا زمانی که فرهنگ عمومی به درک «درست» راجع به هر موضوعی که به آرای عموم گذاشته می شود، نرسد متاسفانه تناقص های مخرب و وابستگی های نا آگاهانه موجب می شود نه تنها نهاد مثمرثمر ظاهر نشود، بلکه نارضایتی عموم  را فراهم می نماید. این که شخصیت های برجسته به لحاظ اندیشه، تفکر، ایده و آگاهی با مردم عادی جامعه فاصله دارند، جای تردید نیست اما چنان فاصله ای که علم مسبب آن هست، نباید موجب غرور کاذب فرد گردیده و چنان فکر کند که جز خود دیگران نمی دانند و نمی توانند؛ یکی از آفت های ناپسند برای افراد نخبه همین است که تخصص و دانستنی های خود را به هر عرصه ای وارد بدانند و گمان برند چون نخبه هستند، سیاست را هم چون اقتصاد و سپاهیگری را همانند علم پزشکی تلقی کرده و به خود اجازه می دهند در امور مختلف ورود نمایند. آسیب قشر شایسته، متاسفانه چشمگیرتر و فضا برای اشتباه عمدی یا غیر عمد او فراهم تر است و این خود عاملی است تا مردم چنان افرادی را دایما در معرض قضاوت داشته باشند.

نتیجه آن که هر چند بار تجربی فرهنگ جامعه بیشتر باشد، افراد ممتاز و شخصیت های یگانه رشد و نموی ارزشمندتر خواهند داشت و هر جامعه ای که صاحب انسان های عالم، بصیر، آگاه و برتر باشد، مکان ترقی و پیشرفت افزونتری نسبت به همتایان خود نمایان می سازد. مسلم است که بین فرهنگ جامعه و مردم عادی، تعاملی دایمی برقرار است لذا فرهیختگان جوامع باید با رصد افکار عمومی از آرا و اندیشه های کوچه و بازار غفلت نکرده و تلاش نمایند در معرض آسیب های شغلی، علمی، اجرایی و ... قرار نگیرند زیرا در جامعه ای که مزایای اخلاقی رشد داشته باشد، استفاده از امور مادی برای او آسان نیست و می تواند تضاد های وارد بر اجتماع را تحمل نماید؛ ولی چرا رانت و سوء استفاده های مالی همیشه یکی از اتهامات مدیران است؟ به نظر چنین می رسد که بعضی از آن ها فکر می کنند توفیقی که اکنون به دست آورده اند، اولا دایمی نیست، ثانیا پاره ای اتفاقات خوب سبب پیروزیش شده و چون بر تداوم موقعیت خود تردید می کند، دست تعرض به سمتی دراز می کند که روی دیگر مقام است «بدنامی» با توجه به سنگینی مسئولیت فرهیختگان، نیکوترین انتخاب آن است که چنان چه خود شخصا بر عدم توانایی خود آگاهی دارد، تن به آن مسئولیت ندهد و فرصت را به شخصیت هایی بدهد که به «ذات» در اندیشه بهره وری از علم، تخصص و آگاهی خود هستند. کشور چین با آن جمعیت کثیر هر کدام خواسته هایی داشتند که لازمه اش همکاری توده های مردم با یکدیگر بود، اما قسمت های معنوی افراد چون بر همان پایه ی دوره ی «خاقان ها»، مثل روابط خانوادگی، آزادی فردی، رشد شخصیت و از همه مهمتر تقویت عواطف بشری بر پایه تئوری های بی اساس قرار داشت و استقلال فکری در بین مردم نبود، نتوانستند اجتماعی را فراهم آورند که از حیث ماده و معنا با هم برابر باشد. /م