مجتبی ابراهیمی

 
بحران یک حادثه طبیعی یا ساخته دست بشر به شمار می رود، که به نحوی نمی توان آن را از طریق اقدامات معمول، منابع و تجهیزات محلی مهار کرد. در چنین شرایطی احتیاج به پاسخ فوری، هماهنگ و مؤثر برای برآوردن نیازهای افراد به وسیله بخش دولتی یا خصوصی دارد. به تعبیر دیگری بحران به شرایطی اطلاق می شود که بیانگر درجه ای از تهدید نسبت به سلامت مردم و امکانات زندگی آنها است. در چندین سال اخیر بحران خشکسالی و کم آبی به صورت خاموش ولی در عین حال بالقوه محیط زیست و زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده است.با وجود اینکه بحران کم آبی و خشکسالی از دسته بحرانهای آهسته اثر می باشد که در طول یک دوره زمانی نسبتاً طولانی اتفاق می افتد، ولی پاسخ به آن فرسایشی و بسیار پیچیده است. لذا یک مدیریت منسجم، برنامه ریزی شده و علمی را در یک بازه زمانی طولانی مدت می طلبد و چون بحران آب هشدار زودرس را بر خلاف سایر بحرانها در پی داشته است، مشکلات  و بحران حال کشور و بویژه استانها و شهرستانهای جنوبی همچون دشتستان را می توان ناشی فرصت سوزی در گذشته و مدیرت ناکارآمد در کنترل چنین بحرانی دانست.

بحران کمبود آب شهری زمانی بروز می کند که مسائل و معضلات ناشی از آن لاینحل جلوه کنند و سرنوشت آتی آب با وضعیتی حاد و نامعلوم الحال روبرو گردد. در چنین شرایطی مدیران مستأصل جلوه می کنند و نوعی احساس خطر شهر را فرا می گیرد، تا جایی که مردم مطالبات خود را به صورت اجتماعات اعتراضی بیان می کنند. مدیران امر و مسئولین محلی به تکاپو افتاده و وقتی چاره ای جز گذشت زمان و تحمل شرایط فرسایشی بحران نمی یابند، دست به توجیح و چنگ اندازی یکدیگر می زنند که این کار نه تنها مر حمی نمی شود بلکه نمکی بر زخم کم آبی برازجان نیمه جان می شود. تغییر مدیریت ارشد آب در استان چنانچه در راستای مدیریت تنش های اجتماعی و اقناع افکار عمومی تحلیل شود، عملاً چنین رویکردی در کوتاه مدت نخواهد توانست تأثیر ملموسی بر بهبود شرایط مدیریت بحران آب بگذارد. از سوی دیگر با توجه به شکل گیری بحران آب در ابعاد ملی، قطعاً می بایست برای گذار از این شرایط و همچنین بهبود شرایط در بلند مدت، همت و همراهی کلیت بدنه مدیریتی و اجرایی استان به همراه مجمع نمایندگان در یک راستا معطوف به برقراری مکانیسم و چشم اندازی کلان و موثر در جهت برون رفت جامعه از این معضل باشد، که این مهم مستلزم چانه زنی و اعمال نفوذ در سطح فرا استانی به منظور جذب اعتبارات لازم و به موازات آن بهره مندی از ظرفیت متخصصین و کارشناسان بومی آگاه به این حوزه باشد. متأسفانه در کشور ما بخش صنعتی و کشاورزی بنا به استخدام الگوهای مصرفی غیر استاندارد نسبت بسیار بالایی از هدر رفت آب را به خود اختصاص داده است. از این رو تمرکز و پا فشاری بر کاهش و صرفه جویی در مصارف خانگی در چنین شرایطی، نتیجه ای جز تشدید التهاب و رنجش بیشتر عموم از تجربه تلخ بی تدبیری ها و مدیریت های نا کار آمد را در پی نخواهد داشت.

در شرایط بحران به طور کلی می توان با سه ابزار شرایط را به حالت طبیعی باز گرداند که این سه ابزار عبارت اند از: 1- افزایش منابع 2- کاهش نیازها 3- جابه جایی تکیه گاهها. که متأسفانه در شرایط کنونی مدیریت بحران هیچ یک را به طور مفید و اثر بخش نتوانسته است محقق سازد و بر مبنای روش مرسوم مدیران تنها در این شرایط به رفتارهای منفعلانه روی می آورند. با وجود شرایط موجود همچنان به نظر نمی رسد که برنامه ریزی و چشم انداز عملی و علمی در جهت افزایش بهره وری و همچنین کاهش آب مصرفی از طریق تغییر الگوی مصرف بویژه در بخش های صنعتی، کشاورزی و فضای سبز شهری و... و نحوه صحیح انتقال و توزیع آب با کمترین هدر رفت و دستیابی به منابع پایدار در شرایط اضطرار از سوی متولیان امر در دستور کار قرار گرفته باشد. در نهایت انتظار می رود که بر اساس پایش علمی شرایط موجود نسبت به مدیریت و سپری کردن شرایط بحران کم آبی تدبیری در جهت رفع مشکلات و فرآهم آوردن بستری برای رفاه بیشتر مردم صبور دشتستان اتخاذ گردد.