انجمن گردشگران دشتستان

​یاد ایام گذشته که چه ایام خِشی بی​

متاسفانه در جشن عروسی های امروزی دیگر اثری از فرهنگ قدیم نیست و ترانه های بومی فراموش شده ی دشتستانی که در جشن پیوندها اجرا میشد جای خودش را به ارگ و آهنگ های روز داده است .

شنبه ۱۳ شهریورماه به مناسبت سالروز ازدواج حضرت علی (ع‌) و حضرت زهرا (س) مدیریت انجمن گردشگران دشتستان برآن شد تا در این روز میمون و مبارک به یکی از رسومات حین ازدواج در گذشته بپردازد . این سنت فراموش شده همان بیت خوانی دشتستانی است .

اعضاء محترم انجمن در گفتمانی مجازی به توضیحاتی در مورد این سنت پرداخته اند :

🔹بیت خوانی
مراد از بیت خوانی دو مصراع است که دارای یک معنی مستقل و نوعی آواز محلی می باشد که هم در مجالس عروسی خوانده می شود و هم در عزای حسینی، ریتم و اهنگ بیت خوانی در هر دو جا یکسان است اما هر کدام درون مایه خاص خود دارد.

بدینسان که آن یکی، شور و نشاط به همراه دارد و دیگری ، ستم های رفته بر آل علی (ع) را بیان می کند .
آن یکی، با اهنگی روح بخش و جان فزا شخص را به وجد و سرور می آورد. و این یکی ، با نوایی حزین و غمبار فرد را در اعماق زوایای درون فرو می برد.
آن یکی از سامان گرفتن بزم عروسی ندا می دهد. و این یکی از مبدل شدن عروسی یکی از شهدای دشت کربلا به عزا ، با این همه هیچ ایرادی بر مورد دوم آن نمی توان گرفت زیرا ریشه در باورهای مذهبی مردم دارد

مسعود آتشی - انجمن گردشگران دشتستان

🔹بیت خوانی
سروده های عروسی که در واقع تک بیت های است که در مراسم فرخنده عروسی در تمام مرحله های آن با آواز بلند بوسیله یک تک خوان خوانده میشود و این در حالی است که جمعیت انبوه شرکت کننده  در مراسم سکوت کامل را رعایت میکنند لکن پس از اتمام بیت کُل جمعیت با سر دادن لحنی که (( کِل )) نامیده میشود با شور و حال خاصی با او همراهی میکنند.

هرچی دارم سی تو دارم تو عزیز خونمی***ری گُلالت گل بریزم تو دُر یکدونمی

ما که رفتیم باغ و صحرا بشکونیم صد گرز تر***گرز تر حجله ببندیم تا بریزه خوشه زر

قربون بالی بلندت اونجو که بستی نماز***شال ترمت خاک مینداز تا بیارم جانماز

رود جونیم رود جونیم چی ندارم لایقت***جونمه دسمال ببندم بفرسم تو دُوتت

اسب سبز زین قلمکار دختر سردار سوار***پیش کشش کن شازده داماد این حرم مال شما

شازده داماد توی حجله پشتشه مخمل زده ***سر کنگ راست دوما ماه چارده سرزده

یه عروسی توی حجله گل الماس ری سرش *** شازده داماد زودی بیو بوسی بنداز تو لبش

یه اناری تو سرامون پیچ در پیچش طلا *** شیش نشسته رود جونیم میکنه شکر خدا
یه چناری تو فِدمون پیچ در پیچش طلا***توش بشینه شیر دوما بکن شکر خدا

ندا مزارعی - انجمن گردشگران دشتستان

🔹بیت خوانی در مجالس سرور
زمان اجرا : مراسم عروسی 
آداب و رسوم :
تاريخچه : این بیت خوانی، بیشتر، خاص مراسم عروسی است و به همین دلیل آن را بعضاً «بیت عروسی» می‌نامند. اجرای ویژه‌ی آن نیز در مراسم حنابندان به اوج خود می‌رسد. یادآوری می‌شود، در اغلب روستاهای استان بوشهر به بیت خوانی، «سرور» sourour می‌گویند. در این مناطق، بیت خوانی باكیفیت بهتر و به صورت جدیتری- در مقایسه با بندر بوشهر- اجرا می‌شود، و این موضوع بیش از هر چیز بدلیل حفظ اصالت و دست نخوردن آداب و رسوم آنها نسبت به شهر بوشهر می‌باشد از این رو نیز گمان می‌رود كه «بیت‌خوانی» در اصل جزو موسیقی روستایی استان بوشهر باشد. به هر روی، اكنون، روز به روز بیت‌خوانی به فراموشی نزدیك و نزدیكتر می‌شود.
گاهی مشاهده می‌شود كه در مجالس سرور- به ویژه در مراسم حنابندان- همراه با بیت خوانی، ساز نی جفتی یا نی انبان نیز نواخته می‌شود. با خواندن هر بیت نیز، حاضران در مجلس خصوصاً زنها، با كِل و شادی، اشعار و كار اجرا كنندگان را تكمیل و تحسین می‌كنند؛ به گونه‌ای كه كل زدن زنها در آخر هر بیت، جزیی از این مراسم قلمداد می‌شود. در این هنگام خواننده با همراهی بقیه شركت‌كنندگان، این ترانه را می‌خواند :
دوما حنا می‌بنده به دست و پا می‌بنده عروس حنا می‌بنده طوق طلا می‌بنده اگه طلا نباشه دل به خدا می‌بنده
از این رو، اغلب نوازنده‌های محلی معتقدند كه بیت خوانی، مقدمه یا پیش درآمد ترانه‌ی حنابندان است؛ یعنی آن دو را لازم و ملزوم یكدیگر می‌دانند.

اسماعیل شهبازی - انجمن گردشگران دشتستان

🔹توضیحاتی جهت بهتر شناساندن اين نواي اصيل دشتستان

بیت خوانی فقط مخصوص عروسی ها نیست در دیگر مجالس که جشن
  بوده می خواندن مثلا در ختنه  کنون هم می خواندن ولی بیشتر در مجالس عروسی رسم  بود
و اينكه در مراسم عروسي هم ابيات واسه خوانش متفاوت بود
زمانی که میخواهند عروس ببرن
اين بيت خونده ميشه:
اومدیم گل ببریم
گل سفید پنبه را
مونس دل نِنِش
این شبچراغ حجله را

زمانی که داماد پسر یکی یه دونه خونه باشه اين بيت رو ميخوندن:

رود جونیم یک یه دونه
صاحب صد خونه بی
شب به کوچه عاشقون
روز به مکتب خونه بی
هر چی دارم سی تو دارم
تو عزيز خونه مي
قد بالات گل بریزم
گوهر یک دونه می

این بیت در زمانی که داماد می رفته رودخانه حمام کنه خونده ميشده:

رود جونی رو در اومه
یک قبوی سبزی برش                                               زیر سبزش یک قلمکار
جون به قربون سرش

این بیت در زمانی که حجله عروسی رو می بستن می خوانند :

ما که رفتیم باغ و باغون
بشکنیم صد گُرز تر                                                 گرز سبزحجله ببنیدیم
تا بریزه خوش زر

زمانی که داماد یتیم باشه
اين بيت رو ميخوندن :

رود جونیم بی پدر بی
پشتی زد بالشت زر
یا علی کنگش بگیرین
تا بگیره جي پدر
رود جونیم جونمی تو
جون به میل جونمی
چشم راس زور بازو
مغز استخونمي

و در پايان واژه هايي كه شايد بعضي عزيزان معاني آنها را متوجه نباشند :

باغون = باغبان
گُرز = چوب  چوب نخل (پیش نخل) که در قدیم برای تزیین حجله از ان استفاده می کردند
رود = یعنی عزیزم
روُ = رودخانه
کَنگِش = بغل آرنج
کِل = صدای هست که زنان با زدن زبان بر سقف دهانشان بوجود می آید
صدای تو این مایه ها کیللیلیلیلیلی

احسان مبارکی - انجمن گردشگران دشتستان

جمع آوری کننده : ندا مزارعی